برهان خلف در دادگاه یک معلم ریاضیجلسه ششم از هشت جلسه؛ تسهیل فرار از نظام مشق شب و ترویج تکالیف خودس

برهان خلف در دادگاه یک معلم ریاضیجلسه ششم از هشت جلسه؛ تسهیل فرار از نظام مشق شب و ترویج تکالیف خودسرانه[نور صحنه این‌بار به شدت بر تریبون شاکی و میز مدعی‌العموم متمرکز است. روی میز شاکی، انبوهی از دفترهای چهل‌برگ، صدبرگ و مشق‌های قطور خط‌کشی‌شده روی هم دایره شده‌اند. صدای تک‌چکش قاضی، دادگاه را به سکوت فرا می‌خواند.]قاضی: «ششمین جلسه دادگاه کلاسه ۱۴۰۵/الف را رسمیت می‌دهم. متهم: دکاد؛ معلم ریاضی. شاکی: کارشناس و مؤلف کتاب‌های کار، مشق‌های آماده و کتاب‌های حل‌المسائل. بند ششم کیفرخواست: عصیان علیه نظام تکالیف استاندارد مکتوب، تعطیل کردن عامدانه کارخانه مشق شب و ترویج تکالیف خودسرانه و متمردانه در محیط خانه. مدعی‌العموم، اتهام را تبیین کنید.»مدعی‌العموم [با لحنی طلبکارانه و در حال اشاره به دفترهای مشق]: «با کسب اجازه از محضر دادگاه. آقای قاضی! امروز با جرمی روبه‌رو هستیم که مستقیماً اهرم انضباطی آموزش در خانه را هدف قرار داده است. اصول سنتی آموزش همواره بر این مبنا بوده که دانش‌آموز باید بعد از مدرسه، در خانه بنشیند و ده‌ها مسئله مشابه و تکراری را رونویسی و حل کند تا مغزش رام و مطیع فرمول‌ها شود. مشق شب، ابزار سنتی کنترل و تثبیت انضباط است.اما این متهم چه کرده است؟ او مشق شب به معنای استانداردش را مایه اتلاف عمر و دفن خلاقیت دانسته و آن را در کلاس‌هایش ممنوع کرده است! او متهم است که به جای گرفتن تکلیف حل مسئله، از بچه‌ها خواسته که خودشان طراح مسئله باشند! او آن‌ها را وادار کرده که به جای کپی کردن فرمول‌ها، ریاضی را در آشپزخانه، در کوچه و در زندگی روزمره جستجو کنند و تکالیفی مبتنی بر سناریوهای خلاقانه بیاورند. این کار یعنی از بین بردن اهرم اقتدار معلم و اولیا در خانه!»شاکی [پشت تریبون می‌آید]: «جناب قاضی! سیستم ما سال‌هاست دانش‌آموزان را به تکالیف حجیم و تکراری عادت داده است. ابهت تکلیف به این است که دانش‌آموز تا پاسی از شب کاغذ و مداد مصرف کند و خسته شود تا فرصتی برای کارهای متفرقه نداشته باشد.اما متدولوژی این متهم، نظام مشق‌زدگی ما را ویران کرده است. او تکالیفی به بچه‌ها می‌دهد که فرم مشخصی ندارند؛ گاهی یک بازی است، گاهی یک چالش خانوادگی در آشپزی ریاضی است و گاهی نوشتن یک داستان کوتاه درباره یک مفهوم هندسی! آقای قاضی، وقتی یک کودک به جای حل مسئله، خودش طراح مسئله می‌شود، جرأت پرسشگری خطرناکی پیدا می‌کند که دیگر با هیچ ابزاری نمی‌توان او را کنترل کرد!»قاضی [با تعجب و نگاهی به معلم]: «متهم دکاد، طبق بند ششم کیفرخواست، شما متهمید که با حذف تکالیف حجیم و سنتی و جایگزینی آن با تکالیف نامتعارف و خلاق، نظم تربیتی خانه و مدرسه را مختل کرده‌اید. تریبون برای تنویر افکار عمومی در اختیار شماست.»معلم [آرام از جای خود برمی‌خیزد. انگشتانش را به شکلی می‌گیرد که انگار یک گچ در دست دارد؛ به شکلی که عادت همیشگی اوست]: «آقای قاضی، مدعی‌العموم محترم، و پاسبانان شب‌های تلخ و پر از اضطراب کودکان این آبادی!من این اتهام را هم با سربلندی و افتخار می‌پذیرم. بله، من کارخانه تولید مشق‌های مکانیکی، کپی‌شده و بی‌روح شما را تعطیل کرده‌ام. شما از رام کردن و انضباط ذهن با تکرار ده‌ها مسئله مشابه می‌گویید، اما نام واقعی این کار، از بین بردن خلاقیت است. شما سال‌هاست با این مشق‌های شبانه حجیم، لذت شب و آرامش خانواده را به کابوس جریمه تبدیل کرده‌اید؛ تکالیفی که در بهترین حالت، از بچه‌ها کپی‌کنندگانی ماهر می‌سازد، نه متفکرانی مستقل.من تکالیف سنتی را حذف کردم تا فضا را برای تفکر خلاق باز کنم. در نگاه من، حل کردن صد مسئله حفظی یک امتیازی، ارزش طراحی یک مسئله اصیل و عمیق را ندارد. وقتی شاگرد من مأمور می‌شود که خودش یک مسئله ریاضی طراحی کند، از یک مصرف‌کننده منفعل، به یک تولیدکننده فعال تبدیل می‌شود. او یاد می‌گیرد که جهان اطرافش را با عینک منطق و شهود ببیند.جناب قاضی! صورت‌ مسئله این است: آیا ما می‌خواهیم ماشین‌های رونویسی تربیت کنیم که تا سپیده‌دم مشق‌های دیکته‌شده را بی‌هدف کپی کنند، یا می‌خواهیم انسان‌هایی پرسشگر و خلاق بار بیاوریم که بلدند برای مسائل حل‌نشده فردا، خودشان مسئله طراحی کنند؟من برگه تفهیم اتهام ششم را هم با اعتقاد کامل به ذهن‌های بیدار شاگردانم امضا می‌کنم. اما، گیریم من متهم به حذف مشق‌های شبانه شما باشم؛ با نسلی که طعم شیرین کشف و طراحی مسئله را چشیده و دیگر به کپی کردن محفوظات مرده تن نمی‌دهد، چه خواهید کرد؟»[معلم آرام می‌نشیند. سکوت سنگینی بر دادگاه حاکم می‌شود. قاضی با چشمانی متفکر به توده دفترهای مشق روی میز نگاه می‌کند، سپس چکش را آرام فرود می‌آورد و ختم جلسه ششم را اعلام می‌کند.]مجید میرزاوزیریتابستان ۰۵@mirzavaziribooks