اما بعید می‌دانم چپ و راست آن روز بیکار شوند! انسان استعداد عجیبی در تولید «کمیابی‌های جدید» دارد. و

اما بعید می‌دانم چپ و راست آن روز بیکار شوند! انسان استعداد عجیبی در تولید «کمیابی‌های جدید» دارد. وقتی کالا فراوان شود، موقعیت اجتماعی، توجه، نفوذ، قدرت تصمیم‌گیری، دسترسی به شبکه‌ها، اعتبار و منزلت همچنان کمیاب خواهند ماند. شاید همه بتوانند در مریخ خانه داشته باشند، اما همه نمی‌توانند بهترین نقطه‌ی مریخ را داشته باشند. همه ممکن است یک ربات شخصی داشته باشند، اما همه مالک شرکتی که ربات‌ها را طراحی می‌کند نخواهند بود. شاید معدن‌های سیارکی فلزات کمیاب را فراوان کنند، ولی مالکیت الگوریتم، داده، شبکه و حق تصمیم‌گیری همچنان محل نزاع خواهد بود. بنابراین دعوای آینده احتمالاً از «چه کسی نان بیشتری دارد؟» به «چه کسی قدرت بیشتری دارد؟» منتقل می‌شود.اینجاست که دوست قدیمی ما، ضریب جینی، احتمالاً تغییر شغل خواهد داد ولی بازنشسته نخواهد شد. ممکن است جینیِ مصرف به شدت پایین بیاید، چون همه به کالاهای اساسی دسترسی دارند؛ اما جینیِ ثروت همچنان بالا باشد. حتی ممکن است مجبور شویم کنار آن از «جینی قدرت»، «جینی توجه» یا «جینی دسترسی» حرف بزنیم. تصور کنید همه‌ی مردم زمین حداقل امکانات زندگی بسیار خوبی دارند، ولی یک‌صدم درصد جمعیت مالک عمده‌ی شرکت‌هایی هستند که هوش مصنوعی، سفر فضایی و زیرساخت اطلاعاتی را کنترل می‌کنند. چپ آینده احتمالاً خواهد گفت مسئله دیگر گرسنگی نیست، بلکه تمرکز قدرت است. و راست آینده پاسخ خواهد داد که نابرابری، تا وقتی حاصل امتیاز و رانت نباشد و راه پیشرفت برای دیگران را نبندد، به‌خودی‌خود نشانه‌ی بی‌عدالتی نیست.حتی می‌توان یک قدم جلوتر رفت. فرض کنیم «سرمایه‌داران ظالم» بالاخره تسلیم شدند و گفتند بسیار خوب، کل کره‌ی زمین مال شما؛ ما هم سوار موشک می‌شویم و می‌رویم یک سیاره‌ی دیگر. بعید می‌دانم داستان تمام شود. احتمالاً چند سال بعد پیامی از زمین می‌رسد که: «شما با ترک زمین و انتقال سرمایه، دانش و فناوری به سیاره‌ی دیگر، یک نابرابری بین‌سیاره‌ای ایجاد کرده‌اید!» اگر هم بخشی از فناوری‌ خود را هم برایشان بفرستند، بحث تازه‌ای آغاز می‌شود که چرا مالکیت فکری آن همچنان متعلق به شماست. اگر رایگان واگذار کنند، ممکن است سؤال بعدی این باشد که چرا زودتر واگذار نکردید! طنز ماجرا همین است: بعضی دستگاه‌های فکری بدون وجود یک «مظلوم» و یک «ظالم» موتورشان روشن نمی‌شود؛ همان‌طور که بعضی مدافعان افراطی بازار نیز بدون یک «دولت مزاحم» نمی‌توانند جهان را توضیح دهند.اما پشت این شوخی یک مسئله‌ی جدی فلسفی وجود دارد. عدالت را باید با سطح زندگی بسنجیم یا با فاصله‌ی میان آدم‌ها؟ فرض کنید فقیرترین انسان جامعه‌ی آینده صد برابر بهتر از فقیرترین انسان امروز زندگی کند، ولی ثروتمندترین فرد یک میلیون برابر او ثروت داشته باشد. آیا آن جامعه عادلانه‌تر شده یا ناعادلانه‌تر؟ راست معمولاً بر بهبود مطلق وضع فقیرترین‌ها تأکید می‌کند؛ چپ بیشتر به فاصله‌ی نسبی و قدرتی که از آن فاصله ناشی می‌شود حساس است. هر دو پرسش مشروع‌اند. اشتباه از جایی آغاز می‌شود که یکی بگوید فقط رشد مهم است و توزیع هیچ اهمیتی ندارد، یا دیگری چنان مجذوب توزیع شود که فراموش کند چیزی هم باید تولید شود تا قابل توزیع باشد.شاید بنابراین دعوای چپ و راست هیچ‌وقت تمام نشود، حتی اگر از زمین به مریخ و از مریخ به منظومه‌های دیگر برویم. موضوع دعوا عوض می‌شود، واژگان عوض می‌شوند و احتمالاً ضریب‌های تازه‌ای هم اختراع می‌کنیم، اما پرسش قدیمی باقی می‌ماند: چه کسی چه چیزی را تولید می‌کند، چه کسی مالک آن است، چه کسی درباره‌ی آن تصمیم می‌گیرد و چه کسی از نتیجه بهره می‌برد؟ اقتصاد بازار پاسخ بسیار قدرتمندی برای مسئله‌ی تولید، انگیزه، اطلاعات و نوآوری داده است؛ چپ نیز پرسش‌هایی جدی درباره‌ی فرصت، قدرت و توزیع مطرح کرده است. شاید هنر ما این باشد که هیچ‌کدام را به مذهب تبدیل نکنیم. و اگر روزی همه‌ی ما به کرات دیگر رفتیم و دوستان چپ زمین را یکجا تحویل گرفتند، من فقط یک خواهش دارم: چند سال بعد که ضریب جینی مریخ را محاسبه کردند، نگویند «دیدید؟ باز هم تقصیر دوستان اقتصاد بازار بود!»