راز یک سکوتسال ۱۳۵۷ انقلاب شد.بسیاری از روشنفکران و متفکرانی که با انقلاب موافق نبودند، سکوت کردند. شاید اگر سکوت نمی‌کردند امروز سرنوشت کشور جور دیگری بود.در مقابل، جریان‌های مختلفی از اسلام‌گرایان، نیروهای چپ، سازمان‌های چریکی، کانون نویسندگان ایران و بسیاری از مخالفان حکومت، هر یک از زاویه‌ای متفاوت، به فضای انقلابی دامن می‌زدند. حتی خود حکومت سال‌ها واژه‌ی «انقلاب» را در ادبیات رسمی خود به کار می‌برد. خیلی بیشتر از انقلابیون. از «انقلاب سفید» گرفته تا حزب رستاخیز.اندیشه‌های متفکرانی مانند دکتر علی شریعتی (هرچند پیش از انقلاب درگذشته بود)، در شکل‌گیری فضای فکری آن روزگار تأثیرگذار بود.انقلاب رخ داد. سپس، به اقتضای سرشت انقلاب‌ها یا شاید به اقتضای طبیعت قدرت و طبیعت زیستی، بسیاری از آنان یکی پس از دیگری از صحنه کنار رفتند یا کنار زده شدند.اما هنوز یک پرسش زنده است: چرا بسیاری از متفکرانی که مخالف انقلاب بودند در آن دوره سکوت کردند؟ چرا هشدارهای خود را بلندتر بیان نکردند؟ و اگر بودند معدودی بیشتر نبودند!این روزها نیز جامعه تند شده است. حوادث داخلی و خارجی با شتابی کم‌سابقه در جریان است. از حکومت تا مخالفانش، از موافقان تا منتقدان، صداها بلندتر و لحن‌ها تندتر شده است. در فضای شبکه‌های اجتماعی نیز هر روز موجی تازه شکل می‌گیرد و گروهی به حاشیه رانده می‌شوند؛ نه الزاماً به دست حکومت، بلکه گاه به دست خود کاربران و در نتیجه‌ی فضاهای حذف و برچسب‌زنی.به گمانم چنین فضایی یک پیامد مهم دارد: انسان‌ها را به سکوت سوق می‌دهد یا وامی‌دارد. نه لزوماً از سر رضایت، بلکه از سر این احساس که دیگر مجالی برای گفت‌وگو باقی نمانده است.شاید همین تجربه، ما را اندکی به فهم این پرسش تاریخی نزدیک‌تر کند که چرا نیم‌قرن پیش نیز عده‌ای از متفکران مخالف انقلاب سکوت را بر سخن گفتن ترجیح دادند. اگرچه چنین چیزی تنها عامل سکوت در آن دوره نبود!شاید به همین دلیل است که سخن امام محمد غزالی همچنان تازه و تأمل‌برانگیز به نظر می‌رسد:«چون بر سر تربت خلیل علیه السلام رسیدم در سنه تسع و ثمانین و اربع مائه (۴۸۹) و امروز قریب پانزده سال است، سه عهد کردم: یکی آن که از هیچ سلطانی مالی قبول نکنم، دیگر آن که به سلام هیچ سلطانی نروم و سوم آن که مناظره و جدل نکنم.»— امام محمد غزالی، مکاتیب فارسی۹ مرداد ۱۴۰۵http://t.me/MohammadHossein_Ghiasi