🟡کوروش؛ مردی که جهان درباره‌اش بسیار گفت، اما خودش تقریباً خاموش ماندامروز چهارم شهریور است؛ روزی ک

🟡کوروش؛ مردی که جهان درباره‌اش بسیار گفت، اما خودش تقریباً خاموش ماندامروز چهارم شهریور است؛ روزی که در سال‌های اخیر در برخی تقویم‌ها و روایت‌های غیررسمی، از آن به‌عنوان زادروز کوروش بزرگ یاد می‌شود.نامی که بیش از دو هزار و پانصد سال است با تاریخ ایران گره خورده؛ پادشاهی که امپراتوری ساخت، بابل را فتح کرد، یونانیان درباره‌اش نوشتند و نامش حتی وارد کتاب مقدس مردمی شد که ایرانی نبودند.اما ماجرای کوروش، یک شگفتی بزرگ دارد:ما درباره یکی از مشهورترین انسان‌های جهان باستان، بسیار کمتر از چیزی که تصور می‌کنیم می‌دانیم.حتی از همان نخستین پرسش:کوروش دقیقاً چه روزی به دنیا آمد؟پاسخ این است:نمی‌دانیم.هیچ سند باستانی شناخته‌شده‌ای روز و ماه تولد او را ثبت نکرده است. حتی سال تولدش نیز قطعی نیست. بر پایه برخی گزارش‌های باستانی و محاسبات تاریخی، پژوهشگران معمولاً تولد او را حوالی ۶۰۰ پیش از میلاد قرار می‌دهند.پس چهارم شهریور را نمی‌توان با معیار تاریخ‌نگاری، «تاریخ قطعی تولد کوروش» دانست.و شاید عجیب‌تر اینکه این تنها چیزی نیست که درباره او نمی‌دانیم.🟢صدای پادشاهی که تقریباً به ما نرسیده استتصور کنید مردی روزگاری از آسیای میانه تا سواحل مدیترانه شناخته می‌شد.سپاه داشت.دربار داشت.فرمان صادر می‌کرد.با پادشاهان می‌جنگید.کشورها را فتح می‌کرد.اما امروز اگر بخواهیم کتابی را باز کنیم و بگوییم:«این را خود کوروش نوشته است»چنین کتابی نداریم.خاطرات شخصی او وجود ندارد.نامه شخصی شناخته‌شده‌ای با دستخط او نداریم.متن یک سخنرانی که کلمه‌به‌کلمه از زبان او ثبت شده باشد، در اختیار ما نیست.و این نکته مهم است، چون صدها جمله در کتاب‌ها، شبکه‌های اجتماعی و اینترنت با عنوان:«سخنان کوروش بزرگ»منتشر می‌شود؛ در حالی که برای بسیاری از آنها هیچ منبع باستانی معتبری وجود ندارد.البته این به آن معنا نیست که هیچ متنی از دوران کوروش نداریم.برعکس.در پاسارگاد چند کتیبه کوتاه سلطنتی وجود دارد که نام کوروش را حمل می‌کنند؛ از جمله مجموعه‌هایی که پژوهشگران آنها را با نام‌های CMa، CMb و CMc می‌شناسند.کتیبه‌ای از اور وجود دارد.متون و سالنامه‌های بابلی وجود دارند.و مهم‌تر از همه، استوانه کوروش وجود دارد.اما باید یک تفاوت بسیار مهم را بدانیم:اینها «دفتر خاطرات کوروش» نیستند.کتیبه‌های سلطنتی جهان باستان معمولاً توسط کاتبان و دستگاه حکومتی تهیه می‌شدند؛ حتی وقتی متن با عبارت «من، کوروش...» آغاز می‌شود.استوانه کوروش نیز پس از فتح بابل در سال ۵۳۹ پیش از میلاد به زبان و خط بابلی نوشته شد و موزه بریتانیا آن را یک کتیبه سلطنتی بابلی می‌داند که احتمالاً به فرمان کوروش تهیه شده است.یعنی ما متنی داریم که به نام او سخن می‌گوید؛ اما نمی‌توانیم تمام کلمات آن را عیناً سخن شخصی کوروش بدانیم.این شاید یکی از عجیب‌ترین ویژگی‌های تاریخ او باشد:جهان هزاران صفحه درباره کوروش نوشته، اما صدای مستقیم خود کوروش تقریباً در تاریخ گم شده است.و «انجیل»؟ نه دقیقاً...یکی دیگر از نکات شگفت‌انگیز زندگی کوروش این است که نامش در متون مقدس یهودیان آمده است.اما نه آن‌طور که گاهی گفته می‌شود در «انجیل».دقیق‌تر این است که بگوییم:در کتاب مقدس عبری و بخش‌هایی که مسیحیان آن را عهد عتیق می‌نامند.نام کوروش در کتاب اشعیا آمده و با تعابیری بسیار مثبت از او یاد شده است.در اشعیا ۴۵، او حتی «مسح‌شده» یا برگزیده خداوند خوانده می‌شود؛ جایگاهی بسیار خاص برای پادشاهی که خود یهودی نبود.در کتاب عزرا و دوم تواریخ نیز کوروش با بازگشت تبعیدیان و بازسازی معبد اورشلیم پیوند داده شده است.یعنی یک پادشاه ایرانی، در حافظه دینی مردمی دیگر، قرن‌ها پس از مرگش با احترام باقی ماند.🟢 اما خانواده‌اش چه شدند؟اینجا نیز بخشی از تصویر روشن است و بخشی در تاریکی.پدر کوروش کمبوجیه یکم بود.روایت مشهور یونانی، مادر او را ماندانا، دختر آستیاگ پادشاه ماد معرفی می‌کند؛ روایتی که بسیاری از پژوهشگران پذیرفته‌اند، هرچند درباره جزئیات کودکی کوروش افسانه‌های فراوانی شکل گرفته است.همسر شناخته‌شده او کاساندان بود.از فرزندانش نیز نام چند نفر را می‌دانیم:کمبوجیه دوم؛ همان کسی که پس از پدر به سلطنت رسید و مصر را فتح کرد.بردیا؛ پسری که مرگ و سرنوشتش بعدها یکی از پیچیده‌ترین معماهای تاریخ هخامنشی شد.و دخترانی چون:آتوساوآرتیستونهو احتمالاً دختری دیگر که در منابع با نام رکسانا شناخته شده است.اما سؤال ساده دیگری بپرسیم:این افراد کجا دفن شده‌اند؟اینجا پاسخ‌ها ناگهان کم می‌شوند.درباره محل دفن بسیاری از اعضای خانواده کوروش یقین نداریم.در گوشه‌وکنار ایران، بناها و گوردخمه‌های باستانی مختلفی در دوره‌های مختلف به افراد خاندان هخامنشی نسبت داده شده‌اند.در کرمانشاه نیز آرامگاه‌های صخره‌ای مهمی وجود دارند؛ برای نمونه دکان داوود یک گوردخمه متعلق به دوره هخامنشی است. اما نسبت دادن چنین بناهایی به یک شخصیت مشخص، مثلاً بردیا یا دیگر فرزندان کوروش، بدون کتیبه یا شواهد تعیین‌کننده، اثبات تاریخی محسوب نمی‌شود.پس آن داستان جذابی که گاهی می‌شنویم که:«فرزندان کوروش در کرمانشاه دفن شده‌اند»در وضعیت فعلی دانش تاریخی، بیشتر یک فرضیه یا انتساب است تا یک واقعیت اثبات‌شده.و بعد می‌رسیم به خود کوروش...او چگونه مرد؟اینجا داستان حتی عجیب‌تر می‌شود.می‌دانیم که کوروش در حدود ۵۳۰ پیش از میلاد از صحنه تاریخ ناپدید شد.اما اینکه دقیقاً چگونه مرد، معلوم نیست.هرودوت داستان مشهوری دارد:کوروش برای جنگ با ماساگت‌ها به شرق رفت و در نبرد کشته شد.در همین روایت است که نام تومیریس، ملکه ماساگت‌ها وارد داستان می‌شود.اما این تنها روایت نیست.کتزیاس دشمنان دیگری را معرفی می‌کند و می‌گوید کوروش در نبرد زخمی شد و چند روز بعد درگذشت.و گزنفون حتی داستان کاملاً متفاوتی دارد:در روایت او، کوروش نه در میدان جنگ، بلکه در سالخوردگی و در آرامش، در سرزمین خود می‌میرد.سه تصویر متفاوت از مرگ یک نفر.و پژوهشگران امروز نمی‌توانند با اطمینان بگویند جزئیات کدام روایت کاملاً درست است.🟢و حالا راز بزرگ‌تر: آرامگاهدر دشت پاسارگاد، بنایی سنگی ایستاده است.ساده.سنگین.تنها.شش ردیف سکوی سنگی که به اتاق کوچکی با سقف شیروانی می‌رسد.امروز همه آن را با یک نام می‌شناسیم:🟢آرامگاه کوروش بزرگ.اما اگر وارد آن شوید، شاید چیزی ببینید که انتظارش را ندارید.اتاق خالی است.نه تابوتی وجود دارد.نه جسدی.نه استخوانی که بتوان گفت متعلق به کوروش است.نه اشیای سلطنتی.و حتی بر خود بنای موجود نیز امروز کتیبه‌ای وجود ندارد که نوشته باشد:«کوروش در اینجا دفن شده است.»شناسایی این بنا به‌عنوان آرامگاه کوروش عمدتاً از یک تطبیق تاریخی بسیار مهم می‌آید.چند قرن پس از مرگ کوروش، همراهان اسکندر مقدونی آرامگاهی را در پاسارگاد دیده بودند.یکی از آنان، آریستوبولوس، آن را توصیف کرد.اصل نوشته او از بین رفته، اما نویسندگان بعدی، از جمله آریان و استرابون، اطلاعاتش را حفظ کردند.در توصیف آنها از بنایی سنگی با بخش پایینی، اتاقی در بالا، سقف و دری بسیار باریک سخن گفته شده است.این توصیف با بنایی که امروز در پاسارگاد ایستاده، شباهت چشمگیری دارد.به همین دلیل بیشتر پژوهشگران آن را آرامگاه کوروش می‌دانند.اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود...در روایت آریستوبولوس گفته شده بود که درون آرامگاه، تابوتی زرین قرار داشته و اشیا و جامه‌های سلطنتی نیز در اتاق وجود داشته‌اند.حتی گفته شده هنگامی که اسکندر دوباره از آرامگاه بازدید کرد، بنا مورد دستبرد قرار گرفته بود.پس خالی بودن امروز اتاق لزوماً به این معنا نیست که اتاق همیشه خالی بوده است.ولی یک نکته عجیب دیگر هم وجود دارد.سقف سنگی بنا از داخل توخالی است.این موضوع افسانه اینترنتی نیست.در پرونده رسمی ثبت پاسارگاد در یونسکو نیز به فضای دراز و توخالی داخل سقف اشاره شده است.حتی باستان‌شناس ایرانی علی سامی زمانی پیشنهاد کرده بود که شاید کوروش و ملکه‌اش در بخش‌های داخل همین فضای سقف قرار داده شده و اتاق پایین برای اشیای تدفینی استفاده شده باشد.این فقط یک فرضیه است و اثبات نشده، اما نشان می‌دهد حتی درباره نحوه استفاده از ساختمان نیز پرسش‌هایی وجود داشته است.بنابراین اگر در بررسی‌های معماری یا اسکن‌های سه‌بعدی می‌بینیم بخش‌هایی از بنا خالی هستند، نباید سریع نتیجه بگیریم:«پس این بنا حتماً یک آرامگاه نمادین بوده است.»ممکن است چنین فرضیه‌ای مطرح شود، اما مدرکی نداریم که آن را به یک نتیجه قطعی تبدیل کند.در مقابل، مجموعه شواهد تاریخی و معماری باعث شده نظر غالب پژوهشگران و یونسکو همچنان این باشد که این ساختمان آرامگاه کوروش بوده است.🟢پس پیکر کوروش کجاست؟پاسخ شاید از همه عجیب‌تر باشد:نمی‌دانیم.حتی اگر بپذیریم کوروش در همین بنا دفن شده ــ که نظر غالب همین است ــ هیچ بقایای انسانی شناخته‌شده‌ای از او امروز در اختیار نداریم.اگر تابوتی وجود داشته، دیگر نیست.اگر جسدی در آن بوده، سرنوشتش معلوم نیست.آیا هنگام غارت آرامگاه از بین رفت؟آیا جابه‌جا شد؟آیا بخشی از بقایا در جایی ناشناخته باقی ماند؟یا ساختار تدفین با چیزی که ما تصور می‌کنیم متفاوت بوده است؟برای هیچ‌کدام پاسخ قطعی نداریم.و این همان جایی است که تاریخ باید شجاعت گفتن یک جمله ساده را داشته باشد:«نمی‌دانیم.»✅ @Mining_eng ™