«بقیع؛ حرم یا قبرستان؟»🔸 سخنرانی حجت الاسلام دکتر عمار ابوطالبی در نشست «ماهیت‌شناسی بقیع، محله‌ای مسکونی یا مقبره مدینةالنبی»که در تاریخ ۱۴۰۳/۱۲/۱۹ در پژوهشکده عروة‌‌الوثقی برگزار شده است.خلاصه مباحث:معنا و موقعیت بقیع:بقیع به معنای زمین گسترده‌ای است که در آن درخت یا ریشه‌های درختان وجود دارد. بقیع در شرق مسجدالنبی واقع شده و حدود ۲۰۰ متر از باب جبرئیل فاصله دارد.به دلیل وجود درختان غرق زیاد، به آن بقیع غرقد نیز می‌گفتند.پیش از اسلام، بقیع اساساً باغ بوده و محل وقوع برخی جنگ‌های دوره جاهلیت.🔹 اهمیت بقیع:اهمیت بقیع به دلیل روایات پیامبر (ص) در مورد جایگاه آن، حضور مکرر ایشان، رفت و آمد ائمه (ع) و مسلمانان، دفن چهار امام (ع) و بسیاری از صحابه و بزرگان، وجود مساجد مهم، توجه علما، و گنجینه تاریخ و فرهنگ مسلمانان است.🔸بقیع چه بود؟در بقیع سه چیز اصلی وجود داشته است: منازل مسکونی، مساجد، و مقابر.🔹 منازل مسکونی در بقیع:با افزایش جمعیت مسلمانان در سال‌های استقرار پیامبر (ص) در مدینه، بقیع به یکی از محله‌های مسکونی تبدیل شد .عموم خانه‌ها در غرب بقیع (منطقه‌ای که اکنون به بین‌الحرمین معروف است) قرار داشتند.بخشی از قریشیان نیز در این محله ساکن شدند و به آنجا منازل قریش می‌گفتند.تا اواخر قرن سوم یا اوایل قرن چهارم هجری، سکونت در بقیع ادامه داشته است.۲۸ خانه در بقیع شناسایی شده است که بیشتر متعلق به بنی‌هاشم و قریش بوده‌اند.دار علی (خانه امیرالمؤمنین) مهم‌ترین خانه بقیع بوده اما کمتر شناخته شده است، در حالی که دار عقیل برجسته‌تر شده است.آخرین گزارش از سکونت در دار امیرالمؤمنین مربوط به سال ۱۶۷ هجری قمری است، اما تا قرن ششم هجری نیز این مکان شناخته می‌شده است. خانه‌ها و مقابر در بقیع درآمیخته بودند و با یکدیگر شناسایی می‌شدند.مساجد بقیع:سه مسجد مهم در بقیع وجود داشته است: مسجد رقیه (شمال قبه عقیل) ، مسجد فاطمه (جنوب شرقی مزار اهل بیت، که به اجبار بیت الاحزان نامیده شده است)، و مسجد ابی بن کعب (مسجد البقیع) که تنها مسجدی داخل مدینه بوده که پیامبر (ص) در آن نماز خوانده‌اند و تا حدود ۵۰ سال پیش نیز وجود داشته است. از قرن سوم تا پنجم هجری، پس از کاهش سکونت، تنها بنای گزارش شده در بقیع، مسجد فاطمه بوده است.مقابر بقیع:از نیمه‌های قرن دوم هجری، تدفین در بقیع از سکونت در آن پیشی گرفت.پس از دفن حضرت ابراهیم (فرزند پیامبر) در کنار عثمان بن مظعون در سال دهم هجری، مردم به تدریج به دفن اموات خود در بقیع رغبت پیدا کردند.پیش از آن، بقیع مقبره اصلی مدینه نبوده است.مقابر بقیع با خانه‌های آن معرفی می‌شدند.از قرن سوم به بعد، با تخریب خانه‌ها، بقیع به تدریج به مقبره تبدیل شد و تا اواخر قرن پنجم هیچ بنایی در آن وجود نداشت.ساخت گنبدها (قبه‌ها) در بقیع از حدود سال ۴۹۰ هجری قمری آغاز شد و در طول قرون بعد توسعه یافت.در قرون ۱۳ و ۱۴ هجری، بقیع ۱۴ گنبد (۱۳ مقبره و ۱ مسجد فاطمه) و ساختمان مسجد ابی بن کعب را داشته است.مراحل توسعه بقیع:1. ساخت و سکونت در خانه‌ها. 2. تغییر کاربری خانه‌ها به مقبره و ساخت بنا برای بزرگان (از اواخر قرن ۵).3. توسعه کمی گنبدها.4. توسعه و بزرگتر کردن بقعه‌ها.5. اهتمام مسلمانان به نگهداری بناها تا سال ۱۳۴۴ هجری قمری (سال تخریب).📌نتیجه‌گیری و درخواست:بقیع ابتدا محله مسکونی مهم و پر رفت و آمد بوده و سپس به تدریج به مقبره تبدیل شده است.با توجه به دفن چهار امام (علیهم السلام) و بسیاری از بزرگان در بقیع، پیشنهاد می‌شود از این پس به جای «قبرستان بقیع»، از عبارت «حرم بقیع» استفاده شود.https://t.me/mfeqhi/1454#بقیع#تخریب#حرم——-🌐 مرکز فقهی امام محمد باقر علیه السلام🌐 https://m-feqhi.ir/🆔 @mfeqhi