همچنین در جایی دیگر از همین نسک، در جریان ماجرای نبرد اهریمن با آب؛ به پیدایی دریاچه‌ای به نام سووَر (سوبر یا سوگر) اشاره شده که در ابرشهر بوم (=ناحیهٔ نیشابور) بر سر کوه توس جای دارد و چنان‌که در گزارش رویدادهای دوران‌های بعد آمده است: آذربرزین‌مهر در نزدیکی دریاچهٔ سوور و بر روی کوه ریوند قرار داشته است و ابوعبدالله حاکم؛ انوش پسر شیث پسر آدم را نخستین شخصیتی معرفی نموده که کهندژ نیشابور را بر سنگی بزرگ، سفید، مدوّر (دایره‌شکل) و املس (نرم و هموار) بنا گذاشت چنان‌که مردمان آن روزگار، این بنا را دژ سنگی (قلعهٔ حجریه) می‌خواندند.پیشدادیانپیشدادی‌ها نخستین فرمانروایان ایران‌زمین، در دوران اساطیری؛ هوشنگ، تهمورث، جم، فریدون و منوچهر سرشناس‌ترین آنها هستند، که قهرمانانی؛ همچون آرش، گرشاسب، رستم و دشمنانی همچون افراسیاب و ضحاک دارند. بر پایهٔ نوشتار تاریخ الحاکم، در این دوران؛ شخصیت‌هایی همچون ذوالایکه، افراسیاب ساحر و ایرج پسر فریدونبر دژ-قلعه نیشابور دست یافته، آن را بازسازی کرده و بر گستره و آبادانی آن افزوده‌اند؛ اما در دوران منوچهر بود، که بر پیرامون کهندژ، خندقی حفر نمودند و آتشکدهای برپای داشتند؛ چنان‌که پس از آن، گروش مردمان و آبادانی آن، روزافزون شد؛ اما حمدالله مستوفی بنیان‌گذار نیشابور را تهمورث دیوبند معرفی کرده است و بر پایهٔ روایتی ایرانی؛ در روزگار تهمورث بوده که آتشدان پشت گاو اساطیری سریشوگ، به دریا افتاد و سه آتش فروزان در ژرفای دریا درخشان ماندند و آن سه آتش نوپدید: گشنسب، فرنبغ و برزین‌مهر بودند.کیانیانکیانی‌ها، سلسله‌ای از فرمانروایان اساطیری ایران هستند، که دوران آنان با رویدادهای پهلوانی و همچنین گسترش آیین مزدیسنا در ایران‌زمین پیوند خورده است. بر پایهٔ گفتار شاهنامه؛ کیکاووس پس از در هم شکست سپاه افراسیاب، به سوی پارس آمد و جهان را به شادی، چنین بیاراست:بیامد سوی پارس، کاووس کی  جهانی به شادی، نو افکند پیفرستاد هر سو یکی پهلوان  جهاندار و بیدار و روشن‌روانبه مرو و نشابور و بلخ و هری  فرستاد هر سو یکی لشکریدر پاره‌ای از بندهش، از دستان پور سام یاد شده، که پادشاهی سکایان و نیمروز را از پدر گرفت و کدخدایی ابرشهر (= نیشابور) را شکوه بخشید و باز در شاهنامه است که کیخسرو پس از تعقیب افراسیاب و در راه بازگشت به ایران، از چاچ و سغد و بخارا و جیحون و بلخ و طالقان و مرورود گذر کرد؛ آن‌گاه:و زآن پس، به راه نشابور، شاه  بیاورد پیلان و گنج و سپاههمه شهر، یکسر، بیاراستند؛  می و رود و رامشگران خواستنددِرَم ریختند از بر و زعفران،  چه دینار و مُشک، از کران تا کرانبه شهر اندرون، هر که درویش بود؛  و گر سازش از کوشش خویش بوددِرَم داد مر هر یکی را ز گنج  پراگنده شد بدره پنجاه و پنجو سرانجام؛ کی‌ویشتاسب (گشتاسپ)، در پی گرویدن به انوشه‌روان زرتشت؛ آذر بُرزین‌مِهر -یکی از این سه آتش بهرام- را که تا آن زمان، در جهان می‌وزید و از جهانیان، نگاهبانی می‌کرد؛ بر فراز کوه رِیوَنْد (رَئِوَنْت) (در نزدیکی نیشابور) به دادگاه نشانید (پابرجای کرد). رِیوَنْد؛ همچنین شهری در نزدیکی نیشابور (و محله و ناحیه‌ای پیوسته به این شهر) است که آن را از پایتخت‌های اساطیری ایران‌زمین و پایتخت گشتاسب دانسته‌اند. یاقوت حموی، نیز گشتاسب را بنیان‌گذار ربع بشتفروش (بُشتَنفُروش) نیشابور معرفی نموده است؛ اما پس از گشتاسب، بهمن پور اسفندیار بر تخت نشست و او دخترش (همای) را بر پسرش (ساسان) برتری داد و ولیعهد خویش ساخت و ساسان، رنجیده از پدر به شهر نیشاپور پناه برد:دمان سوی شهر نشابور شد  پر آزار بود، از پدر؛ دور شدساسان، دختری از خاندان بزرگان شهر را به همسری گزید و از این پیوند، پسری به نام ساسان پدید آمد. ساسان چون بزرگ شد به شبانی پرداخت. چنان‌که:ز شاه نشابور، بستُد گَله  که بودی به کوه و به هامون، یلههمی‌بود یک‌چند چوپان شاه  به کوه و بیابان و آرامگاهو این ساسان، هموست که سه شب پی در پی، به خواب پسرش (بابک) می‌آمد و بابک، در خواب شب سوم، آذران فرن‌بغ و گشنسب و بُرزین‌مهر را در خانه ساسان می‌بیند، که می‌درخشند و به کیهان، روشنی می‌بخشند و برزین‌مهر، سومین آتش درخشان روشنگر، در دوران‌های بعد، در کوه رِیوَنْد در شمال غربی نیشابور زبانه می‌کشیده است.دوران پیشاتاریخییافته‌های کاوش‌های باستان‌شناسی ناحیهٔ نیشابور که تا امروز به سرانجامی رسیده‌اند؛ نشانگر پیدایی آثار دوره‌های گوناگون پیشاتاریخی و تاریخی، از نوسنگی گرفته تا ساسانی، در این ناحیه است.