#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه‌های عقل جلوه پانزدهم:عقل و قلب؛ از تقابل تا تفاهم !این موضوع یکی از زیبات

#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه‌های عقل جلوه پانزدهم:عقل و قلب؛ از تقابل تا تفاهم !این موضوع یکی از زیباترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین مباحث در تاریخ اندیشه بشر است. در بسیاری از مکاتب، این دو را در مقابل هم قرار داده‌اند؛ اما در حکمت اسلامی، کمالِ انسان در آشتی و تفاهم میان این دو کانونِ شناخت است.🌿در ادامه، این مسئله به بحث گذاشته شده است :در نگاهِ نخست، چنین به نظر می‌رسد که «عقل» و «قلب» دو ساحتِ متضاد هستند؛ عقل، سرد و استدلالی است و قلب، گرم و شهودی. اما در نظام فکری متفکران بزرگ مسلمان، این دو نه تنها دشمن یکدیگر نیستند، بلکه مانند دو بال برای پروازِ روح به سوی حقیقت عمل می‌کنند.تفاهمِ میان این دو ساحت را می‌توان در چهار بخش تحلیل کرد:۱. عقل به مثابه‌ی «چراغ» و قلب به مثابه‌ی «موتور» (دیدگاه شهید مطهری):🔸شهید مطهری معتقد است که عقل، راهنمایِ انسان است و قلب، نیرویِ محرکه‌یِ او. عقل به ما می‌گوید که کجا باید رفت (نقشه‌خوان) و قلب به ما شوقِ رفتن می‌دهد (انگیزه). عقل بدون قلب، «سرد و بی‌حرکت» است و قلبِ بدونِ عقل، «کور و خطرناک». سعادت، محصولِ عقلانیتی است که از گرمایِ ایمان و محبتِ قلب تغذیه می‌کند . ۱۲. قلب در قرآن؛ کانونِ تفکرِ عمیق:🔹در زبانِ قرآن، «قلب» تنها مرکزِ عواطف نیست، بلکه ابزارِ عالی‌ترین نوعِ ادراک است. جمله‌ی «لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها» (قلب‌هایی دارند که با آن می‌اندیشند) نشان می‌دهد که از منظر وحی، عقلِ واقعی در قلب ریشه دارد. این یعنی عقلانیت وقتی به کمال می‌رسد که از لایه‌هایِ سطحیِ مغز عبور کرده و در اعماقِ جان (قلب) رسوخ کند تا به «باور» تبدیل شود . ۲۳. پیوندِ «برهان» و «عرفان» (در حکمتِ صدرایی):🔸ملاصدرا در «حکمت متعالیه» ثابت کرد که میان یافته‌هایِ عقلِ صریح و شهودهایِ قلبِ سلیم، هیچ تضادی وجود ندارد. او معتقد بود آنچه را که عقل از طریقِ «استدلال و برهان» می‌فهمد، قلب می‌تواند از طریقِ «کشفیات و شهود» مشاهده کند. در این نگاه، عرفان (کارِ قلب) و فلسفه (کارِ عقل)، دو زبانِ مختلف برای بیانِ یک حقیقتِ واحد هستند . ۳۴. عقلِ عاشق و عشقِ عاقل (دیدگاهِ عرفایِ حکیم):🔹در ادبیاتِ ما، به‌ویژه در اندیشه‌ی کسانی چون عطار و مولانا، اگرچه گاهی به عقلِ جزئی (عقلِ مصلحت‌اندیش) تاخته می‌شود، اما از «عقلِ کلی» تجلیل شده است. عقلِ کلی همان عقلی است که با قلب به تفاهم رسیده است. در این ساحت، انسان نه چنان عقل‌گراست که از درکِ زیبایی و عشق باز بماند، و نه چنان احساساتی است که در دامِ خرافه و وهن بیفتد . ۴💠 نتیجه‌گیری:تقابلِ عقل و قلب، یک سوءتفاهمِ تاریخی است. عقلِ واقعی، قلبی است که می‌اندیشد و قلبِ واقعی، عقلی است که می‌تپد. تفاهمِ این دو، انسان را از «خشکیِ منطقی» و «هیاهویِ عاطفی» نجات داده و به مقامِ «حکمت» می‌رساند.🌟و جمله نهایی:«عقل به ما می‌آموزد که چگونه زندگی کنیم و قلب به ما می‌گوید که چرا زندگی کنیم؛ شکوهِ انسانیت در جایی است که این "چگونه" و "چرا" با هم هم‌آوا شوند.» ◀️منابع و ارجاعات:۱. مطهری، مرتضی،مجموعه آثار (ده گفتار)، صص ۲۳۰-۲۴۰. (تبیین نسبتِ عقل و دل).۲. قرآن کریم، سوره حج، آیه ۴۶. (اشاره به پیوندِ قلب و تعقل).۳. ملاصدرا،الاسفار الاربعه، مقدمه جلد اول. (تبیین هماهنگی میانِ وحی، عقل و شهود).۴. جوادی آملی، عبدالله، معرفت‌شناسی در قرآن، انتشارات اسراء. (تحلیل جایگاهِ قلب و عقل در شناخت).#گرگان #موسسه_فرهنگی_میرداماد تلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛