🔸فلسفه‌ و نفي‌ معراج‌ جسماني‌ فلسفه‌ با توجه‌ به‌ مبادي‌ و مباني‌ خود، در فهم‌ معراج‌ جسماني‌ رسول‌ اكرم صلي الله عليه و آله نيز كه‌ مورد تصريح‌ قرآن‌ كريم‌ و روايات‌ فراواني‌ (در منابع‌ شيعه‌ و سني‌) است‌، دچار معضل‌ بوده‌ و لذا معراج‌ را امري‌ معقول‌ (و نه‌ محسوس‌) و روحاني‌ دانسته‌ و گزارش‌ رسول‌ اكرم صلي الله عليه و آله را از اين‌ سفر اعجازآميز كه‌ با طي‌ آسمانهاي‌ هفت‌گانه‌ و مشاهده اموري‌ عجيب‌ و شگفت‌انگيز همراه‌ بوده‌ است‌، نمادين‌ و رمزي‌ مي‌داند. ابوعلي‌ سينا در رساله‌ معراجيه‌ خود، حركت‌ جسم‌ را رو به‌ بالا و نيز انتقال‌ سريع‌ و لحظه‌اي‌ آن‌ را از نقطه‌اي‌ به‌ نقطه‌ ديگر، امري‌ محال‌ دانسته‌ و از همين‌ رو معراج‌ را نه‌ امري‌ حسي‌ و جسماني‌ كه‌ سيري‌ عقلاني‌ و روحاني‌ دانسته‌ است‌: «جسم‌ جوهري‌ كثيف‌ است‌، قصد بالا ندارد. اگر سفر كند به‌ بالا، جز عرضي‌ و قهري‌ نبود و اگر خواهد به‌ تعجيل‌ مسافتي‌ كه‌ به‌ تأني‌ رفته‌ باشد، قطع‌ كند، نتواند كه‌ كند... معراج‌ دو گونه‌ بود: يا جسمي‌ به‌ قوت‌ حركتي‌ به‌ بالا بر شود، يا روحي‌ به‌ قوت‌ فكري‌ به‌ معقول‌ بر شود، و چون‌ احوال‌ معراج‌ پيغامبر ما صلي الله عليه و آله نه‌ اندر عالم‌ محسوس‌ بوده‌ است‌، معلوم‌ شد كه‌ نه‌ به‌ جسم‌ رفت‌، زيرا كه‌ جسم‌ به‌ يكي‌ لحظه‌ مسافت‌ دور قطع‌ نتواند كرد. پس‌ معراج‌ جسماني‌ نبود، زيرا كه‌ مقصود، حسي‌ نبود، بلكه‌ معراج‌ روحاني‌ بود، زيرا كه‌ مقصود عقلي‌ بود.» ابن‌ سينا در ادامه‌ با تأكيد بر اين‌ امر كه‌ آنچه‌ پيامبر صلي الله عليه و آله از مشاهدات‌ معراج‌ خود، شامل‌ حضور و همراهي‌ جبرييل‌ و سوار شدن‌ بر براق‌ و ديدن‌ فرشتگان‌ گوناگون‌ و انبياء پيشين‌ در آسمانهاي‌ هفتگانه‌ و مشاهده بهشتيان‌ و جهنميان‌ و... تشريح‌ و توصيف‌ نموده‌ است‌، يكسره‌ «رمز معقول‌ بوده‌ است‌ كه‌ او به‌ زفان‌ [زبان] حس‌ بيرون‌ داده‌ است‌ به‌ طريقي‌ كه‌ اصحاب‌ ظاهر پذيرند اندر حد خود، و اصحاب‌ تحقيق‌ مطلع‌ گردند بر آن‌ حقايق‌، و الا اهل‌ عقل‌ دانند كه‌ آنجا كه‌ فكر رسد، جسم‌ نرسد و آنچه‌ بصيرت‌ اندر ياوَد، حس‌ باصره‌ اندر نياوَد»، مجدداً بر روحاني‌ و معقول‌ بودن‌ معراج‌ تأكيد كرده‌ و به‌ شرحي‌ نمادين‌ و سمبليك‌ از حديث‌ مفصل‌ معراج‌ پرداخته‌ است‌. في‌المثل‌ در توضيح‌ اين‌ فراز روايت‌ كه‌ حضرت‌ صلي الله عليه و آله فرود و حضور جبرييل‌ را براي‌ آغاز معراج‌ مطرح‌ مي‌كند و مي‌گويد «ناگاه‌ جبرييل‌ فرود آمد اندر صورت‌ خويش‌ با چندان‌ بهاء و فرّ و عظمت‌، كه‌ خانه‌ روشن‌ شد»، مي‌گويد: «يعني‌ كه‌ قوت‌ روح‌ قدسي‌ به‌ صورت‌ امر به‌ من‌ پيوست‌ و چندان‌ اثر ظاهر كرد كه‌ جمله‌ قوت‌هاي‌ روح‌ ناطقه‌ بدو تازه‌ و روشن‌ گشت‌.» و در توضيح‌ اين‌ فراز در وصف‌ براق‌: «از خري‌ بزرگ‌تر بود و از اسبي‌ كوچكتر»، مي‌گويد «يعني‌ از عقل‌ انساني‌ بزرگ‌تر و از عقل‌ اول‌ كهتر»، و نيز در تبيين‌ اين‌ سخن‌ پيامبر صلي الله عليه و آله كه‌ «چون‌ اندر راه‌ روان‌ شدم‌ و از كوه‌هاي‌ مكّه‌ اندر گذشتم‌، رونده‌اي‌ [شيطان‌] بر اثر من‌ مي‌آمد و آواز مي‌داد كه‌ بايست‌. جبرييل‌ گفت‌، حديث‌ مكن‌ و اندر گذر، گذشتم‌»، مي‌گويد: «بدين‌، قوت‌ وهم‌ را خواهد، يعني‌ چون‌ از مطالعه‌ اعضاء و اطراف‌ ظاهر فارغ‌ شدم‌ و تأمّل‌ حواس‌ نكردم‌ و اندر گذشتم‌، قوت‌ وهم‌ بر اثر او آوازي‌ داد كه‌ مرو، زيرا كه‌ قوت‌ وهمي‌ متصرف‌ است‌ و غلبه‌اي‌ دارد عظيم‌ و...» همچنين‌ در تشريح‌ اين‌ بخش‌ از حديث‌ معراج‌ كه‌ «آنجاي‌ [بيت‌المقدس‌] و به‌ مسجد [الاقصي‌] در شدم‌، مؤذني‌ بانگ‌ نماز كرد و من‌ اندر پيش‌ شدم‌ و جماعت‌ ملائكه‌ و انبياء را ديدم‌ بر راست‌ و چپ‌ ايستاده‌ و يكي‌ يكي‌ بر من‌ سلام‌ مي‌كردند و عهد تازه‌ مي‌كردند»، چنين‌ مي‌نويسد: «بدين‌ آن‌ مي‌خواهد كه‌ چون‌ از مطالعه‌ و تأمل‌ حيواني‌ و طبيعي‌ فارغ‌ شدم‌، اندر مسجد شدم‌، يعني‌ به‌ دماغ‌ رسيدم‌. به‌ مؤذن‌ قوت‌ ذاكره‌ را خواهد و به‌ امامي‌ خود تفكر خواهد و به‌ انبياء و ملائكه‌، قوتهاي‌ ارواح‌ دماغي‌ را خواهد، چون‌ تمييز و حفظ‌ و ذكر و فكر و آنچه‌ بدين‌ ماند، و سلام‌ كردن‌ ايشان‌ بر وي‌ احاطت‌ او بود به‌ جمله‌ قوتهاي‌ عقلي‌ و...» فلسفه‌ براساس‌ مباني‌ خود، علاوه‌ بر آن‌كه‌ حركت‌ جسم‌ را از نقطه‌اي‌ به‌ نقطه‌اي‌ دور دست‌ در لحظه‌اي‌ اندك‌ ناممكن‌ مي‌داند و حتي‌ سير جسم‌ رسول‌ گرامي‌ صلي الله عليه و آله را از مكه‌ به‌ بيت‌المقدس‌ در لحظه‌اي‌ محال‌ مي‌شمرد (و طبعاً قدرت‌ خداوند هم‌ به‌ محال‌ تعلق‌ نمي‌گيرد)، سير جسم‌ را در آسمانها و برگذشتن‌ از آسماني‌ به‌ آسمان‌ ديگر نيز ناشدني‌ مي‌داند، چرا كه‌ اين‌ سير، موجب‌ خرق‌ و التيام‌ افلاك‌ و آسمانها است‌ و اين‌ امر براساس‌ طبيعيات‌ فلسفه‌ يوناني‌ امري‌ محال‌ است‌.ادامه دارد