نتیجۀ یک انتظار ده سالهبرای دیدن غزل تازه‌یاب در دیوان حافظ هندوستان✍️ سعید کافی انارکی-ساربان حدود ده سال قبل، در رسانه‌ها و فضای مجازی خبری از کشف یک دیوان حافظ 700 ساله در شهر کلکتۀ هندوستان منتشر شد که گویا در دوران حیات خجستۀ خواجه حافظ نوشته شده است. روزنامۀ تایمز هند در ششم مارس سال 2017 برای اوّلین بار گزارش کشف اتّفاقی این نسخه را منتشر کرد و سپس در ایران این خبر با آب و تاب فراوان باز نشر گردید. مطابق گزارشات مربوط به این کتاب که هنوز در بستر اینترنت موجود است «این نسخه حاوی امضا و مهر طلایی شاه‌جهان (1592-1666 میلادی)، پادشاه نامدار سلسلۀ مغولان هند است و قبلاً متعلّق به کتابخانۀ دربار او بوده است. پس از اعلام این خبر مهم، ایرانشناسان و محقّقان زیادی برای دیدن این اثر مهم و ارزشمند راهی كلكته مركز ایالت بنگال غربی شدند زیرا موزۀ انجمن آسیایی كلكته این کتاب بدیع و نو یافته را در ویترینی برای تماشای عموم به نمایش گذاشت و البتّه آنطور که در اخبار آمده است در کمال تعجّب بعد ازمدّتی آنرا به خزانۀ مخصوص و مستور خود منتقل کرد و دیگر اجازۀ مشاهده و تحقیق بر روی آنرا به کسی نداد.مهمترین بخش اخبار ابتر در خصوص این نسخه آن بود که «رامكریشنا چاترجی» مشاور تاریخی انجمن آسیایی کلکته، گفته است؛ در این دیوان نویافته، غزلی نویافته نیز هست که در سایر دواوین حافظی که می‌شناسیم وجود ندارد و مطلع بیت نخست آن چنین است: «بحمدالله كه بازم دیدن رویت میسّر شد».در نهایت شگفتی این غزل تازه هرگز به صورت کامل توسط انجمن مذکور منتشر نشد و روزنامۀ تایمز به انعکاس همان مصرع نخست از آن بسنده کرد (1). نگارندۀ این سطور از همان اوان نشر این گزارش برای یافتن اطّلاعات کامل در خصوص این نسخه و غزل تازۀ مورد ادّعا، اهتمام ورزید ولی تلاشهای چندین ساله راه به جایی نبرد و انجمن آسیایی کلکته از دادن اطلاعات مرتبط با این نسخه یا امکان تهیّۀ عکسی از آن حتّی به دوستان ادیب و دانشمند ایراندوست هندی ما نیز دریغ ورزید و تا به امروز کسی نتوانسته است، پی به کیفیّت و اصالت آن نسخه و ابیات کامل غزل جدید در آن ببرد.چندی قبل این نگارندۀ حقیر در تصویر اوراق یک نسخۀ خطی که به نام «منتخب غزلیّات» تحت شمارۀ Suppl.perse.802 در کتابخانۀ ملّی فرانسه محفوظ است، تفحّص و تورّق می‌کردم که ناگاه غزلی را به مطلع غزل جنجالی هندوستان در این کتاب خطّی مشاهده کردم. غزل:بحمدالله که بازم دیدن رویت میسّر شدز خورشید جمالت دیدۀ بختم منوّر شدبه صورتخانۀ دل روز تنهایی، خیالت رابدان صورت که با خود نقش می‌بستم مصوّر شدمرا از لطف تا بر سر فکندی سایۀ رحمتهمای بخت و دولت بر سر من سایه‌گستر شدرخت از نو طراوت داد گلزار نکویی راقدت بر شاخ گل زد طعنه و رشک صنوبر[شد]ز روی مردمی جانا قدم بر چشم حیدر نهکه جایت در درون دیدۀ روشن مقرّر شداین غزل در پشت برگۀ 26 (f. 26v) و روی برگۀ 27 (f. 27r) از نسخۀ پاریس در ردیف غزلیّات شاعر معاصر با حافظ، «حیدر بقّال شیرازی»، استنساخ گردیده است. این بیاض، فاقد تاریخ کتابت است امّا از روی شواهد و قراین نسخه شناسی و اینکه در بر دارندۀ اشعاری از شاعران قرن نهم هجری نظیر امیر شاهی سبزواری، عصمت بخاری، عبدالرحمان جامی و غیره است، می‌توان تخمین زد که به احتمال بسیار زیاد در قرن دهم هجری نوشته شده و در سال 1877 میلادی به کتابخانۀ ملّی پاریس راه یافته است.امّا حیدر بقّال شیرازی شاعری نسبتاً گمنام است که در تذکره‌ها نامی از وی و شرحی از احوال او نیامده است و به جز دفتر شعر ناقص و موجزی از وی که تحت عنوان «مونس الاحرار» در موزۀ بریتانیای لندن به شمارۀ Or.28 محفوظ است و تنها دارای 1060 بیت می‌باشد و همچنین چند نسخۀ خطّی محدود که اشعار گزیده و محدودی از وی را کتابت کرده‌اند، منبع دیگری از اشعار کامل او را نمی ‌شناسیم .حیدر راست:از آن نفس که بدیدم به خواب، چشم خوشتگمان مبر که مرا بی‌تو خواب می‌گیردفروغ چهرهٔ خوبت که آب رویم بردچه آتشی است که در شیخ و شاب می‌گیرد؟حسب اشعار حیدر در دفتر مونس الاحرار وی در دربار شیخ ابو اسحاق (721-758) آخرین پادشاه آل اینجو اشعاری را تقدیم به شاه کرده است و بعدها در یزد مدیحه گوی شاه یحیی مظفّری (744-795) برادر زادۀ شاه شجاع بوده است.او در قصیده‌ای که در مدح شاه یحیی سروده، از دو دفتر شعر سخن می‌گوید که اگر یکی از این دفاتر همین کتاب مونس الاحرار باشد، دفتر دوّم اشعار او امروز مفقود است و باید به امید کشف آن انتظار کشید.حیدر راست:صرت دنیا و دین، گردن فراز شرق و غربشاه یحیای مظفر، سایه ی پروردگاربر سپهر لاجوردی قدسیان از خرّمیگوهر سیاره می کردند بر فرقش نثارمن به القاب همایونت دو دفتر ساختمتا به اقبالت بماند در زمانه یادگارتا بخوانند و بدانند و بگویندت دعابرده ام در وی سخنهای تر و شیرین بکار 👇