🔺ادغام دو دفتر میراث فرهنگی؛ اصلاح ساختار یا تجمیع مشکلات؟🖋#مریم_اطیابی🔸میراث‌باشی: بر اساس طرحی که در وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مطرح شده، قرار است «دفتر ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی» و «دفتر حفظ و احیای بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی» با یکدیگر ترکیب و در قالب مرکزی جدید فعالیت کنند. طرحی که اگرچه می‌تواند با عنوان اصلاح ساختار و اجرای تکالیف برنامه هفتم در قالب چابک‌سازی مطرح شود، اما از منظر تخصصی و مدیریتی پرسش‌های جدی درباره ضرورت و پیامدهای آن ایجاد می‌کند.✅ نخستین مسئله، تفاوت ماهوی مأموریت این دو حوزه است. حوزه ثبت و حریم، مسئول شناسایی، مستندسازی، ثبت و تعیین عرصه و حریم آثار و تدوین ضوابط حفاظتی است؛ در مقابل، حوزه حفظ و احیا مأموریت حفاظت، مرمت، احیا و اجرای مداخلات فنی را بر عهده دارد. به بیان ساده، یک حوزه بیشتر تعیین می‌کند چه چیزی و با چه ضوابطی باید حفاظت شود و حوزه دیگر با چگونگی حفاظت و اجرای آن ضوابط سروکار دارد.🔸این تفکیک، صرفاً یک تقسیم اداری نیست؛ بلکه برای جلوگیری از تمرکز همه مراحل تصمیم‌گیری و اجرا در یک واحد اهمیت دارد. نمی‌توان ساختاری را ایجاد کرد که هم عرصه و حریم یک اثر را تعیین و تصویب کند و هم مسئول اجرای همان ضوابط باشد. در حوزه بافت‌های تاریخی شهری هم دفتر حفظ و احیا ضوابط تخصصی را تعیین می‌کند، اما اجرای این ضوابط در فرآیندهای قانونی و شهری، در تعامل با وزارت راه و شهرسازی و شهرداری‌ها انجام می‌شود. بنابراین ادغام این دو حوزه بدون طراحی دقیق سازوکار تفکیک مسئولیت‌ها، می‌تواند مرز میان ضابطه‌گذاری، نظارت و اجرا را مخدوش کند.⁉️ پرسش اساسی‌تر این است که این ادغام دقیقاً قرار است کدام مشکل را حل کند؟ آیا مشکلات دفتر ثبت و حریم حل شده است؟ آیا تعیین بناهای ارزشمند و سایر فرآیندهای ثبتی با مشکل مواجه نیست و مدت زمان زیادی نیست که تعیین بناهای ارزشمند به حالت تعلیق در آمده است؟ اگر یک دفتر هنوز با انباشت مأموریت‌های انجام‌نشده روبه‌روست، چه منطقی وجود دارد که مشکلات آن با مشکلات اجرایی دفتر حفظ و احیا در یک ساختار جدید تجمیع شود؟✅از سوی دیگر، ایجاد مرکزی مستقیم زیر نظر کیست؟ وزیر یا معاون؟ این مرکز مسئله رابطه و نسبیت آن با معاونت میراث فرهنگی را مطرح می‌کند. معاونت میراث فرهنگی متولی سیاست‌گذاری و مدیریت کلان این حوزه است. اگر مرکز جدید در حوزه ثبت، حفاظت، بناها، محوطه‌ها، بافت‌ها و نظام فنی اختیار تصمیم‌گیری داشته باشد، مرز مسئولیت میان این دو ساختار کجاست؟ اگر مرکز و معاونت درباره یک موضوع نظر متفاوتی داشته باشند، چه کسی تصمیم نهایی را می‌گیرد؟ و در استان‌ها، مدیران میراث فرهنگی باید از کدام مسیر تبعیت کنند؟ ایجاد دو سطح تصمیم‌گیری می‌تواند به موازی‌کاری و ابهام در پاسخگویی منجر شود.‼️استناد به برنامه هفتم و الزام کوچک‌سازی هم به‌تنهایی پاسخ این پرسش‌ها نیست. کوچک‌کردن چارت زمانی منطقی است که ساختار موجود بیش از نیاز توسعه یافته باشد؛ در حالی که طی سال‌های گذشته بسیاری از حوزه‌های تخصصی میراث فرهنگی نه‌تنها توسعه نیافته، بلکه از نظر ساختاری کوچک‌تر شده‌اند. امروز برای حوزه‌هایی مانند تأسیسات بناهای تاریخی، مقاوم‌سازی، نورپردازی، فناوری‌های نوین، مصالح جدید، مدیریت بحران، میراث آبی، میراث کشاورزی و باستان‌شناسی زیرآب جایگاه تخصصی روشنی در ساختار وجود ندارد. وضعیت تزئینات وابسته به معماری و جایگاه استادکاران سنتی و انتقال دانش استادـشاگردی هم نمونه دیگری از این خلأ است.🔸در چنین شرایطی، پرسش این نیست که چرا چارت کوچک نمی‌شود؛ پرسش این است که چرا پیش از کوچک‌سازی، خلأهای تخصصی موجود شناسایی و حل نشده‌اند؟🔸همچنین گفته می‌شود در دوره محمدحسن طالبیان معاون وقت میراث‌فرهنگی، پیشنهاد ایجاد مرکزی برای تجمیع برخی مأموریت‌های حوزه حفظ و احیا با هدف تأمین ظرفیت تخصصی و افزایش منابع انسانی متخصص مطرح شد، اما با این استدلال که معاونت میراث فرهنگی متولی این حوزه است، به نتیجه نرسید. اگر امروز همان ایده با هدفی متفاوت دنبال می‌شود، باید روشن شود چه آسیب‌شناسی جدیدی انجام شده و چه شواهدی ضرورت این تغییر را ثابت می‌کند.🔸پیش از تصویب چنین مرکزی باید مشخص شود این طرح در کدام شورا بررسی شده، چه ارزیابی کارشناسی درباره پیامدهای آن انجام شده و آثار آن بر ثبت،حریم، اثار منقول و غیر منقول، میراث ملموس و ناملموس و میراث طبیعی و حفاظت، مرمت، بافت‌های تاریخی و مدیریت استان‌ها چیست.🔸اگر پاسخ این پرسش‌ها روشن نباشد، احتمال آن وجود دارد که به جای کوچک‌سازی و چابک‌سازی، صرفاً دو حوزه پرچالش در یک ساختار بزرگ‌تر تجمیع شوند؛ بدون آنکه هیچ‌یک از مشکلات اصلی آنها حل شده باشد.instagram.com/miras_bashi@mirasbashihttps://ble.ir/miras_bashi