هنر خروج از جنگاهرم راهبردی ایران را نسوزانیممحسن هاشمی رفسنجانياین روزها مشغول آماده نمودن خاطرات و كارنامه سال ۱۳۸۳ آیت‌الله هاشمی رفسنجانی برای انتشار در دهمين سالگرد رحلت ايشان هستم. مرور برخی فرازهای آن، حسرت و اندوهی عمیق به همراه دارد. زمان چه شتابان می‌گذرد، اما گذر زمان، بیش از خود وقایع، اهمیت تصمیم‌های تاریخی و پیامدهایش را آشکار می‌کند. در سال ۸۳ ، مساله غني‌سازي هسته‌ای به مرحله‌ای مهم رسیده بود كه باید تصمیمات مهمي گرفته می‌شد. و لذا جلساتي در سطح عالی به رياست آقاي شهید تشکیل مي‌شد تا درباره حساس‌ترین مسأله راهبردی کشور به جمع‌بندی برسند. در آن جلسات دو نگاه متفاوت در برابر یکدیگر قرار داشت. یک نگاه معتقد بود واقعیت‌های نظام بین‌الملل ایجاب می‌کند، نگرانی‌ها و زورگوئي‌هاي جامعه جهانی از مسیر ديپلماسي و توافق مدیریت شود و ایران در برابر پذیرش محدودیت‌هایی مشخص، فرصت‌های اقتصادی، تكنولوژيكي و سیاسی بیشتری برای آینده خود به دست آورد. نگاه دیگر، برنامه هسته‌ای را موضوعی حیثیتی، ناموسی و نماد استقلال ملی كه مردم به دور آن به انسجام مي‌رسند و حاضر به ايستادگي بران هستند می‌دانست و بر حفظ غني‌سازي به هر قیمت تأکید داشت، حتی اگر نتیجه، ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل و ورود کشور به تحريم‌ها و مرحله‌ای پُرهزینه باشد.آیت‌الله در میانه این دو نگاه، با نگرانی نسبت به هزینه‌های بلندمدت تصمیم‌های آنروز برای آینده کشور، تلاش می‌کرد تا نقطه تعادلی پیدا کند که هم حق ایران حفظ شود و هم کشور و مردم از ورود به چرخه‌ای پُرهزینه و دشوار، مصون بماند.اختلاف اصلاح‌طلبان و معتدلين و تلاش‌های پیدا و پنهان، برای جلوگیری از پیروزی هاشمی در انتخابات سال ۱۳۸۴ به بار نشست و دولت پیروز نگاه دوم را دنبال كرد، مسیر دیگری را در سیاست خارجی برگزید. بسیاری از رشته‌های دیپلماسی پنبه شد و پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت رفت و به صدور حداقل 7 قطعنامه عليه ايران انجامید که آثار دردناک آن، سال‌ها بعد بر کشور باقی ماند. مخمصه امروز ایران، متأسفانه نتیجه انباشت سال‌ها خطاهای محاسباتی، فرصت‌های از دست‌رفته و غفلت از ضرورت انطباق قدرت ملی با واقعیت‌ها است.اکنون نیز همان دو نگاه، با تفاوت‌هایی، همچنان در برابر یکدیگر قرار دارند. البته دیوار واقعیت و حمله رذيلانه نظامي، تصورات گذشته را تعدیل کرده، اما چالش اصلی هنوز پابرجاست. نگاه عقلانی بر این باور است که باید اندیشید چگونه در این مقطع نفسگیر، ترامپ از باتلاقی که خود در آن گرفتار شده خارج گردد، بدون آنکه ایران هزینه این خروج را با تضعیف منافع ملی، فرسایش سرمایه اجتماعی و سوزاندن دارایی‌های راهبردی خود بپردازد. در این نگاه، هدف سیاست ادامه تقابل نیست؛ تبدیل قدرت مقاومت به ثبات، توسعه و دستاوردهای پایدار ملی است. در برابر، نگاه دیگری همچنان مسائل را در چارچوب حیثیتی و صفر و یک می‌بیند. پیچیدگی‌های جهان امروز را کمتر محاسبه می‌کند و گاه با منطق آخرالزمانی، هرگونه انعطاف یا ابتکار دیپلماتیک را نشانه ضعف و خيانت تلقی می‌کند. و معتقد است تا آرزو مي‌كند كه ترامپ را در باتلاقي كه خود ايجاد كرده خفه كند. خوشبختانه در این مقطع، مسیر کشور بر پایه واقع‌بینی و ملاحظات راهبردی در حال پیش رفتن است، هرچند فشارهای سیاسی و رسانه‌ای جریان‌های تُندرو بر این مسیر سنگین است و تحمل آن آسان نیست. اما در این بزنگاه تاریخی، مسئولیت‌پذیری ملی اقتضا می‌کند که منافع بلندمدت کشور و نظام اسلامی بر هیجانات کوتاه‌مدت ترجیح داده شود و تصمیم‌گیری با عقلانیت، تدبیر و نگاه به آینده دنبال شود.ایران و آمریکا امروز در وضعیتی قرار گرفته‌اند که جنگ، قادر به حل نزاع آنها نیست و دیپلماسی کلاسیک هم توان پایان دادن به این چرخه جنگ و تفاهم را ندارد. آنچه طی دو دهه گذشته شکل گرفته، یک چرخه خودتقویت‌شونده از بی‌اعتمادی، تحریم، فشار، پاسخ متقابل و بازتولید بحران است. گرهی که هر بار با تصور گشودن آن، کورتر شده است. از بيانيه سعدآباد تا توافق برجام، سیزده سال مذاکره، رفت‌وبرگشت‌های سیاسی و اجماع‌سازی بین‌المللی زمان برد. اما اکنون تفاهمي ظرف چند هفته شکل می‌گیرد و ظرف چند روز فرو می‌پاشد. این بازتاب دگرگونی ساختار تصمیم‌گیری در آمریکاست. واشنگتن امروز بیش از آنکه راهبردی بیندیشد، تاکتیکی عمل می‌کند و به دنبال تولید دستاوردهای فوری برای سیاست داخلی است.بنابراین اشتباه است تصورکنیم که استمرار جنگ فرسایشی، الزاماً به بازدارندگی پایدار منتهی خواهد شد. این گزاره در ظاهر جذاب است، چون جنگ‌های طولانی معمولاً هزینه سیاسی آغازکننده جنگ را افزایش می‌دهد. اما باید دید ایران تا رسیدن به آن نقطه چه چیزی را از دست خواهد داد؟ادامه مقاله ⬇️