گرجستان چگونه در چند سال با رشوه و فساد مقابله کرد؟گاهی برای فهم اینکه فساد واقعاً قابل مهار است یا نه، لازم نیست به کشورهای اسکاندیناوی نگاه کنیم؛ گرجستانِ سال ۲۰۰۳ نمونه بسیار جالبی است.آن زمان رشوه در گرجستان بخشی از زندگی روزمره بود؛ از پلیس و گمرک تا ثبت ملک، مجوز کسب‌وکار و خدمات دولتی. اما پس از «انقلاب رز» و روی کار آمدن میخائیل ساکاشویلی، دولت تصمیم گرفت به‌جای موعظه اخلاقی، ساختار تولید فساد را تغییر دهد.اصلاحات اصلی ظرف حدود ۳ تا ۴ سال انجام شد و نخستین نتایج بزرگ از همان یکی دو سال اول دیده شد.🔹 پلیس را از نو ساختند. بخش بزرگی از پلیس، به‌خصوص پلیس راهنمایی‌ورانندگی، برکنار و نیروی جدید جایگزین شد. نتیجه بسیار سریع بود؛ فساد پلیس سقوط کرد و اعتماد عمومی به آن افزایش یافت.🔹 دولت را کوچک کردند. اشتغال دولتی حدود ۲۳ درصد کاهش یافت و منابع آزادشده صرف افزایش حقوق کارکنان باقی‌مانده شد. منطق ساده بود: کارمند کمتر، حقوق بهتر، مسئولیت بیشتر و هزینه بالاتر برای فساد.🔹 فرصت رشوه را کاهش دادند. مجوزها و مقررات زائد حذف شد، مالیات و گمرک اصلاح شد، ثبت املاک و بسیاری از خدمات دولتی الکترونیکی شد. هرچه تماس مردم با کارمند کمتر شد، فرصت رشوه هم کمتر شد.🔹 با مقامات قدرتمند هم برخورد کردند. از جمله دیوید میرتسخولاوا وزیر سابق انرژی و آکاکی چخایدزه رئیس سابق راه‌آهن بازداشت شدند و پرونده‌های متعددی علیه مقام‌های ارشد سابق شکل گرفت. پیام روشن بود: قدرت سیاسی مصونیت مطلق از فساد ایجاد نمی‌کند.نتیجه؟بانک جهانی اعلام کرد گرجستان در فاصله ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۵ بزرگ‌ترین کاهش فساد را در میان ۲۷ کشور اروپای شرقی و آسیای مرکزی مورد بررسی تجربه کرد.بین ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۷ نیز اقتصاد گرجستان به‌طور متوسط بیش از ۹ درصد در سال رشد کرد.اما شاید مهم‌تر از آمار، تغییر رفتار اجتماعی بود.شهروندی که قبلاً تصور می‌کرد «بدون رشوه کارم راه نمی‌افتد»، به تدریج با دولتی مواجه شد که می‌توانست بدون پرداخت پول اضافه، خدماتش را ارائه کند.و این نقطه بسیار مهم است:فساد فقط با پلیس و زندان از بین نمی‌رود؛ باید کاری کرد که فساد دیگر سودآور نباشد.فرمول گرجستان تقریباً این بود:فرصت کمتر برای فساد + احتمال بیشتر کشف + هزینه بالاتر فساد + حقوق بهتر کارمند + بوروکراسی کمتر + خدمات الکترونیکالبته این داستان یک روی تاریک هم دارد. حکومت ساکاشویلی به تمرکز قدرت، ضعف استقلال برخی نهادها و نقض حقوق بشر متهم شد. بنابراین تجربه گرجستان را نباید «نسخه آماده» دانست.اما یک درس آن بسیار مهم است:فساد الزاماً یک ویژگی فرهنگی و تغییرناپذیر ملت‌ها نیست؛ بخش بزرگی از آن محصول ساختار و مشوق‌های اقتصادی و اداری است.اگر ساختار را تغییر بدهی، رفتار مردم و حتی انتظارشان از حکومت هم می‌تواند در چند سال تغییر کند.گرجستان شاید ثابت نکرد که می‌توان فساد را برای همیشه ریشه‌کن کرد؛ اما ثابت کرد که می‌توان فسادِ روزمره و فراگیر را بسیار سریع‌تر از آنچه تصور می‌کنیم شکست داد.گزارش بانک جهانی درباره اصلاحات ضدفساد گرجستان: http://documents.worldbank.org/curated/en/317321468244165162کانال"نه به عوام فریبی"@nabeavamfaribi