#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه‌های عقل جلوه شانزدهم : مرزهای عقل؛ تواضعِ خرد در برابر نایافته‌هاعقل، قدر

#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه‌های عقل جلوه شانزدهم : مرزهای عقل؛ تواضعِ خرد در برابر نایافته‌هاعقل، قدرتمندترین ابزارِ انسان برای شناختِ هستی است، اما این ابزار، مانند هر نیرویِ دیگری در عالَمِ ماده، دارای «بُردِ مشخص» و «محدودیت‌هایِ ساختاری» است. شناختِ این مرزها، نه به معنای تضعیفِ عقل، بلکه به معنای رسیدن به عالی‌ترین سطحِ «خردمندی» است.🌿این تواضعِ عقلانی را می‌توان در چهار محور بررسی کرد:۱. عقل به مثابه‌ی «ترازو»، نه «ظرفِ کل»:🔸عقل مانند ترازویی است که می‌تواند طلا را با دقتِ بسیار وزن کند، اما نمی‌توان از این ترازو انتظار داشت که وزنِ یک کوه بزرگ را تحمل کند. به تعبیر امام علی (ع) در نهج‌البلاغه، عقل وظیفه دارد «آیات و نشانه‌ها» را بشناسد، اما نباید در پیِ اِحاطه بر «کُنه و ذاتِ» پروردگار باشد؛ چرا که ذاتِ نامحدود در ظرفِ محدودِ اندیشه‌ی بشر نمی‌گنجد. ۱ -نکته اینکه کمالِ عقل در این است که بداند کجاست که دیگر نمی‌تواند پیش برود.۲. حیرتِ ممدوح در برابرِ عظمتِ هستی:🔹در منطقِ وحیانی و عرفانی، مرحله‌ای فراتر از «فهمِ استدلالی» وجود دارد که به آن «حیرت» می‌گویند. این حیرت، ناشی از جهل نیست، بلکه محصولِ درکِ عظمتِ بی‌انتهایِ حقایق است. پیامبر اکرم (ص) در دعایی عمیق می‌فرمایند: «رَبِّ زِدنی فیکَ تَحَیُّراً» (پروردگارا، حیرتِ مرا در خودت افزون کن). این نشان می‌دهد که عقلِ به کمال رسیده، در مقابلِ نایافته‌ها به جایِ لجاجت، جامه «تواضع و حیرت» بر تن می‌کند . ۳. مرزِ میانِ «فهمِ حقایق» و «توجیهِ اسرار» :🔸شهید مطهری معتقد است که عقل حق دارد در هر چیزی سوال کند، اما باید بپذیرد که «مجهولاتِ بشر همواره از معلوماتش بی‌نهایت بزرگ‌تر است». ایشان تبیین می‌کنند که عقلِ سلیم، میانِ آنچه «ضدِ عقل» است (محالات) و آنچه «فرا عقل» است (غیب) تفکیک قائل می‌شود. عقلِ متواضع، حقایقِ فرا-عقلی (مانند جزئیاتِ ابدیت و وحی) را چون با اصولِ عقلانی تضاد ندارند، می‌پذیرد، حتی اگر به کُنهِ آن‌ها پی نبرد. ۴. خطرِ «عقلِ خودبنیاد» و غرورِ علمی:🔹اگر عقل مرزهای خود را نشناسد، دچار «استبدادِ علمی» می‌شود. در اندیشه‌ی اندیشمندان مسلمان، عقلی که از وحی و شهود جدا شود و خود را تنها مرجعِ حقیقت بداند، در بن‌بستِ مادی‌گرایی گرفتار می‌شود. علامه طباطبایی در المیزان تأکید دارند که عقلِ مستقل، در تشخیصِ «کلیات» تواناست، اما در «جزئیاتِ هدایت» نیازمندِ دستگیریِ وحی است. این اعتراف به نیاز، خود بزرگ‌ترین تجلیِ عقلانیت است . 💠نتیجه‌گیری:تواضعِ عقل در برابرِ نایافته‌ها، نشانه‌یِ قدرتِ آن است، نه ضعفِ آن. عقلی که مرزِ خود را می‌شناسد، از سقوط در پرتگاهِ «قضاوت‌هایِ شتاب‌زده» و «جزم‌گرایی» (دگماتیسم) مصون می‌ماند. 🌟جمله نهایی:«عقلِ کامل، آفتابی است که هم نور می‌بخشد و هم با روشنایی‌اش به ما نشان می‌دهد که اقیانوسِ مجهولات چقدر پهناور است. زیباترین کلامِ عقل، پس از پیمودنِ قله‌هایِ دانش، این جمله است: "نمی‌دانم؛ اما به دنبالِ حقیقت هستم."»◀️ منابع و ارجاعات:۱. نهج‌البلاغه، خطبه ۹۱ (خطبه اشباح). «... عقل‌ها را بر عظمتِ صفاتِ خود آگاه ساخت و آن‌ها را از شناختنِ ذاتش بازداشت.»۲. غزالی، ابوحامد، احیاء علوم الدین، کتاب العلم. (در بیانِ تفاوتِ علم، عقل و حیرت).۳. مطهری، مرتضی،مجموعه آثار (انسان و ایمان)، صص ۳۵-۴۰. (تبیین قلمروِ عقل و ایمان).۴. طباطبایی، سید محمدحسین،تفسیر المیزان، ج ۵، ص ۲۵۵ (ذیل بحثِ عقل و وحی).#گرگان #موسسه_فرهنگی_میردامادتلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛