روح کثیف پول‌پرستیصاحب‌بن‌عباد، وزیر فرهیخته‌ی دیلمیان، در هر سفر هفتاد شتر کتاب‌هایش را حمل می‌کردن

روح کثیف پول‌پرستیصاحب‌بن‌عباد، وزیر فرهیخته‌ی دیلمیان، در هر سفر هفتاد شتر کتاب‌هایش را حمل می‌کردند. پیش از رسیدن به اصفهان اتراق می‌کرد، خدم و حشمش را جمع می‌کرد و می‌گفت: هرکس هرچه می‌خواهد همین‌جا بگوید تا بدهم. نمی‌دانم چرا وارد اصفهان که می‌شوم، دلم نمی‌آید چیزی ببخشم.این حکایت جالب را دوست دارم، چون در آن یک حقیقت تلخ درباره‌ی آدمی وجود دارد. گاهی فاصله‌ی میان بخشندگی و خساست فقط چند کیلومتر است؛ کافی است آدم به جایی برسد که پول و قدرت معنای دیگری پیدا کنند.از این حکایت وارد ماجرای جانی اینفانتینو رئیس فیفا بشویم.در سال‌های گذشته، فوتبال بیش از هر زمان دیگری در مدار پول و قدرت چرخیده است. اینفانتینو هم در این سال‌ها به دونالد ترامپ نزدیک شده؛ مردی که شاید هیچ‌چیز درباره‌اش به اندازه‌ی این ویژگی روشن نباشد که تقریباً برای همه‌چیز قیمت قائل است. ترامپ از آن آدم‌هایی است که اگر چیزی قیمت نداشته باشد، اول تلاش می‌کند برایش قیمت تعیین کند.در دوره‌ی دوم ریاست‌جمهوری‌اش هم مرز میان قدرت سیاسی و منفعت خصوصی بیش از پیش عریان شده است. بر اساس افشای مالی ترامپ، درآمد گزارش‌شده‌ی او در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۲.۲ میلیارد دلار رسیده است؛ در حالی که این رقم در افشای مالی سال پیش حدود ۶۰۰ میلیون دلار بوده است. بخش بزرگی از این افزایش هم به کسب‌وکارهای رمزارزی و دارایی‌های دیجیتال مربوط می‌شد.این عدد به‌خودی‌خود جرم نیست. ثروتمند شدن هم جرم نیست. مسئله چیز دیگری است. مسئله این است که وقتی یک سیاستمدار در رأس قدرت، هم‌زمان امپراتوری اقتصادی خودش را هم گسترش می‌دهد، دیگر نمی‌توان به‌آسانی پرسش درباره‌ی مرز میان قدرت عمومی و منفعت خصوصی را کنار گذاشت.و حالا بپردازیم به اینفانتینو که دوسال است رفیق ترامپ شده و به آمریکا رفت و آمد می‌کند. طرحی که اینفانتینو برای انتقال بخشی از حقوق تجاری مسابقات بزرگ فیفا به یک شرکت جدید در نظر گرفته بود، قرار بود با ورود سرمایه‌گذاران خصوصی همراه شود. در اسناد ارائه‌شده به دادگاه فلوریدا، یوفا می‌گوید ارزش این مجموعه حدود ۲۰ میلیارد دلار در نظر گرفته شده بود و سرمایه‌گذاران قرار بود ۴.۲ میلیارد دلار برای سهمی از آن بپردازند. یوفا مدعی است که این طرح بدون طی‌شدن سازوکارهای معمول فیفا پیش رفته و اکنون برای دستیابی به اسناد و شهادت‌ها، مقدمات اقدام کیفری احتمالی در سوئیس را فراهم می‌کند.هنوز هیچ دادگاهی نگفته است که اینفانتینو مرتکب جرم شده است. اما اصل ماجرا آن‌قدر مهم هست که آدم بایستد و نگاه کند: چرا باید فوتبال را هم مثل یک دارایی مالی خرید و فروش کرد؟ چرا باید جام جهانی، با این همه خاطره، هویت، احساس و تعلق میلیون‌ها انسان، فقط به یک جریان درآمدی تبدیل شود که می‌توان بخشی از آینده‌اش را به سرمایه‌گذاران خصوصی فروخت؟اینجاست که داستان از اینفانتینو و ترامپ بزرگ‌تر می‌شود. داستان، داستان پول است.پول‌پرستی فقط این نیست که آدم پول زیاد بخواهد. پول‌پرستی آن لحظه‌ای است که پول از وسیله تبدیل می‌شود به معیار ارزش. یعنی کتاب را با قیمتش بسنجیم، فوتبال را با درآمدش، آدم را با دارایی‌اش، سیاستمدار را با قدرت خریدش و حتی دوست و دشمن را با منفعتی که برای ما دارد. و بعد، آرام‌آرام، یک سؤال جای همه‌ی سؤال‌های دیگر را می‌گیرد: از این چقدر می‌توان پول درآورد؟این همان لحظه‌ای است که روح جامعه شروع به کثیف شدن می‌کند.ما در ایران سال‌هاست گرفتار این بیماری هستیم. فقط گرفتار گرانی نیستیم؛ گرفتار پول‌اندیشی دائمی شده‌ایم. چند دهه تورم و بی‌ثباتی اقتصادی کاری کرده که ذهن آدم‌ها شب و روز درگیر پول باشد. دلار چند شد؟ طلا چند شد؟ خانه چقدر شد؟ اجاره چقدر بالا رفت؟ پولم را کجا بگذارم؟ چه چیزی بخرم که فردا ارزشش کمتر نشود؟آدمی که تمام روز مجبور است برای حفظ ارزش پولش فکر کند، حتی اگر ذاتاً پول‌پرست نباشد، سرانجام پول‌اندیش می‌شود.و بعد، در چنین جامعه‌ای، یک لشکر پول‌اندیش پیدا می‌شود که اسم خود را «تریدر» گذاشته‌اند و دائماً مشغول هم‌زدن این حوضچه‌ی گل‌آلودند؛ یکی سیگنال دلار می‌دهد، یکی طلا، یکی رمزارز، یکی وعده‌ی سود چندصددرصدی می‌دهد.و در رأس این وضعیت، خود دولت حضور دارد؛ دولتی که سال‌هاست با تورم اداره می‌شود چون جرأت یا توان اصلاح ریشه‌های آن را ندارد. چون اصلاح ریشه‌ها دشوار است، پرهزینه است و مسئولیت می‌خواهد؛ اما تورم آرام و بی‌صدا از جیب همه برداشت می‌کند.وقتی ذهن پولی شد، همه‌چیز قیمت پیدا می‌کند. هنر باید بفروشد. دانش باید درآمدزا باشد. ورزش باید میلیاردها دلار گردش مالی داشته باشد. سیاست باید معامله باشد. رابطه باید منفعت داشته باشد. آدم هم باید «ارزش اقتصادی» داشته باشد.و این دیگر فقر اقتصادی نیست؛ فقر روح است.۶ شهریور ۱۴۰۵http://t.me/MohammadHossein_Ghiasi