خراسان رضوی، شمای و جنوبی‌ست.حسین صومعه (۶ بهمن ۱۴۰۰). «تاریخانهٔ خراسان غربی (کاربرد جای‌نام خراسان غربی در نوشتار نویسندگان و پژوهندگان تاریخ و فرهنگ ایران؛ نوشتار نخست: خراسان غربی در دوران نیشابوری)». نشریه فرهنگی اجتماعی خاتون شرق.  بسیاری از محققان و نویسندگان دیگر از خراسان غربی سخن به میان آورده اند.شهر کهن نیشابور شهر کهن نیشابور به آثار و مانده‌هایی از ابرشهر نیشابور در دوره‌ای تاریخی از ساسانیان تا حمله مغول به نیشابور با مساحت حدود ۳۵۰ هکتار گفته می‌شود. محدودهٔ شهر کهن نیشابور شامل خرابه‌ها یا آثار مدفون در خاک است که طی پژوهش‌های باستان‌شناسی در نیشابور نمایان می‌شود. این محدودهٔ فرضی که دقیقاً مرزهای آن مشخص نیست، با وسعتی بسیار در کنارهٔ جنوب شرقی شهر کنونی نیشابور به‌شکل تپه‌ها و خرابه‌های باستانی به نام‌های کُهَندِژ، محوطهٔ آلب‌ارسلان، تپه‌های کارجی، تپهٔ سلطان‌میدان، تپهٔ طلایی، تپهٔ نصیرآباد، تپهٔ کلاتهٔ محمد جان، تپه‌حصار نو، سبزپوشان، شادیاخ، تپهٔ مدرسه، بازار، قنات‌تپه و تپهٔ تاکستان نامور است. این محوطهٔ بزرگ تاریخی و باستانی که تنها باقی‌مانده‌ای از نیشابور کهن از دوران ساسانیان تا حملهٔ مغول می‌باشد، اکنون به دلیل عدم حفاظت و کندوکاوهای غیرقانونی در حال تخریب است.در این محوطهٔ تاریخی، خرابه‌ها کاملاً در زیر خاک مدفون شده اند؛ اما به وسیلهٔ پشته‌ها و فروافتادگی‌های مزارع کشاورزی و مقدار زیادی سفال و آجر شکسته و آثار مختلفی از حفاری‌های غیرقانونی معلوم و مشخص می‌گردند. نقشه‌های توپوگرافیک از نیشابور قدیم کاملاً دقیق نیست؛ زیرا باستان‌شناسان در نیشابور هنوز موفق به تعیین دقیق محل نیشابور کهن نشده‌اند و همگی بر پایهٔ نیشابور تا پیش از حمله مغول است.شهر قدیم نیشابور، مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حاشیهٔ جنوبی نیشابور کنونی واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۶ آبان ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۸۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.جابجایی شهرشهر نیشابور بارها توسط زلزله‌ها و جنگ‌ها در طول تاریخ نابود و دوباره بنیان نهاده شد. نخست نیشابور شهری ایرانی و ساسانی بود. در سدهٔ ۷ م. توسط مسلمانان فتح شد. سپس شهری اسلامی بود، که هم از لحاظ جمعیت و هم از لحاظ مساحت رشد فوق‌العاده‌ای یافت و پس از این رشد بود، که در اواسط سدهٔ ۶/ ۱۲م. در نتیجهٔ جنگ داخلی و هم در نتیجه هجوم غزها و با انهدام روبرو شد. آن‌گاه نیشابور کوچکتری بازساخته شد، که به وسیله مغول‌ها در سال ۶۱۸ه.ق/۱۲۲۱ م. ویران گردید. این شهر دگربار ساخته شد و باز زمین‌لرزهٔ ۶۶۶ ه.ق/ ۱۲۶۸ م. به ویرانی کشیده شد. زمین‌لرزه دگربار شهر را در سال ۸۰۸ ه.ق/ ۱۴۰۶م. ظاهراً در محلی که از محل اصلی تا حدی متفاوت بود ویران کرد. فقط بعد از همه این ویرانی‌ها و تغییر محل‌ها بود، که شهر فعلی نیشابور در محل فعلی ساخته شد. مسجد جامع شهر فعلی نیشابور در سال ۸۹۹ ه.ق/۱۴۹۴ م. ساخته شده است.بنابر این، بعد از تخریب شهر به وسیلهٔ مغول‌ها در سال ۶۱۸ ه‍.ق/۱۲۲۱م شهر بیشتر اهمیتش را از دست داد و کم شدن ارج و قدر نسبت به تاریخش شد.آنچه از نیشابور کهن باقی مانده‌است، منطقه‌ای به نام کُهَندِژ یا محوطه آلب ارسلان ناحیه‌ای به وسعت ۳۵۰۰ هکتار، در جنوب شهر کنونی نیشابور است. کهندژ اکنون یکی از مراکز باستان‌شناسی در نیشابور است.شهر ساسانی (ابرشهر)شهر ساسانی نیشابور پیش از اسلام دارای دژ نظامی (کُهَندِژ = قهندز) و خندق اطراف آن بوده‌است و خارج کهندژ شهری دارای حصار با یک خندق اطراف آن قرار داشته‌است، که این خندق با خندق اطراف دژ به هم متصل می‌شده‌است. همچنین منطقه‌ای مسکونی وجود داشته‌است، که به آن انبارده Anbar Deh و در کتب و منابع به اشتباه اینگونه گزارش شده، که در اوائل سدهٔ ۴ ه.ق/ ۱۰ م به وسیلهٔ عمرو بن لیث صفاری برای توسعه یا ساختن بازار شهر ویران گردیده‌است. در حالی که تا پایان آن سدهٔ در زمان سلطان محمود غزنوی پابرجای بوده‌است.یک محله در شهر و قبرستان در مجاورت انبار ده Anbar Deh وجود دارد، که شاه عنبر Shahanbar خوانده می‌شود و نام آن چند بار در منابع ذکر شده‌است. شاه عنبر در مراحل بعدی یک نام اسلامی برای «انبار ده» بوده است. چرا در فتح نیشابور این محله به دلیل کشته شدن تعداد زیادی از مسلمان به «شهیدانبار» مشهور شد.دورهٔ اسلامیکتابخانهنیشابور یکی از مراکز کتابخانه‌های بزرگ در تمدن اسلامی بوده‌است، از جمله کتابخانهٔ صابونی نیشابور، کتابخانه دانشگاه دارالاستهٔ نیشابور در سدهٔ ۴ بسیار معروف و مشهور بوده‌است.