#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه‌های عقل جلوه سیزدهم:خرد جمعی در برابر اکثریت عددی؛ وظیفه‌ی ما چیست؟ یکی ا

#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه‌های عقل جلوه سیزدهم:خرد جمعی در برابر اکثریت عددی؛ وظیفه‌ی ما چیست؟ یکی از چالش‌برانگیزترین گره‌های فلسفه سیاسی این است: که «چگونه می‌توان از افتادنِ دموکراسی به دامِ عوام‌گرایی (پوپولیسم) جلوگیری کرد؟» نوشتار پیش رو تفکیکِ دقیق میان «کمیّت» (اکثریت عددی) و «کیفیّت» (خرد جمعی)، نقشِ نخبگان و مسئولیتِ فردی را باز تعریف می‌کند.تضاد یا تمایز میان «خرد جمعی» و «اکثریت عددی» از حساس‌ترین مباحث در فلسفه سیاسی است. در بسیاری از موارد، اکثریت ممکن است تحت تأثیر هیجانات، تبلیغات یا جهل، تصمیمی اتخاذ کند که با «مصلحت واقعی» سازگار نباشد.🌿در اینجا تفاوت این دو و وظایف ما در قبال این چالش را بررسی می‌کنیم:۱. تفاوت ماهوی؛ عقلانیت در برابر غلبه‌ی تعداد:- اکثریت عددی: صرفاً غلبه‌ی ریاضی (نصف به‌علاوه یک) است که می‌تواند محصولِ آگاهی باشد یا تبعیت از هوای نفس و هیجان.- خرد جمعی: برآیندِ مشورت، تضارب آراء و «عقلِ هدایت» است که هدفش کشف حقیقت است.- دیدگاه علامه محمدتقی جعفری: ایشان در کتاب حکمت اصول سیاسی اسلام تبیین می‌کنند که پیروی از اکثریت تنها در جایی معتبر است که پای «کشف مصلحت» در میان باشد. اگر اکثریت بر ضد ارزش‌های فطری و عدالت قیام کنند، دیگر «خرد جمعی» نیست، بلکه «دیکتاتوریِ توده» است .۱۲. وظایف ما در قبال این چالش (راهبردهای عملی):- الف) ارتقای آگاهی عمومی (تبیین): وظیفه‌ی اصلی ما تبدیلِ «اکثریت عددی» به «خرد جمعی» از طریق روشنگری است. شهید مطهری معتقد است وظیفه‌ی مصلح اجتماعی، بالا بردن سطح فکر مردم است تا انتخاب‌های آن‌ها از روی «عادت و تقلید» به سمت «تحقیق و عقلانیت» حرکت کند .۲- ب) نقد منصفانه و نظارت مدام: اگر اکثریت مسیر اشتباهی را برگزید، وظیفه ما سکوت نیست، بلکه نقدِ مستدل بر اساس قاعده‌ی «نصیحتِ لِأئمة المسلمین» است. علامه طباطبایی تأکید می‌کند که شورا نباید به معنای امضای کورکورانه‌ی تصمیمات باشد، بلکه باید بستری برای نقدِ دائمی باقی بماند.۳- ج) اخلاقِ تبعیت و اصلاح از درون: اگر در یک فرآیند شورایی، رأی ما در اقلیت قرار گرفت، برای جلوگیری از هرج‌ومرج، پذیرشِ نظم اجتماعی الزامی است، اما باید همزمان برای اقناعِ جامعه و تغییر نظر اکثریت در دوره‌های بعد تلاش کرد. علامه نائینی استدلال می‌کند که تبعیت از نظمِ شورایی (حتی اگر کامل نباشد)، بر استبداد ترجیح دارد؛ زیرا در شورا راه برای «اصلاحِ بعدی» باز است .۴💠نتیجه‌گیری نهایی:وظیفه‌ی ما این نیست که صرفاً تابعِ «تعداد» باشیم، بلکه وظیفه داریم «عقلِ فردیِ» خود را در خدمتِ ارتقای «عقلِ جمعی» قرار دهیم. سعادت جامعه در تبعیتِ کورکورانه از اکثریت نیست، بلکه در «مشارکتِ آگاهانه برای کشفِ مصلحت» است.🌟و جمله نهایی:«تفاوتِ میانِ جمعیت و جمیعت (خرد جمعی) در یک کلمه است: "آگاهی". وظیفه‌ی ما، دمیدنِ روحِ آگاهی در کالبدِ اعداد است.»◀️ منابع و ارجاعات:۱. جعفری، محمدتقی،حکمت اصول سیاسی اسلام (تحقیق در عهدنامه مالک اشتر)*، صص ۸۵-۹۰، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.۲.مطهری، مرتضی،ده گفتار (بحث امر به معروف و نهی از منکر)، انتشارات صدرا.۳.طباطبایی، سید محمدحسین،تفسیر المیزان، ج ۴، ص ۱۲۸. (بحث نظارت عمومی در حکومت اسلامی).۴.نائینی، محمدحسین،تنبیه الامة و تنزیه الملة ، فصل دوم و مقدمه. (تبیین ضرورت نظم شورایی در برابر استبداد).#گرگان #موسسه_فرهنگی_میرداماد تلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛