خودمراقبتی خانواده با رویکرد سیستمی و نظرات پیتر سنگه اگر «پنجمین فرمان» پیتر سنگه را از سازمان جدا کنیم و به خانواده بیاوریم، اتفاق مهمی رخ می‌دهد: خانواده دیگر فقط محل زندگی یا مجموعه‌ای از افراد نیست؛ بلکه می‌تواند به یک «سیستم زنده، یادگیرنده و خوداصلاح‌گر» تبدیل شود.خوانش نوآورانه از سنگه برای خانواده این است:خانواده سالم خانواده‌ای نیست که در آن مسئله وجود ندارد؛ خانواده‌ای است که از مسئله، داده؛ از داده، یادگیری؛ از یادگیری، تغییر؛ و از تغییر، رشد می‌سازد.۱. تبدیل «خانواده» از مجموعه افراد به یک سیستمدر نگاه معمول:پدر + مادر + فرزندان = خانوادهاما در نگاه سیستمی:الگوهای ارتباطی + باورها + هیجان‌ها + نقش‌ها + قوانین نانوشته + تصمیم‌ها + بازخوردها + محیط = سیستم خانوادهبنابراین اگر کودک پرخاشگر است، نوجوان منزوی شده، زوجین مرتب دعوا می‌کنند یا یکی از اعضا احساس نادیده‌گرفته‌شدن دارد، سؤال اصلی نباید فقط این باشد:«چه کسی مقصر است؟»بلکه «چه الگویی در سیستم خانواده مرتباً این نتیجه را تولید می‌کند؟این تغییر سؤال، نقطه شروع تحول است.۲. 🔺«پنج فرمان خانواده یادگیرنده»می‌توان پنج فرمان سنگه را به یک مدل خانوادگی تبدیل کرد:فرمان سنگه ترجمه خانوادگی سؤال کلیدی تسلط شخصی ،رشد فردی هر عضومن برای بهتر شدن خودم چه می‌کنم؟مدل‌های ذهنی ،کشف باورهای پنهان خانواده،چه چیزی را بدیهی فرض کرده‌ایم؟چشم‌انداز مشترک ،ساختن تصویر مشترک از خانواده مطلوب می‌خواهیم چه خانواده‌ای باشیم؟یادگیری تیمی ،گفت‌وگو و یادگیری جمعی از تجربه‌هایمان چه می‌آموزیم؟تفکر سیستمی ،دیدن روابط و حلقه‌های بازخوردچه چیزی چه چیزی را ایجاد می‌کند؟اما یک نوآوری مهم لازم است:«پنجمین فرمان» در خانواده فقط تفکر سیستمی نیست؛بلکه نگاه کردن به خودِ خانواده از بیرون خانواده است.یعنی خانواده بتواند گاهی از خود بپرسد:«اگر یک پژوهشگر بیرونی یک هفته رفتار ما را مشاهده می‌کرد، چه الگویی را می‌دید که خودمان نمی‌بینیم؟»۳. 🔺ابزار طلایی: «دوربین بالای خانواده»یکی از کاربردی‌ترین تمرین‌ها می‌تواند این باشد.وقتی یک تعارض اتفاق می‌افتد، به‌جای ورود فوری به دعوا، خانواده آن را مانند یک فیلم مشاهده کند:محرک → واکنش نفر اول → واکنش نفر دوم → تشدید → نتیجه → احساس بعدی → رفتار بعدیمثلاً:فرزند دیر به خانه می‌آیدمادر نگران می‌شودبا لحن تند سؤال می‌کندفرزند دفاعی می‌شودپدر وارد می‌شودفرزند اتاقش را ترک می‌کندوالدین می‌گویند «او دیگر حرف‌شنو نیست»فرزند بیشتر فاصله می‌گیرد.در نگاه غیرسیسمی :مشکل = فرزند در نگاه سیستمی :یک حلقه بازخورد ایجاد شده است :و نکته بسیار مهم:هیچ‌کس الزاماً «عامل اصلی» چرخه نیست؛ اما همه می‌توانند در تغییر چرخه سهم داشته باشند.۴. 🔺خانواده را از «حل مسئله» به «یادگیری از مسئله» ببریماین شاید مهم‌ترین کاربرد سنگه باشد.بعد از هر تعارض، خانواده فقط نپرسد:«چطور دعوا را تمام کنیم؟بلکه بپرسد:جلسه پنج دقیقه‌ای یادگیریچه اتفاقی افتاد؟من چه دیدم؟دیگری چه دید؟من چه فرضی درباره دیگری داشتم؟رفتار من چه اثری بر او گذاشت؟رفتار او چه اثری بر من گذاشت؟چرخه از کجا شروع شد؟دفعه بعد فقط یک چیز را متفاوت انجام دهیم؟این یعنی تبدیل تعارض به آزمایشگاه یادگیری خانواده.۵. 🔺«مدل‌های ذهنی»؛ پنهان‌ترین عامل بحران خانوادهبخش بسیار مهم کتاب سنگه برای خانواده همین‌جاست.بسیاری از دعواهای خانوادگی درباره «واقعیت» نیستند؛ درباره تفسیر ما از واقعیت هستند.مثلاً:فرزند در اتاقش است واقعیت:«سه ساعت در اتاق بوده تفسیر پدر:«تنبل است»تفسیر مادر:« احتمالا مشکل دارد»تفسیر فرزند :«بالاخره کسی کاری به من ندارد .»🔺سه نفر، یک داده؛ سه جهان متفاوت.بنابراین یک قانون خانو اندکی بسیار ارزشمند:«واقعیت را از تفسیر جدا کن .»هرگاه اختلاف ایجاد شد:واقعیت چیست؟برداشت من چیست؟ترس من چیست؟فرض من چیست؟چه شواهدی دارم؟این تمرین می‌تواند بسیاری از سوءتفاهم‌ها را قبل از تبدیل‌شدن به بحران متوقف کند.۶. «چشم‌انداز مشترک»؛ خانواده فقط نباید درباره پول و مدرسه توافق کندچشم‌انداز مشترک خانواده را می‌توان به یک پرسش بنیادین تبدیل کرد:«اگر پنج سال دیگر خانواده ما در بهترین وضعیت ممکن باشد، چه ویژگی خواهد داشت ؟هر عضو جداگانه پاسخ دهد:مثلاً:فرزند:«در خانه بتوانم حرفم را بدون ترس بزنم .مادر:«همه احساس امنیت و آرامش کنند .پدر:در بحران‌ها کنار هم باشیم.»سپس خانواده یک جمله مشترک بسازد.مثلاً:«ما خانواده‌ای هستیم که در آن امنیت، گفت‌وگو، رشد، مسئولیت‌پذیری و کمک به یکدیگر اصل است .»این جمله باید از دیوار عبور کند و به معیار تصمیم گیری تبدیل شود.هر تصمیم مهم:آیا ما را به خانواده‌ای که می‌خواهیم باشیم نزدیک می‌کند یا دور؟ادامه...@selfcareacademy