«از اشتباه تا الگو»چگونه افکار عمومی منحرف می‌شود؟این متن درباره پرویز پرستویی و سیاوش اردلان نیست. موضوع، بررسی الگوی رفتاری آنهاست؛ الگویی که ممکن است در رفتار بسیاری از چهره‌های شناخته‌شده تکرار شود. الگویی که اگر آن را نشناسیم، بارها و بارها افکار عمومی را به حاشیه خواهد برد.چند روز پیش پرویز پرستویی ویدیویی را استوری کرد که در آن جمله «لعنت بر پهلوی و طرفدارانش» وجود داشت. بعد از اعتراض گسترده کاربران و ریزش چندصد هزار نفری دنبال‌کنندگانش، گفت این جمله را ندیده بوده و آن استوری را حذف کرد. اما نکته اینجاست که وقتی خواست توضیح بدهد و دلجویی کند، دوباره همان ویدیو را منتشر کرد؛ فقط این بار همراه با متنی شبیه به یک عذرخواهی.اینجا یک سؤال مهم مطرح می‌شود. اگر کسی واقعاً از وجود یک پیام احساس شرمندگی کند و آن را برخلاف باور خود بداند، آیا دوباره همان محتوا را منتشر می‌کند؟ همان‌طور که اگر ناخواسته عکسی خصوصی از کسی منتشر شود و آن شخص واقعاً از انتشارش ناراحت باشد، برای توضیح دادن، دوباره همان عکس را در صفحه خودش منتشر نمی‌کند؛ به آن ارجاع می‌دهد، نه اینکه خودش دوباره آن را بازنشر کند.از نگاه نشانه‌شناسی، فقط کلمات مهم نیستند؛ رفتارها هم نشانه‌اند. بازنشر دوباره یک محتوا، حتی همراه با عذرخواهی، خودش یک نشانه است. این رفتار لزوماً نیت فرد را اثبات نمی‌کند، اما نشان می‌دهد که موضوع را نمی‌توان صرفاً یک «اشتباه ساده» دانست و ارزش دارد با دقت بیشتری بررسی شود. از طرف دیگر، همین بازنشر باعث می‌شود محتوایی که شاید در یک استوری ۲۴ ساعته دیده می‌شد، دوباره در قالب یک پست، با بازدید و تأثیر بیشتر، در فضای عمومی گردش پیدا کند.نمونه‌ای شبیه به این را می‌توان در رفتار سیاوش اردلان هم دید؛ زمانی که خبری نادرست درباره شاهزاده رضا پهلوی منتشر شد و پس از ایجاد موج رسانه‌ای، با توضیحی کوتاه نوشت که خبر را اشتباه متوجه شده و آن را حذف کرد. اما حذف یک پست، اثری را که در زمان انتشارش گذاشته، از بین نمی‌برد؛ به‌ویژه وقتی از سوی یک خبرنگار شناخته‌شده منتشر شده باشد. گاهی اصل تأثیر، همان چند ساعت اول اتفاق می‌افتد.قصدم قضاوت این دو نفر نیست. تلاشم این است که یک الگو را ببینیم. امروز ممکن است اسمش پرویز پرستویی باشد، فردا سیاوش اردلان و پس‌فردا فردی دیگر. اگر هر بار با توضیحاتی مانند «حواسم نبود»، «اشتباه شد» یا «او آدم هیجانی و ساده‌ای است» با یک الگوی تکرارشونده روبه‌رو شویم، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک اشتباه فردی دانست. این همان الگویی است که باید آن را شناخت.به‌ویژه در دوره‌ای که حکومت تلاش می‌کند از هر ابزار و هر چهره‌ای برای تقویت روایت خود و دور کردن افکار عمومی از مسئله اصلی و خواست مردم استفاده کند، مهم است به جای تکیه بر باورهای قبلی یا واکنش‌های احساسی نسبت به افراد، رفتارها را بررسی کنیم؛ با مشاهده، منطق و توجه به الگوهای تکرارشونده.#محمد_مرکبیان@morakabian