💥 #یتیمان_اینترنتی؛ وقتی "یک گیگ اینترنت" جای آغوش پدر و مادر را می‌گیرد«کاش یک گیگ اینترنت بودم، ن

💥 #یتیمان_اینترنتی؛ وقتی "یک گیگ اینترنت" جای آغوش پدر و مادر را می‌گیرد«کاش یک گیگ اینترنت بودم، نه یک کودک؛ کاش من هم یک گیگ اینترنت پرسرعت بودم تا هر از گاهی دستان پرمهر پدر و مادرم را لمس می‌کردم...» شاید این جمله بیش از هر آمار و نموداری بتواند عمق یک بحران خاموش در خانواده امروز را نشان دهد؛ بحرانی که می‌توان از آن با عنوان «یتیمی عاطفی در عصر اتصال» یا «یتیم اینترنتی» یاد کرد. مسئله امروز صرفاً دسترسی کودکان به اینترنت نیست؛ مسئله زمانی آغاز می‌شود که ابزار ارتباطی، جایگزین ارتباط انسانی شود و والدینی که از نظر فیزیکی در کنار فرزند خود حضور دارند، اما از نظر عاطفی و ذهنی در جهان دیگری زندگی کنند. در چنین شرایطی، کودک ممکن است از نظر دسترسی به اینترنت «متصل» باشد، اما از نظر ارتباط با خانواده، احساس دیده‌شدن و دریافت توجه عاطفی، در وضعیت گسست قرار گیرد.این موضوع در جامعه‌ای با چنین سطحی از اتصال دیجیتال، دیگر یک مسئله حاشیه‌ای نیست. بر اساس تازه‌ترین گزارش Digital 2026: Iran، در اکتبر ۲۰۲۵ حدود ۷۳.۸ میلیون نفر در ایران کاربر اینترنت بوده‌اند؛ یعنی ضریب نفوذ اینترنت به حدود ۷۹.۶ درصد جمعیت رسیده است. همچنین حدود ۴۸ میلیون هویت کاربری شبکه‌های اجتماعی در ایران ثبت شده که معادل حدود ۵۱.۸ درصد جمعیت است؛ البته این رقم الزاماً به معنای ۴۸ میلیون فرد منحصربه‌فرد نیست. (DataReportal – Global Digital Insights) بنابراین، صورت مسئله امروز دیگر «داشتن یا نداشتن اینترنت» نیست؛ بلکه چگونه زیستن در جهان متصل، چه میزان از زندگی را به سکوها واگذار کردن و چه مقدار از زمان و توجه خانواده را حفظ کردن است. به بیان دیگر، چالش اصلی از «شکاف دیجیتال» به سمت «شکاف توجه و رابطه» در حال حرکت است.از منظر سواد رسانه‌ای، این وضعیت را باید فراتر از مسئله «مدیریت زمان صفحه‌نمایش» تحلیل کرد. بسیاری از سکوهای اجتماعی با سازوکارهایی مانند پیمایش بی‌پایان، پخش خودکار ویدئو، اعلان‌ها، شمارش لایک و بازدید و الگوریتم‌های شخصی‌سازی‌شده طراحی شده‌اند تا ماندگاری کاربر و میزان درگیری او را افزایش دهند. مطالعات بین المللی نیز تأکید می‌کند که کودکان و نوجوانان به دلیل در حال رشد بودن توانایی‌های خودتنظیمی و حساسیت بیشتر به پاداش‌های اجتماعی، می‌توانند در برابر این سازوکارها آسیب‌پذیرتر باشند. بنابراین، «رژیم مصرف رسانه» باید همانند رژیم غذایی، یک برنامه خانوادگی و تربیتی باشد؛ نه اینکه کودک را با گوشی رها کنیم و صرفاً زمانی که آسیب آشکار شد، به فکر مداخله بیفتیم.البته نباید در دام نگاه صفر و یکی افتاد. اینترنت کنترل شده دشمن کودک نیست؛ اینترنتِ بدون سواد، بدون همراهی والدین و بدون حکمرانی مسئولانه می‌تواند به مسئله تبدیل شود. گزارش یونیسف در سال ۲۰۲۵ نیز نشان می‌دهد که فناوری دیجیتال می‌تواند برای یادگیری، ارتباط و توسعه مهارت‌های کودکان فرصت‌آفرین باشد، اما آثار آن به نحوه استفاده، نوع محتوا و شرایط کودک بستگی دارد و زمانی خطرناک می‌شود که جای خواب، فعالیت بدنی، ارتباطات اجتماعی و سایر نیازهای اساسی کودک را بگیرد. بنابراین راه‌حل، حذف فناوری از زندگی کودک نیست؛ بلکه ایجاد «خانواده دیجیتال باسواد» است؛ خانواده‌ای که در آن والدین ابتدا الگوی مصرف رسانه‌ای خودشان را اصلاح می‌کنند، سپس برای زمان، محتوا، مکان و نوع استفاده از رسانه قواعد مشترک می‌سازند و مهم‌تر از همه، زمان باکیفیت و بدون گوشی را به رابطه با فرزند اختصاص می‌دهند.در آخر، یتیم اینترنتی یک هشدار راهبردی درباره آینده سرمایه انسانی است. اگر کودک برای گرفتن توجه والدین مجبور شود به صفحه‌نمایش پناه ببرد و الگوریتم‌ها بیش از پدر و مادر درباره علایق، احساسات و جهان ذهنی او تصمیم بگیرند، با نسلی مواجه خواهیم شد که از نظر فناوری بسیار متصل، اما از نظر عاطفی و اجتماعی ممکن است گسسته باشد. راهبرد درست، رژیم مصرف رسانه، ارتقای سواد رسانه‌ای و تفکر انتقادی، آموزش والدگری دیجیتال، طراحی محیط‌های امن متناسب با سن کودک و بازگرداندن «زمان خانوادگی» به مرکز تربیت است. مسئله را نباید با ممنوعیت مطلق حل کرد؛ باید کودک را برای زیستن هوشمندانه در جهان دیجیتال توانمند کرد. شاید مهم‌ترین شاخص موفقیت ما در عصر اینترنت این نباشد که کودک چند ساعت آنلاین است، بلکه این باشد که در طول روز چند بار احساس کرده پدر و مادرش واقعاً او را دیده، شنیده و در کنار او بوده‌اند.✍ سید علیرضا آل‌داود🇮🇷 کانال رسمی اندیشکده راهبردی فتح @mastermahdiamini