بلای ارز ذخیره؛ نسخه‌ای مشابه بلای منابع برای آمریکا«بلای منابع» پدیده‌ای پیچیده و مسموم‌کننده است؛ پدیده‌ای که حاکمان را وسوسه می‌کند، افکار عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، نخبگان را جذب یا خاموش می‌کند و رانت حاصل از آن، پایه‌های جامعه را فرسوده؛ یا دست‌کم، آن را به سوی افول، رکود و وابستگی سوق می‌دهد.جالب آن‌که حتی در آمریکا نیز می‌توان، البته با تفاوت‌هایی اساسی، نشانه‌هایی از سازوکاری مشابه مشاهده کرد. کالیفرنیا، با وابستگی بسیار کمتر به منابع استخراجی، اقتصادی بزرگ‌تر و متنوع‌تر از تگزاسِ برخوردار از منابع فراوان دارد. این مقایسه به‌تنهایی اثبات‌کننده «بلای منابع» نیست، اما نشان می‌دهد که برخورداری از منابع طبیعی لزوماً به معنای برخورداری از اقتصادی متنوع‌تر و مولدتر نیست.اما در همان جامعه‌ آمریکا که نخبگان آن سال‌ها از فرهنگ کار، تولید، نوآوری و رقابت آمریکایی دفاع کرده‌اند، این کشور نیز به‌نوعی با پدیده‌ای قابل‌مقایسه مواجه شده است: «بلای ارز ذخیره» (Reserve-Currency Curse).قرار گرفتن دلار در جایگاه ارز ذخیره و غالب جهان، مزایای مهمی برای آمریکا و شهروندان آن به همراه دارد:● تقاضای پایدار جهانی برای دلار و دارایی‌های دلاری؛● امکان تأمین مالی ارزان‌تر برای دولت و بخش خصوصی؛● افزایش قدرت خرید در برابر کالاها و خدمات خارجی؛● امکان استقراض و بازپرداخت بدهی با پولی که دولت آمریکا خود منتشر می‌کند؛● برخورداری از قدرت مالی و تحریمی گسترده در نظام بین‌المللی؛● و جذب سرمایه جهانی به بازارهای آمریکا.بااین‌حال، همین امتیاز می‌تواند پیامدهای عمیق و نامطلوبی نیز برای آمریکا به همراه داشته باشد:● تقاضای جهانی برای دلار و دارایی‌های دلاری می‌تواند به تقویت ارزش دلار کمک کند؛ دلار قدرتمند نیز واردات را ارزان‌تر و صادرات را برای خریداران خارجی گران‌تر می‌کند؛● این وضعیت می‌تواند بخشی از تولیدکنندگان آمریکایی، به‌ویژه تولیدکنندگان کالاهای قابل‌مبادله، را در برابر رقبای خارجی در موقعیت دشوارتری قرار دهد؛● در نتیجه، در کنار عوامل دیگری مانند تفاوت هزینه تولید، فناوری، سیاست‌های تجاری و تغییر ساختار اقتصاد جهانی، می‌تواند به تشدید کسری تجاری آمریکا کمک کند؛● تداوم این وضعیت می‌تواند انگیزه انتقال بخشی از فعالیت‌های تولیدی به خارج را افزایش دهد و به صنعت‌زدایی در برخی بخش‌ها دامن بزند؛● و اقتصاد را بیش از پیش به مصرف، خدمات مالی و دارایی‌های مالی وابسته کند؛ به‌گونه‌ای که سهم فعالیت‌های مالی، مدیریت دارایی و خدمات در اقتصاد افزایش یابد و بخشی از ظرفیت تولیدی و اشتغال صنعتی تضعیف شود.در واقع، همان‌گونه که بلای منابع می‌تواند کشورها را به درآمدی نسبتاً آسان و مستقل از تلاش مستمر برای تولید و نوآوری وابسته کند، «بلای ارز ذخیره» نیز می‌تواند از طریق سازوکاری متفاوت، انگیزه اصلاح برخی عدم‌تعادل‌های اقتصادی را تضعیف کند.از طرفی مزیت دلار تنها به نرخ ارز محدود نیست. تقاضای جهانی برای دارایی‌های دلاری، از جمله اوراق خزانه آمریکا، امکان جذب پس‌انداز خارجی و تأمین مالی کسری‌ها را برای آمریکا آسان‌تر می‌کند. همین امر، در صورت تداوم و عدم انضباط، می‌تواند به افزایش بدهی، گسترش مصرف و تقویت مالی‌شدن اقتصاد ( در برابر صنعتی بودن ) کمک کند.امروز ایالات متحده با کسری عظیم تجاری، کسری قابل‌توجه بودجه و حجم بسیار بالای بدهی عمومی مواجه است و با چالش‌هایی همچون تغییر ساختار صنعتی، وابستگی به بخشی از زنجیره‌های تولید خارجی و آسیب‌پذیری‌های فزاینده در ساختار مالی روبه‌روست؛ وضعیتی که اگر اصلاح نشود، می‌تواند بخشی از توانمندی‌های اقتصادی و در پی آن، بخشی از قدرت اقتصادی و سیاسی آمریکا را زایل کند.آمریکا از «امتیاز گزاف» دلار بهره‌مند است؛ اما همین امتیاز، اگر به یک وابستگی ساختاری تبدیل شود، می‌تواند به «نفرین ارز ذخیره» و نوعی ماده تخدیری برای مصرف‌کننده آمریکایی ــ یعنی رأی‌دهنده ــ تبدیل شود؛ زیرا منافع کوتاه‌مدت مصرف، اعتبار ارزان و دارایی‌های مالی ارزشمندتر، در انتخاب او و انتخاب شونده تاثیرگذاشته و جامعه را بسوی ترجیح آن سوق می دهد .اگر در ایران کسی ــ خواه صاحب‌نظر، خواه نخبه، خواه روشنفکر، خواه اهل سیاست و حتی خواه حاکم ــ شجاعت یافت که بگوید صرف نفت برای هزینه‌های جاری، ظلمی ملی است، در آمریکای متنعم از موهبت‌های دلار و جایگاه ارز ذخیره نیز می‌توان چنین سخنی گفت که مصرف مزیت پولی، برای تأمین رفاه امروز، اگر به بهای تضعیف ظرفیت تولید فردا تمام شود، نوعی ظلم به نسل آینده است.👇👇