🔺هویت بادگیرهای اردکانی در معرض تهدید🖋#علیرضا_شاکر_اردکانی🔸بادگیرهای یک‌طرفه اردکان سال‌هاست که ن

🔺هویت بادگیرهای اردکانی در معرض تهدید🖋#علیرضا_شاکر_اردکانی🔸بادگیرهای یک‌طرفه اردکان سال‌هاست که نه فقط به‌عنوان یک عنصر معماری، بلکه به‌عنوان یکی از شناسه‌های هویتی این شهر شناخته می‌شوند؛ در کتاب《بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران》از سه نوع بادگیر در ساختار کالبدی بناهای سنتی در مرکز و جنوب ایران نام برده شده که "بادگیر اردکانی" به نام بادگیرهای یک‌طرفه در منطقه کویر مرکزی یاد شده است. 🔸آنچه به عنوان شاخصه این بادگیرها با نام اردکانی شهرت یافته؛ علاوه بر فرم کالبدی یک‌طرفه و ساقه کوتاه بادگیر، جهت گیری و همسویی تمامی بادگیرها بدون اندکی تغییر یا انحراف از جهت است. درواقع قرارگیری مزارع و باغات اردکان در مظهر قنوات _پایین دست شهر و روستاها_ در جبهه شمالی موجب این سو گیری در رخ بادگیرها شده است. همنشینی آب و درختان و کشتزارها موجب به جود آمدن خرد اقلیمی در دل کویر شده که جریان هوای مطبوعی را به وجود می‌آورد. همجواری این باغات با بافت مسکونی با دمای بالاتر به ویژه در فصول گرم سال باعث ایجاد گردش هوا و جابجایی هوای خنک با هوای گرم تر شده و اثر بادگیر نمایان می شود. از این رو بادگیر یک‌طرفه، برخلاف بادگیرهای چندسویه، عملاً برای دریافت یک جریان مشخص هوا طراحی می‌شد؛ بنابراین جهت‌گیری آن بخشی از منطق فنی سازه بود، نه صرفاً یک انتخاب زیبایی‌شناسانه. در منابع محلی اردکان نیز تأکید شده که کوچک‌ترین خطا در مکان‌یابی و جهت استقرار بادگیر می‌توانست عملکرد آن را مختل کند. شاخص‌ترین نمونه این شاهکار معماری را می‌توان در بادگیر خانه تاریخی امامی؛ با ۱۹ چشمه در طول ۱۵ متر عرض مشاهده کرد. 🔸بررسی نمونه‌های بادگیر در اردکان گواه بر مواردی استثنا مانند بادگیر خانه انصاری به عنوان تنها بادگیر چهارطرفه در شهر اردکان است. بررسی عوامل ساخت آن نشان می‌دهد به دلیل استفاده از معمار یزدی شکل آن مشابه بادگیرهای یزد و به صورت ۴ جبهه ساخته شده است. اما امروزه شاهد ساخت تعدادی از این نوع بادگیر نیز در اردکان هستیم.🔸اما مسئله امروز از جایی آغاز می‌شود که در سال‌های اخیر، در برخی پروژه‌های مرمتی، گردشگری یا شهری، نمونه‌هایی از بادگیر به صورت یکطرفه اما با جهت‌ گیری متفاوت ساخته شده و به عنوان بادگیر اردکانی معرفی شده است؛ بادگیر خانه ثبتی نجاتی در شهر اردکان رو به غرب، بادگیر خانه ناربن عقدا رو به جنوب و بادگیری نوساز در یکی از میادین شهری عقدا رو به شرق از جمله بادگیر های جدید ساز شهرستان اردکان است که به عنوان پایتخت بادگیرهای اردکانی، نیاز به تأمل و توجه بیشتر برای حفاظت و حراست از سبک بادگیر اردکانی و فلسفه به وجود آمدن آن به ویژه برای آیندگان است.🔸بنابراین "بادگیر اردکانی" را می توان حاصل تجربه نسل‌هایی از معماران این سرزمین برشمرد که در آن؛ اقلیم، جهت باد، مصالح، ارتفاع، تعداد چشمه‌ها و فرد بودن آن و جایگاه بادگیر در بنا، همگی در کنار یکدیگر معنا پیدا می کند. 🔸اکنون که "بادگیر اردکانی" به عنوان یک عنصر شاخص معماری این منطقه شناخته شده، جای آن است که متولیان میراث فرهنگی، شهرداری‌ها، معماران و فعالان میراث فرهنگی و گردشگری با نگاهی دقیق تر و مسئولانه تر به هویت آن نیز بپردازند. آنچه امروز به عنوان بادگیر اردکانی در حال ساخت و معرفی است؛ می بایست با دقت و توجه بیشتری بنا گردد تا نسل‌های آینده را دچار خطا نسازد...instagram.com/miras_bashi@mirasbashihttps://ble.ir/miras_bashi