♦️معرفی و بررسی کتاب «باغ سالار جنگ؛ خاطرات ایران»، نویسنده: ترنس اودانل، ترجمۀ کمال فهیم، نشر روزبه

♦️معرفی و بررسی کتاب «باغ سالار جنگ؛ خاطرات ایران»، نویسنده: ترنس اودانل، ترجمۀ کمال فهیم، نشر روزبهان.       ✅  چاپ‌شده در روزنامه شیرازنوین، شنبه ۹اردیبهشت۱۳۹۶.♦️ «ضرورتِ حفظ باغ‌های قصردشت و یادگارهای گذشتگان»✅ کتاب «باغ سالارِ جنگ» سفرنامه‌ای است با چارچوبِ خاطره‌نویسی از پژوهشگری آمریکایی به نام ترنس اودانل. ایشان در ۱۳۳۶ خورشیدی به شیراز می‌آید و باغی به نام «سالارِ جنگ» را برای زمانی نامشخص اجاره و در آن زندگی می‌کند.‌اودانل ده‌ سال در این باغ می‌زیَد و هزینه‌های روزمرۀ خود را از فروش میوه‌های باغ به‌دست می‌آورد. این باغ و عمارتِ اعیان‌نشینِ آن در محلۀ قصردشت شیراز در مکانی به نام «سرِ آسیاب» (و اکنون با نام «منبعِ آب») قرار داشته است؛ ولی شوربختانه اکنون نشانی از این باغ و عمارت نیست و به‌جای آن برج و ویلا‌ ساخته‌اند. ‌♦️ «دلیل سفر مهاجرت‌گونۀ ترانس اودانل از آمریکا در سال ۱۹۵۰ میلادی انزجارش از محاکمات زمان مک‌کارتی و جَوِّ نژادپرستی رایج در آمریکای آن روزگار بود» (اودانل، ۱۳۸۴: ۱۱). ‌اودانل زمانی که به ایران می‌آید «سال‌ها در دانشگاه‌های اصفهان و شیراز زبان انگلیسی تدریس می‌کند» (همان: ۱۲) و پس از بازگشتش به آمریکا «از سال ۱۹۷۳ به‌مدت هیجده‌ سال در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه ایالتی پرتلند تدریس می‌کند» (همان: ۱۲). ‌♦️ استاد باستانی پاریزی در مقدمۀ همین کتاب باغ سالارجنگ، دربارۀ  ترانس اودانل می‌گوید: «ترنس اودانل و خاطرات او این مزیت را بر سایرین دارد که سال‌ها در متن زندگی ایرانی و آن نیز در متن یک زندگی روستایی روزگار گذرانده، شخم زده و بیل زده و پیوند درخت آموخته و بیجه و نهال پرورش داد. با خوی شبانان و روستاییان آشناست و غیر از آن‌هاست که در خوابگاه‌های اختصاصی و رزیدنس‌های سفارت‌خانه‌های خود می‌خفته‌اند و با استفاده از گزارش سفرا و کارگزاران آن‌ها یا حضور در چند مراسم معمولی و عادی در یک شهر، آن‌هم نه روستا، مطالبی از خلقیات این مردم درک می‌کرده‌اند!» (همان: ۷و۸).‌✅ ازاین‌رو، کلیدی‌ترین ویژگی این شخصیت آن است که در بین مردم قصردشت زندگی و نشست‌و‌برخاست می‌کند. اودانل از نزدیک با فرهنگ ایرانیان و به‌خصوص محلۀ قصردشتِ شیراز آشنا می‌شود و در کتابش از آن سخن می‌گوید.‌✅ باغبان و خدمتکاری از محلۀ قصردشت داشته به نام محمدعلی (ممدلی). دربارۀ باورهای خدمتکارش، ممدلی می‌نویسد: «کیهان‌شناسی ممدلی تنها از یک‌جهت نقص داشت و آن اینکه ممدلی هیچ‌وقت دریا ندیده بود و هیچ تصوری هم از طبیعتِ دریا نداشت. این مطلب او را ناراحت می‌کرد و اغلب اوقات راجع‌به دریا از من سؤال می‌کرد. از من می‌پرسید که می‌توانید صدای دریا را تقلید کنید؟ ‌دریا چقدر عمق و چقدر طول دارد؟ چرا رنگ دریا آبی است؟‌ اما به‌گمانم باوجود همۀ توضیحاتم، ممدلی هیچ‌وقت واقعاً نفهمید که دریا چه‌جور چیزی است. چونکه یک‌شب به من گفت: «راستی، توی دریا شتر هم هست؟"» (همان: ۵۸). ‌♦️ اودانل در این ده‌ سال در فضای فرهنگی قصردش غوطه می‌خورَد و خاطره‌های بسیار جذابی تعریف می‌کند. به مراسم‌ نوروز و عیش و عزای قصردشتی‌ها می‌رود و با بسیاری از قصردشتی‌ها دوست می‌شود. ‌تااینکه سرانجام مالکِ باغِ سالار جنگ طمع می‌کند و تصمیم می‌گیرد باغ را برُمباند و برای پولداران شیرازی ویلا بسازد؛‌✅ درنتیجه ترانس اودانل پس از ده‌ سال زندگی و اجارۀ این باغ از ایران می‌رود و همواره از حسرت ویرانی و جدایی از این باغ  یاد می‌کند. ‌♦️صفحه‌های پایانی کتابش بسیار ناراحت‌کننده است و خواننده به‌شدت افسوس می‌خورد که چرا چنین باغ و عمارتی باارزش، با ویژگی معماری قاجاریه را باید برُمبانند!‌✅ توصیف‌ اودانل از شخصیت‌ها و حال‌وهوای باغ سالار جنگ بسیار خواندنی است و مانند رُمانی گیرا خواننده را به شخصیت‌ها و فضای توصیفی پیوند می‌زند؛ به‌گونه‌ای که خواننده با آن‌‌ها همراه می‌شود و احساس صمیميت می‌کند و در غم و شادی‌شان شریک می‌شود.‌♦️ ازاین‌رهگذر، ناراحتی شدید اودانل هنگام ترک باغ بسیار غم‌انگیز است: «بیرون دروازۀ باغ لحظه‌ای ایستادیم و به‌یکدیگر خیره شدیم. در آن لحظه مثل غریقی، گذشتۀ مشترکمان را جلوی چشم می‌دیدیم. درحالی‌که ایستاده بودم و به گذشته نگاه می‌کردم ممدلی به‌سویم آمد و گونه‌هایم را بوسید. خانم [همسر ممدلی] دست‌هایم را بین دو دست خود گرفت و بچه‌ها به ‌پهلویم آویختند و سپس با آخرین ملاطفت و مهربانیِ خود و برای اینکه مرا از رنج این کار [ترک باغ] برهانند، رفتند و دروازه‌های باغ را برای همیشه بستند» (همان: ۲۳۸).