‌‌✍🏻 از «خود» تا «خدا»؛ مسئله‌ای شِبهِ‌فلسفی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

‌‌✍🏻 از «خود» تا «خدا»؛ مسئله‌ای شِبهِ‌فلسفی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ⚜️ چند سال است که به مفهوم «خود» می‌اندیشم، بیش‌تر به این‌که اصلاً خودی وجود دارد یا نه. هر بار که به این موضوع فکر می‌کنم، دوگانۀ شِبهِ‌فلسفیِ تأمل‌انگیزی در ذهنم شکل می‌گیرد: اگر بگوییم «وجود دارد»«یک ذات تجزیه‌ناپذیر» را تصدیق کرده‌ایماگر بگوییم «وجود ندارد»«خودآگاه» و «ناخودآگاه» را نفی کرده‌ایم.  ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ⚜️ اما یاد مبحث «این‌همانی» که می‌افتمچندین مسئلۀ دیگر هم برایم پیش می‌آیند. 🔰 این‌همانی به این مسئله می‌پردازد:چه چیزی باعث می‌شود یک شیء یا موجود یا شخص، با وجود تغییراتی که در طول زمان پیدا می‌کند، هم‌چنان همان شیء یا موجود یا شخص بماند؟ ⚜️ این‌همانی شاید:ـ تا حدی «ذات‌گرایانه» به نظر می‌رسدـ با مفهومِ «خود» می‌تواند مرتبط باشد ⚜️ در این‌همانی این مسئله مطرح می‌شود:اگر چیزی را تجزیه کنیم و آن‌قدر به تجزیه ادامه دهیم که از ظاهرش دیگر نتوانیم به ماهیتش پی ببریم، آیا باز هم آن چیز همان چیز است و به چیستیِ آن خدشه‌ای وارد نمی‌آید؟ ⚜️ اکنون برای فهم بهترش تصور کنید:یک قابلمهٔ قرمه‌سبزی را برمی‌داریم و قرمه‌ها و لوبیاها و سبزی‌های درونش را جدا می‌کنیم و هر کدام را جداگانه در ظرف دیگری می‌ریزیم.بعد، آن قرمه‌ها و لوبیاها و سبزی‌ها را به‌طوری و به‌قدری له می‌کنیم که معلوم نشود مصالح قرمه‌سبزی بوده‌اند.بعد هم آب ماندهٔ قرمه‌سبزی را با صافی صاف می‌کنیم و خرده‌سبزی‌ها و آب پالوده را جداجدا در ظرف دیگری می‌ریزیم. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ🔰 سؤال‌های تأمل‌برانگیزـ آیا باز هم رواست که آن را قرمه‌سبزی بدانیم؟ـ اگر حتی مصالح آن را از هم جدا نکنیم و فقط با مصالح دیگری جای‌گزین کنیم چه؟⚜️ فرضاً اگر قرمهٔ گوساله را با قرمهٔ ماهی، سبزی را با کرفس، لوبیا را با نخود، و آب را با نوشابهٔ گازدار جای‌گزین کنیم، آیا آن قرمه‌سبزی باز هم قرمه‌سبزی است و به قرمه‌سبزی‌بودن آن خدشه‌ای وارد نیامده است؟⚜️ اگر بپذیریم که باور به وجودِ «خود» باور به وجود «ذات تجزیه‌ناپذیر» است، آن‌گاه تبعات چنین پذیرشی چیزی می‌شود شبیه آن‌چه در مورد قرمه‌سبزی مطرح کردیم.  ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ⚜️ اما باور به مفهومِ «خود» جز آن‌چه تا این‌جا برشمردم، تبعات دیگری هم دارد و یکی از آن تبعات، الزام باور به مفهوم «مرزمندی و مرزبندی» است، به این معنا که هر خودی برای این‌که «خود باشد و خود بماند و با خودهای دیگر خلط نشود»، باید مرزی داشته باشد و حتی در صورت انعطاف در حدود آن مرز، باید حداقل و حداکثری داشته باشد که از آن عدول یا در آن قصور نکند. ⚜️ ممکن است باور به وجودِ خود و پذیرشِ مفهومِ مرزمندی و مرزبندی، تبعات خدشه‌آوری داشته باشد که تناقض‌‌آفرین شود و پدیده‌های مانعة‌الجمعی را پدید آورد؛ اما آن‌چه از همه مهم‌تر می‌نماید، شائبۀ تناقضی است که گویا در باور به «نامحدودبودن خدا» و توأمان «ماهیت مستقل خدا» هویدا می‌شود.  ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــوقتی عباراتی مثلِ«خودِ خدا» یا «خدا خودش» یا «ذات خدا»را به کار می‌بریم:ـ آیا خواه‌ناخواه داریم برای خدا «حد» قائل می‌شویم و خواه‌ناخواه او را «محدود» می‌کنیم؟ـ آیا می‌توانیم ادعا کنیم همین که برای نامیدن خدا لفظ خاصی در نظر می‌گیریم یا از ضمیر «او» بهره می‌بریم، گواه آن است که حتی اگر انکار هم کنیم، ولو ناخواسته و نادانسته، داریم به وجودِ «حد و مرز» برای خدا اذعان می‌کنیم؟ ⚜️ اگر وجود این خلل را بپذیریم باید:ـ «بی‌حدومرزیِ خدا» را رد کنیم؟ـ «وجود مفهوم خود» را رد کنیم؟ ـ برای این مسئله، چه توضیح عقل‌پسندی می‌توانیم ارائه کنیم؟ـ آیا مغالطه‌ای رخ داده و ما درنیافته‌ایم؟ـ آیا نادانسته ساحات منطقیِ نامربوطی را به التقاط کشانده‌ایم؟ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ🔰 معین پایدار🆔 @moeennaamak‌‌