#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه‌های عقل جلوه هجدهم : عقلانیتِ تمدن‌ساز؛ نقش عقل در شکوفایی علماین موضوع، پیوندِ میانِ «اندیشه» و «عینیت» را نشان می‌دهد؛ یعنی جایی که عقل از ذهنِ فرد خارج شده و در قالبِ بناها، کتاب‌ها، نظام‌هایِ سلامت و اکتشافاتِ علمی، یک «تمدن» را پایه می‌ریزی می‌کند.به عبارت دیگر تمدن‌ها محصولِ انباشتِ خردِ جمعی و تجسدِ عقلانیت در کالبدِ جامعه هستند. تاریخِ شکوهِ علمیِ بشر عموما و مسلمانان خصوصا در قرونِ چهارم و پنجم هجری، گواهی بر این حقیقت است که هرگاه «عقل» در صدر بنشیند، چرخ‌هایِ علم و تمدن به حرکت درمی‌آیند. عقلانیتِ تمدن‌ساز را می‌توان در چهار ساحتِ اساسی تبیین کرد:۱. عقل به مثابه‌یِ «دعوت‌کننده به شناختِ هستی»:🔸در نگاهِ تمدن‌ساز، عقل تنها برای حلِ مسائلِ فردی نیست، بلکه ابزاری است برای کشفِ قوانینِ حاکم بر طبیعت (سُنَن‌الله). تأکیدِ قرآن بر تفکر در خلقتِ آسمان‌ها و زمین، عقل را از یک نیرویِ انتزاعی به یک نیرویِ «اکتشافی» تبدیل کرد که خروجیِ آن، ظهورِ دانشمندانی چون جابر بن حیان و ابن‌هیثم بود . ۱۲. پیوندِ «عقلِ برهانی» و «روشِ تجربی»:🔹تمدنِ اسلامی نشان داد که عقلانیت با تجربه و مشاهده در تضاد نیست. ابوریحان بیرونی نمونه‌یِ اعلایِ «عقلِ تمدنی» است؛ او با استفاده از قوه‌یِ استدلالِ ریاضی و مشاهده‌یِ دقیق، محیطِ زمین را محاسبه کرد. در این نگاه، «علم» همان عقل است که در آزمایشگاه و رصدخانه به کار گرفته شده است تا گرهی از کارِ بشر بگشاید. ۲۳. سعه‌یِ صدرِ عقلانی در تعامل با دانشِ بشری:🔸عقلانیتتمدن‌ساز، «جهانی» می‌اندیشد. نهضتِ ترجمه در تاریخِ اسلام، نشان‌دهنده‌یِ شجاعتِ عقلانیِ مسلمانان بود که دانشِ ایرانی، یونانی و هندی را جذب، نقد و غنی‌سازی کردند. عقلِ تمدن‌ساز، حقیقت را «گمشده‌یِ مومن» می‌داند و بدونِ تعصب، هر جا نوری از دانش ببیند، از آن برایِ آبادانیِ جهان بهره می‌برد. ۳۴. عقلانیتِ کاربردی (نافع) در خدمتِ رفاهِ عمومی:🔹عقلیکه تمدن می‌سازد، «عقلِ نافع» است. ساختِ بیمارستان‌هایِ مجهز، قنات‌هایِ شگفت‌انگیز و شهرهایِ مهندسی‌شده در دورانِ شکوفاییِ اسلامی، نتیجه‌یِ تبدیلِ «فلسفه‌یِ عقلانی» به «تکنولوژیِ انسانی» بود. در این ساحت، عقلانیت یعنی مدیریتِ بهینه‌یِ منابع برایِ رسیدن به صلح، سلامت و رفاه . ۴💠نتیجه‌گیری:عقل، ستونِ خیمه‌یِ تمدن است. تمدنی که بر پایه‌یِ عقلانیت بنا شود، نه دچارِ کُهنگی می‌شود و نه در برابرِ توفانِ حوادث فرو می‌ریزد. شکوفاییِ علم، میوه‌یِ درختی است که ریشه‌اش در «آزادیِ تفکر» و ساقه‌اش در «نظمِ عقلانی» قرار دارد.🌟جمله نهایی:«عقل، معمارِ بزرگی است که آجرهایش از جنسِ دانش و ملاتش از جنسِ مصلحت است؛ تمدن، خانه‌ای است که عقل برایِ آسایشِ جان و جهانِ انسان بنا می‌کند.» ◀️منابع و ارجاعات:۱. ولایتی، علی‌اکبر،پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، انتشارات مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی. (تبیین چگونگیِ تبدیلِ عقلانیتِ دینی به نهضتِ علمی).۲. نصر، سید حسین،علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام. (بررسی جایگاهِ عقل در طبقه‌بندیِ علومِ اسلامی).۳. مطهری، مرتضی،خدمات متقابل اسلام و ایران، انتشارات صدرا. (تحلیل نقشِ عقلانیتِ ایرانی-اسلامی در شکل‌گیریِ تمدنِ بزرگِ اسلامی).۴. جوادی آملی، عبدالله، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، انتشارات اسراء. (تبیین اینکه چگونه علمِ تجربی، خود بخشی از بدنه عقلانیِ دین محسوب می‌شود).#گرگان #موسسه_فرهنگی_میرداماد https://t.me/mirdamad_org┗━━━🍃🌺🍃━━━┛