✅ از جامعه شناسی بهبود خواهی بریتانیا در قرن نوزده تا روانشناسی دینی حکومت های ایدئولوژیک در کشورهای جهان سوم✍️ محمد علی اصالتی🔹 جامعه شناسان بریتانیایی قرن ۱۹ که پیوند نزدیکی با کلیسا و نهادهای مذهبی داشتند ، با تمرکز بر آسیب‌ شناسی فردی و سرزنش کردن افراد ، مسئولیت معضلات اجتماعی را به گردن خود افراد می انداختند و فرد را به عنوان عامل اصلی مشکلات خود و جامعه معرفی کرده و از بررسی علل ساختاری و اجتماعی خودداری می کردند. "از آنجایی که جامعه شناسان بریتانیایی نمی خواستند سرچشمه پدیده های اجتماعی مثل فقر را در کل جامعه پیدا کنند ، می بایست این سرچشمه را در وجود خود افراد بجویند" (ریتزر ، ۱۹۹۲) "آنها تلاش می‌ کردند تا معضلات اجتماعی همچون فقر ، بیکاری ، بزهکاری و ... را به یک رشته از مسایل فردی (مثل جهل ، فقر روحی ، عدم خلوص ، بهداشت بد ، گدا پروری ، تبهکاری و از همه بالاتر مشروب خواری) نسبت دهند." (آبرامز ، ۱۹۶۸)🔹 ویلیام رایان ، روانشناس آمریکایی ، این رویکرد را که در آن مسئولیت فقر به گردن خود افراد فقیر انداخته می شد را "سرزنش کردن قربانی" نامید. زیرا این دیدگاه همواره خود فرد قربانی را مقصر معضلات اجتماعی معرفی می کند. ویلیام رایان ، در سال ۱۹۷۱ در کتاب "معضل فقر زدایی" می گوید : حاکمان با تمرکز بر آسیب شناسی فردی به جای آسیب شناسی اجتماعی ، با نادیده گرفتن عوامل ساختاری فقر مانند نابرابری اقتصادی ، بیکاری ، تبعیض ، کمبود فرصت‌ ها ، کمبود مسکن ارزان قیمت ، سیستم آموزشی ناکارامد و تبعیض نژادی و جنسیتی ، به جای بررسی تاثیرات اجتماعی فقر ، بر مشکلات فردی افراد فقیر تمرکز می کردند.🔹 "جامعه شناسان بهبود خواهی انگلیسی آشکارا به این مسأله گرایش داشتند که برای همه مصایب اجتماعی یک علت ساده پیدا کنند و بیشتر از هر عامل دیگر الکلیسم توجه شان را جلب کرده بود. زیرا الکلیسم از مقوله آسیب شناسی‌ فردی بود نه آسیب شناسی اجتماعی." (ریتزر ، ۱۹۹۲) رابرت آبرامز ، جامعه‌ شناس بریتانیایی ، در سال ۱۹۶۸ در کتاب "الکلیسم و رفاه اجتماعی" می نویسد : جامعه‌ شناسان و سیاست‌ گذاران ، به جای بررسی ریشه‌ های اجتماعی و اقتصادی الکلیسم ، به دنبال مقصر دانستن خود الکلی‌ ها بودند. آنها به جای بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی (مانند فقر ، بیکاری ، تبعیض و ...) که افراد را به سمت الکلیسم سوق می‌ دهند ، تمرکز اصلی شان بر آسیب‌ شناسی فردی و بررسی ویژگی‌ های شخصیتی و رفتاری الکلی‌ ها بود. آنها عوامل ساختاری و سیستماتیک را نادیده می‌ گرفتند و به جای بررسی اینکه چرا برخی افراد بیشتر مستعد الکلیسم هستند (شرایط اجتماعی و محیط زندگی و...) ، صرفاً افراد را به دلیل انتخاب‌ های فردی‌ شان مقصر می‌ دانستند. این رویکرد در مورد سایر معضلات اجتماعی مانند بیکاری ، فقر ، بزهکاری نیز وجود داشته است.  در هر یک از این موارد ، تمرکز اصلی بر ویژگی‌ های فردی افراد مثل جهل ، فقر روحی ، مشروب خواری و ... بوده و مشکل را در درون خود افراد می‌ دیدند و نقش عوامل اجتماعی و ساختاری که آن‌ ها را به این معضلات سوق می‌ دهند نادیده می گرفتند.🔹 با وجود پیشرفت های دانش جامعه شناسی انتقادی و گسترش تحلیل های ساختاری از مسائل اجتماعی ، رویه سرزنش قربانی همچنان در کشورهای جهان سوم به شکل جدید و به ظاهر علمی با ماهیت روانشناسی دینی باز تولید می‌شود. روانشناسی تنها دانش بشری است که حکومت های ایدئولوژیک به شدت و به طور گسترده از آن استقبال می کنند.  زیرا روانشناسی ، برخلاف جامعه‌ شناسی ، نگاه خود را از ساختارهای قدرت ، روابط سلطه ، نابرابری های اقتصادی و ناکارامدی‌ های نهادی برداشته و توجه ها را به درون فرد معطوف می کند. از این رو روانشناسی دینی با تمرکز افراطی بر اصلاح فرد ، به جای ارائه تحلیل های اجتماعی ، نسخه های یک بعدی فردی ارائه می دهد‌ و ریشه تمام کاستی های جامعه و مسئولیت معضلات اجتماعی را بر گردن شهروندان گذاشته و همزمان ساختارهای اقتصادی و سیاسی را خالی از خطا نشان داده و از هرگونه نقد مصون می سازد. در این حالت ، فقر دیگر پیامد سیاست‌ های نابرابر نیست ، بلکه نشانه سستی اراده یا ضعف معنوی فرد تلقی می شود ، بیکاری نه نتیجه بحران‌ های ساختاری ، بلکه حاصل ناتوانی شخصی در موفق شدن است ، نارضایتی اجتماعی نه واکنشی عقلانی به بی عدالتی ، بلکه اختلال روانی یا بی ایمانی معرفی می شود.🔹 بدین ترتیب روانشناسی در خدمت ایدئولوژی همان نقشی را ایفا می کند که جامعه‌ شناسی بهبود خواهی در قرن نوزدهم بریتانیا ایفا می کرد : سرزنش قربانی ، تطهیر ساختار سیاسی و پنهان‌ سازی ریشه‌ های واقعی رنج اجتماعی. در این شرایط فرد نه‌ تنها قربانی شرایط اجتماعی است ، بلکه متهم اصلی آن نیز معرفی می‌شود. از این رو روانشناسی ، همواره یکی از ابزارهای مورد سوء استفاده حکومت های ایدئولوژیک بوده است.✅ @Medialist1