آن‌سوی یک مناظره‌ی وایرالآقای محمدمهدی شهریاری، نماینده‌ی شهر ما، چند شب پیش با آقای امیرحسین ثابتی، نماینده‌ی تهران، درباره‌ی تنگه‌ی هرمز، جنگ و صلح، تفاهم‌نامه و موضوعات دیگر مناظره کردند. بخش‌هایی از این مناظره در شبکه‌های اجتماعی وایرال شد و همین باعث شد تصمیم بگیرم وقت بگذارم و حدود یک‌ونیم ساعت آن را کامل تماشا کنم.در این نوشته قصد ندارم درباره‌ی محتوای مناظره یا حتی شیوه‌ی اداره و فرم آن بحث کنم. پیش‌تر به اندازه‌ی کافی درباره‌ی این موضوعات نوشته‌ام. اما یک نکته در این مناظره توجهم را جلب کرد که به نظرم ارزش تأمل دارد.آقای ثابتی از آقای شهریاری می‌پرسد که با چه رزومه‌ای استاندار شده است و انتصاب او را ناشی از رانت می‌داند. آقای شهریاری نیز در پاسخ می‌گوید که پیش از این نماینده‌ی مجلس بوده، دوازده سال سابقه‌ی دیپلماتیک داشته، مراحل مصاحبه را طی کرده و سپس منصوب شده است؛ در مقابل، آقای ثابتی را متهم می‌کند که با قرار گرفتن در فهرست اصولگرایان وارد مجلس شده است.به گمان من، پاسخ آقای شهریاری کامل نبود. او می‌توانست بحث را از سطح یک دفاع شخصی فراتر ببرد و این پرسش را مطرح کند که اگر معیار، رزومه و شایستگی مدیریتی است، این معیار درباره‌ی همه‌ی استانداران جمهوری اسلامی، از ابتدای انقلاب تاکنون، چگونه اعمال شده است؟ آیا انتصاب او با رویه‌ی رایج تفاوتی اساسی داشته است؟و نه فقط استانداران؛ بلکه بسیاری از مدیران جمهوری اسلامی، از بالا تا پایین؛ از وزرا و معاونان وزرا گرفته تا اعضای هیئت‌مدیره و مدیرعامل شرکت‌های دولتی.او می‌توانست بگوید که دوازده سال سابقه‌ی دیپلماتیک داشته، آلمان ــ بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا ــ را از نزدیک می‌شناسد، با چند زبان خارجی آشناست و تجربه‌ی قابل توجهی در مدیریت و سیاست خارجی دارد. سپس این پرسش را مطرح کند که چه تعداد از استانداران جمهوری اسلامی، به‌ویژه در دولت مورد حمایت آقای ثابتی، از چنین سوابق و تجربه‌ای برخوردار بوده‌اند؟اما مهم‌ترین بخش پاسخ، به گمان من، اصلاً گفته نشد.از نگاه من، مهم‌ترین عاملی که زمینه‌ی ورود آقای ثابتی به مجلس را فراهم کرده، سازوکار نظارت استصوابی شورای نگهبان است. اگر قرار باشد از «رانت» سخن بگوییم، نمی‌توان این سازوکار را نادیده گرفت. نمی‌توان با قطعیت گفت نتیجه‌ی یک انتخابات کاملاً آزاد چه می‌شد، اما به گمان من در یک رقابت بدون محدودیت‌های نظارت استصوابی، شانس چهره‌هایی مانند آقای ثابتی برای راه یافتن به مجلس، دست‌کم با وضعیت کنونی قابل مقایسه نبود.البته احتمالاً آقای شهریاری این استدلال را مطرح نمی‌کند، زیرا خود او نیز تا حدی محصول همین سازوکار انتخاباتی است. هرچند با شناختی که از حوزه‌ی انتخابیه‌ی او دارم، تصور می‌کنم وزن این عامل در موفقیت انتخاباتی او به اندازه‌ی آقای ثابتی تعیین‌کننده نباشد؛ اما به هر حال نمی‌توان اصل وجود این امتیاز ساختاری را نادیده گرفت.شاید مسئله‌ی اصلی این مناظره نه رزومه‌ی یک استاندار باشد و نه فهرست انتخاباتی یک نماینده؛ بلکه این باشد که تا زمانی که درباره‌ی همه‌ی انواع رانت، با یک معیار واحد قضاوت نکنیم، هر نقدی بیش از آنکه یک نقد اصولی باشد، به جدالی سیاسی میان دو رقیب شباهت خواهد داشت.مشکل سیاست ایران فقط وجود رانت نیست؛ مشکل آن است که هر جریان، فقط رانتِ رقیب را می‌بیند و رانتِ خود را نه.۴ مرداد ۱۴۰۵http://t.me/MohammadHossein_Ghiasi