🔸 فقیه اومانیست؛ وقتی «انسان بما هو انسان» وارد فقه شد✍️ علی‌اشرف فتحیپس از درگذشت آیت‌الله طالقانی در نخستین ماه‌های جمهوری اسلامی، نام دو فقیه در یکی از نخستین چالش‌های درونی حکومت جدید مطرح شد: سید ابوالفضل زنجانی و حسینعلی منتظری.گردش روزگار اما این دو را در نقطه‌ای مهم به یکدیگر نزدیک کرد: کرامت و حقوق انسان، صرف‌نظر از دین و عقیده او.زنجانی در سال ۱۳۵۶ و در متن «حقوق بشر اسلامی» نوشته بود:«کرامت و شرف انسانی به موجب آیه کریمه "و لقد کرمنا بنی‌آدم" از طرف آفریدگار جهان مسجل شده و شامل همه اعضای خانواده بزرگ بشری است...»به روایت فتحی، اهمیت این استدلال در آن بود که آیه ۷۰ سوره اسراء تا آن زمان عمدتاً در متون تفسیری، فلسفی و اخلاقی مورد توجه قرار می‌گرفت و کمتر مبنای استدلال حقوقی و فقهی قرار می‌گرفت.سال‌ها بعد، آیت‌الله منتظری این نگاه را به بحث فقهی خود وارد کرد:«اینکه گفته می‌شود حقوق انسان، یعنی انسان بما هو انسان شرافت دارد ولو اینکه کافر باشد، چون ذاتاً انسان نزد خداوند احترام دارد و این صریح آیه است.»این مبنا در سال‌های پایانی زندگی منتظری به فتواهایی درباره لزوم رعایت حقوق غیرشیعیان و غیرمسلمانان انجامید؛ رویکردی که برخی شاگردانش از آن با عنوان «اومانیسم اسلامی» یاد کردند: انسان، فارغ از دین و اندیشه‌اش، دارای ارزش است؛ ارزشی که در این دستگاه فکری منشأ الهی دارد.منتظری بعدها در کتاب «انتقاد از خود» نوشت:«یکی از مهم‌ترین اشتباهات ما این بود که حقوق انسان بما هو انسان را در تحقیقات فقهی مورد عنایت قرار ندادیم... و برخی از بحث‌ها درباره کرامت و حقوق ذاتی بشر را سوغات غرب دانستیم.»شاید اهمیت این تحول دقیقاً در همین پرسش باشد:آیا می‌توان از درون فقه، به حقوقی برای انسان رسید که پیش از مسلمان یا نامسلمان بودن او، از خودِ «انسان بودن» آغاز شود؟#فقه #حقوق_بشر #حسینعلی_منتظری #ابوالفضل_زنجانی #اندیشه#فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی