امروز سوم شهریور سالگرد درگذشت مهندس احمد زیرک‌زاده است؛ مردی که از نسل مهندسان و تحصیل‌کردگان ایران

امروز سوم شهریور سالگرد درگذشت مهندس احمد زیرک‌زاده است؛ مردی که از نسل مهندسان و تحصیل‌کردگان ایرانی بود که در سال‌های پس از شهریور ۱۳۲۰ از عرصه تخصص و حرفه وارد سیاست شدند و در شکل‌گیری نهضت ملی ایران و حمایت از دولت دکتر محمد مصدق نقشی مهم ایفا کردند.احمد زیرک‌زاده در ۱۵ اسفند ۱۲۸۶ خورشیدی (۵ مارس ۱۹۰۸) در تهران و در خانواده‌ای مذهبی با اصالت یزدی به دنیا آمد. پدرش، میرزا زیرک، روحانی‌ای بود که سفرهای فراوانی به شهرهای مختلف داشت. او در یکی از این سفرها با یکی از خوانین بختیاری به نام سپه‌خان آشنا شد و به دعوت او به تهران رفت؛ جایی که احمد در آن متولد شد. خانواده بعدها به شهرکرد، که آن زمان دهکرد نام داشت، مهاجرت کردند.پس از انقلاب مشروطه، شماری از خوانین بختیاری تصمیم گرفتند فرزندان خود را برای تحصیل و آشنایی با فرهنگ و علوم جدید به فرانسه بفرستند. میرزا زیرک نیز به دلیل آشنایی با زبان فرانسه و به عنوان بزرگ‌تر همراه این گروه راهی اروپا شد و پسر بزرگش، غلامحسین، را نیز با خود برد.احمد در سال ۱۳۰۴ به تهران آمد و در دارالفنون به تحصیل پرداخت. یک سال بعد در آزمون اعزام به خارج وزارت جنگ پذیرفته شد و برای تحصیل در رشته مهندسی دریا به پلی‌تکنیک پاریس رفت. زندگی در فرانسه، او را با جامعه‌ای متفاوت و دنیایی تازه آشنا کرد و نگاهش به آینده ایران را دگرگون ساخت.زیرک‌زاده در سال ۱۳۱۴ به ایران بازگشت و به دلیل بورسیه‌ای که دریافت کرده بود، ابتدا در نیروی دریایی در خرمشهر مشغول به کار شد و سپس در سال ۱۳۲۰ به وزارت راه در انزلی منتقل گردید. اما تحولات سیاسی و اجتماعی ایران پس از شهریور ۱۳۲۰ او را به تدریج وارد فعالیت سیاسی کرد. به گفته خودش، پس از بازگشت به ایران این فکر را داشت که «باید چیزی را عوض کنم».او پس از اعتصاب مهندسان و حوادث شهریور ۱۳۲۰ به تهران آمد و به عضویت هیئت مرکزی کانون مهندسین درآمد. در همین دوره، فعالیت سیاسی خود را در کنار شماری از دانش‌آموختگان فنی، از جمله مهندس فریور، مهندس مهدی بازرگان، مهندس حبیبی و مهندس بهنیا آغاز کرد.در سال ۱۳۲۳، هم‌زمان با انتخابات مجلس چهاردهم، زیرک‌زاده همراه با مهندس فریور، دکتر شفق، دکتر عبدالله معظمی، مهندس نظام‌الدین موحد، دکتر کریم سنجابی، مهندس رضوی و شماری دیگر، در شکل‌گیری حزب ایران نقش داشت. حزب ایران بر استقلال سیاسی کشور و توسعه اجتماعی و اقتصادی تأکید داشت و بعدها به یکی از پایه‌های اصلی جبهه ملی ایران تبدیل شد. زیرک‌زاده به عنوان دبیرکل حزب انتخاب شد.حزب ایران در ابتدا روزنامه «شفق» را با مدیریت دکتر جزایری منتشر کرد و پس از آن روزنامه «جبهه» به مدیریت زیرک‌زاده انتشار یافت.با تشکیل دولت ملی دکتر محمد مصدق، زیرک‌زاده در سال ۱۳۳۰ به عنوان معاون وزارت اقتصاد منصوب شد. در انتخابات مجلس هفدهم نیز نام او در فهرست جبهه ملی قرار گرفت و به عنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شد. او در مجلس در کنار دیگر اعضای جبهه ملی، از دولت مصدق و سیاست‌های نهضت ملی شدن صنعت نفت حمایت می‌کرد.در جریان کودتای نافرجام ۲۵ مرداد ۱۳۳۲، زیرک‌زاده همراه با مهندس جهانگیر حق‌شناس توسط سربازان گارد جاویدان بازداشت شد، اما پس از شکست آن اقدام آزاد گردید.سه روز بعد، در ۲۸ مرداد، کودتای دیگری علیه دولت مصدق به وقوع پیوست. زیرک‌زاده به همراه حسین فاطمی، علی شایگان، غلامحسین صدیقی، مهندس حسیبی، کریم سنجابی و چند تن دیگر از اعضای دولت در خانه مصدق حضور داشت. با حمله نیروهای نظامی و گروه‌های اوباش و گلوله‌باران خانه با تانک، آنان تلاش کردند از ساختمان خارج شوند. زیرک‌زاده هنگام فرار به خانه همسایه به شدت از ناحیه پا آسیب دید.پس از سقوط دولت مصدق، زیرک‌زاده حدود دو سال و نیم زندگی مخفیانه داشت. سرانجام خود را به شهربانی معرفی کرد و به پنج ماه زندان محکوم شد. پس از آزادی، بیشتر به فعالیت‌های شخصی پرداخت، اما در سال ۱۳۳۶ بار دیگر بازداشت شد.او بعدها به جبهه ملی دوم نیز پیوست، اما برخلاف سال‌های نهضت ملی، فعالیت چندانی در آن نداشت.زیرک‌زاده در سال ۱۳۵۹، یک سال پس از انقلاب، به آمریکا رفت و سال‌ها در آن کشور زندگی کرد. با این حال، پیش از مرگ وصیت کرد اموالش برای ایجاد یک مؤسسه علمی در ایران مورد استفاده قرار گیرد.حاصل این وصیت، بنیاد علمی زیرک‌زاده در تهران است که فعالیت‌های خود را در فرهنگسراهای بهمن و خاوران دنبال می‌کند.احمد زیرک‌زاده سرانجام در ۳ شهریور ۱۳۷۲، در ۸۶ سالگی، در تهران درگذشت و در قطعه ۴۱ بهشت زهرا به خاک سپرده شد.یاد او را در سالگرد درگذشتش گرامی می‌داریم؛ چهره‌ای از نسلی که استقلال، توسعه و پیشرفت ایران را آرمان خود می‌دانست و بخش مهمی از زندگی خویش را در راه نهضت ملی و دفاع از دولت دکتر محمد مصدق سپری کرد.@mohammadmosaddegh