☝️ دفتر مونس الاحرار به اهتمام سیدعلی میر افضلی در سال 1384 توسّط انتشارات کازرونیّه از روی نسخۀ لند

☝️ دفتر مونس الاحرار به اهتمام سیدعلی میر افضلی در سال 1384 توسّط انتشارات کازرونیّه از روی نسخۀ لندن به زینت طبع آراسته شده است و محتوای آن در بستر اینترنت نیز در دسترس می‌باشد.یکی از مهمترین نکات برجسته‌ای که در این کتاب حیدر بقّال وجود دارد، وجود دو غزل مشکوکی است که آنها در نسخ دیوان حافظ نیز به نام حافظ شیرازی ثبت و ضبط شده‌اند. مطلع این دو غزل به قرار ذیل است:الف- ز گریه مردم چشمم نشسته در خون است/ بیا ببین که در طلبت حال مردمان چون استب‌- اَلْمِنَّةُ لِلَّه که در میکده باز است/زان رو که مرا بر در آن روی نیاز استاین غزلها البته در یکی از کهن‌ترین منابع معتبر خطّی دیوان حافظ که می شناسیم یعنی نسخۀ سنۀ 803 به شمارۀ 12755 کتابخانۀ ابوریحان بیرونی شهر تاشکند در ازبکستان به نام حافظ ثبت شده است، امّا در نسخۀ اقدم دیوان حافظ که دو سال از نسخۀ تاشکند قدیمی‌تر است و به سال 801 هجری قمری کتابت شده و اکنون در کتابخانۀ نورعثمانیۀ ترکیه به شمارۀ 5194 محفوظ است، این دو غزل وجود ندارد. با اینکه نخستین منبعی که این غزلها را به نام حافظ ثبت کرده است در سال 803 هجری 78 سال قبل از نسخۀ خطّی دفتر مؤنس الاحرار (به تاریخ کتابت 881 هجری) نوشته شده است باز هم این تقدّم تاریخی نمی‌تواند موجب انتساب قطعی غزلیّات فوق به حافظ باشند، زیرا حافظ در زمان حیات خویش، به دلیل فضای بستۀ سیاسی و اجتماعی شیراز و بیم تکفیر، دیوان خود را گردآوری نکرده است و پس از رحلت وی، عدّه‌ای از دوستان و یاران وی در شیراز مبادرت به گردآوری اشعار پراکندۀ حافظ می‌نمایند. به هر تقدیر، از آنجائیکه گردآورندگان دیوان حافظ که با زعامت فردی مشهور به محمّد گلندام مبادرت به جمع آوری اشعار او کرده اند به همۀ اشعار حافظ دسترسی نداشته‌اند و بنا بر گزارش جامع دیوان او در مقدّمه ای که بر دیوان حافظ نوشته است، برای تکمیل کار خود علاوه بر منابع مکتوب به روایات شفاهی اشعار خواجه نیز توجّه داشتند، سهواً اشعاری از سایر شاعران قرن هشتم که مضامینی شبیه به مضامین شعر حافظ در آنها بوده است را به اشتباه در دیوان خواجه ضبط کرده‌اند و برخی از غزلیّات و قصاید مسلّم حافظ را از قلم انداخته‌اند. لازم به ذکر است که نسخۀ گل‌اندامی سنۀ 801 به شمارۀ فوق‌الذّکر در کتابخانۀ نورعثمانیه از نظر غزلیّات الحاقی جزو خالص‌ترین منابع به شمار می رود، امّا قریب به 50 غزل مسلّم حافظ را در این نسخه یافت نمی‌شود و در عین حال، معدودی اشعار مشکوک در آن وجود دارد .ناگفته نماند که نسخۀ اقدم کلکته، مطابق با گزارش روزنامۀ تایمز هند، نمی‌تواند نسخه‌ای کامل و 700 ساله باشد، زیرا با وجودی که ما سال میلاد حافظ را نمی‌دانیم، امّا به نحو موثّق مطّلعیم که بین سنوات 791 تا 792 در دوران کهولت، چشم از جهان فروبسته است.حافظ راست:گرچه پیرم تو شبی تنگ در آغوشم گیر تا سحرگه ز کنار تو جوان برخیزم بنابراین اگر از سال 2017 میلادی که زمان کشف این نسخه است 700 سال به عقب بازگردیم به سال 1317 میلادی مطابق با سالهای 716 و 717 هجری قمری می‌رسیم و در آن سالها، حافظ نوجوان یا کودک نمی‌تواند صاحب دیوانی از خود بوده باشد.با این توضیحات، صرف نظر از عدم امکان پذیرش داعیۀ وجود یک دیوان 700 ساله از حافظ، غزل نویافتۀ مورد ادّعا در روزنامۀ تایمز هندوستان، به احتمال قریب به یقین نه تنها متعلّق به حافظ نیست، بلکه از سروده‌های حیدر بقّال شیرازی است و ضبط آن در نسخۀ خطّی پاریس به نام و تخلّص حیدر به شرح فوق چون خطّ بطلانی بر داعیّۀ مشکوک، تبلیغاتی و پر ابهام انجمن آسیایی کلکته می باشد.حیدر راست:وجود خاکی من گرچه می دهی بر بادهزار جان عزیزم فدای جان تو بادهوای آتش و آب رخت نگویم ترکگرم چو خاک دهی عمر نازنین بر باداگر چه نزد تو تیغ بلا، کشیده بودببوسمت لب شیرین و هر چه بادابادخوشا نگار گل اندام و باغ نوروزیخوشا هوای مصلا و آب رکنابادخرابۀ دل حیدر که خانۀ غم توستز گنج وصل تو خوش باشد و شود آباد1- Persian poet's 700-year-old manuscript, signed by Shah Jahan, at Asiatic Society By Jhimli Mukherjee Pandey.Times News - Mar 6, 2017https://www.rarebooksocietyofindia.org/postDetail.php?id=196174216674_10154894795966675