📺 پیغمبرِ نقاش: مانی🔺جدا از شوخی موجود در ویدیو؛ مانی یکی از مهم‌ترین پیامبران و بنیان‌گذاران ادیا

📺 پیغمبرِ نقاش: مانی🔺جدا از شوخی موجود در ویدیو؛ مانی یکی از مهم‌ترین پیامبران و بنیان‌گذاران ادیان ایران باستان بود؛ شخصیتی که در سدهٔ سوم میلادی ظهور کرد و آیینی جهانی پدید آورد که آمیزه‌ای منسجم از عناصر ایرانی، مسیحی و بودایی بود.🍂 مانی فقط یک واعظ یا رهبر مذهبی نبود؛ نویسنده، متکلم، مبلّغ و نقاش نیز بود. کتاب‌هایی چون شاپورگان و کتاب اسرار را نوشت و در کتاب اسرار با برخی آموزه‌ها و تفاسیر ادیان رقیب، به‌ویژه جریان‌های مسیحی، وارد جدل شد. 🔺بااین‌حال، رویکردش صرفاً نفی ادیان پیشین نبود؛ زرتشت، بودا و عیسی را پیام‌آوران حقیقی می‌دانست، اما معتقد بود پیام آنان در طول زمان تحریف یا بدفهمیده شده و خودش آمده است تا حقیقتِ مشترک و کاملِ آن پیام‌ها را احیا کند. از همین رو مانی خود را نه صرفاً یک پیامبر در کنار پیامبران قبلی، بلکه آخرین حلقهٔ زنجیرهٔ پیام‌آوران می‌دانست.🔻جهان‌بینی او بر نوعی دوگانه‌انگاری بنیادین استوار بود: نور در برابر تاریکی، روح در برابر ماده و خیر در برابر شر.🔻او دینش را برای یک قوم یا سرزمین خاص نساخت؛ از همان آغاز داعیهٔ یک دین جهانی داشت. مانی زرتشت، بودا و عیسی را در زنجیره‌ای از پیام‌آوران قرار می‌داد و خود را آخرین حلقهٔ این سلسله و حامل پیام کامل‌تر می‌دانست.🌍 نتیجه شگفت‌انگیز بود: مانویت در فاصله‌ای نسبتاً کوتاه پس از ظهور مانی، از ایران و میان‌رودان به آسیای مرکزی و سرزمین‌های سغدی، سپس به چین در شرق و قلمرو روم در غرب رسید. شبکهٔ مبلغان مانوی در امتداد مسیرهای تجاری فعالیت می‌کرد و این آیین بدون اتکا به فتوحات نظامی، در پهنه‌ای عظیم از جهان باستان پیرو پیدا کرد؛ به‌طوری که در دوره‌هایی از شمال آفریقا و امپراتوری روم تا آسیای مرکزی و چین جوامع مانوی وجود داشتند. او در مدتی نه‌چندان طولانی دینی را پدید آورد که هزاران کیلومتر دورتر، در شرق و غرب جهان شناخته شده بود و برای قرن‌ها به حیات خود ادامه داد.🍂 مانی برای پیامبری خود جایگاهی نهایی و تکمیل‌کننده قائل بود؛ یعنی خود را در امتداد پیام‌آوران پیشین و حامل پیام کامل‌تر می‌دید. برخی پژوهش‌های تطبیقی، ای درن ایده با مفهوم خاتمیت در اسلام مقایسه شده است. شباهت در تصور زنجیرهٔ پیامبران و پیام‌آوری که مرحله‌ای نهایی یا کامل‌کننده در این زنجیره دارد، موضوع جالبی برای بررسی تاریخ ادیان است.🔻طنز تلخ انجاست: بسیاری از ایرانیان امروز نام مانی را، با وجود اهمیت عظیم تاریخی او، به‌سختی می‌شناسند؛ درحالی‌که از کودکی بارها با ادبیات و مناسک اسلامی و به‌خصوص شیعی بمباران می‌شوند: از صلوات مکرر بر محمد و خاندانش و خواندن اجباری زیارت عاشورا و دعای فرج در مدارس و مراسم‌ها، تا روایت‌ها و مناقب فراوان دربارهٔ علی و خاندان او که در منبرها نقل می‌شود.🔺این نقد البته به معنای آن نیست که کسی نباید مسلمان یا شیعه باشد. مسئله، حافظهٔ تاریخی است. چرا یک ایرانی ممکن است دربارهٔ ده‌ها روایت مذهبی مربوط به علی و خاندانش اطلاعات فراوان داشته باشد، اما دربارهٔ مانی، اَرهَنگ، مانویت و یکی از بزرگ‌ترین جنبش‌های دینی برخاسته از ایران تقریباً هیچ نداند؟🍂 چرا شناخت تاریخ ایران باستان گاهی به چند صفحهٔ خشک کتاب درسی محدود می‌شود، اما روایت‌های مذهبی متأخر چنان حضور گسترده‌ای در زندگی فرهنگی دارند که بسیاری از مردم آنها را نه به‌عنوان روایت دینی، بلکه به‌عنوان تمامِ تاریخ قطعی و بی‌چون‌وچرای گذشته می‌شناسند؟🔺شاید بهتر باشد تاریخ را از ایمان جدا کنیم.می‌توان به محمد احترام گذاشت و در عین حال دربارهٔ منابع تاریخی اسلام پرسش کرد.🔺می‌توان علی را برای مؤمنان شخصیتی مقدس دانست و در عین حال میان تاریخ اولیه، حدیث، مناقب و ادبیات اعتقادیِ متأخر تفاوت گذاشت.🔺و می‌توان مانی را شناخت، بدون اینکه مجبور باشیم مانوی شویم.🔺چون مسئله در نهایت انتخاب یک دین به جای دین دیگر نیست؛ مسئله شناختن تاریخ، خصوصا تاریخ ایران است.🍂 مانی، زرتشت، مزدک و دیگر اندیشمندان و پیامبران ایران باستان بخشی از تاریخ فکری این سرزمین‌اند؛ تاریخی که زمانی از میان‌رودان تا آسیای مرکزی، چین و جهان روم امتداد پیدا کرد.📌 مانی فقط «پیامبر نقاش» نبود؛ او یکی از نخستین کسانی بود که کوشید یک دین واقعاً جهانی بسازد؛ دینی که پیامش را فراتر از مرزهای قومی و سیاسی ایران ببرد.🔻و شاید بد نباشد ایرانی‌ای که نام او را نمی‌داند، یک‌بار از خودش بپرسد:❓چطور ممکن است یکی از مشهورترین پیامبران جهانِ باستان، که از همین سرزمین برخاست و آیینش هزاران کیلومتر آن‌سوتر پیرو پیدا کرد، برای خودِ ما این‌چنین ناشناخته باشد؟🔻از ترجمه‌های جالبِ همیارانِ نقدآگین، بحثی دربارۀ نسبتِ مانی و تاریخ اسلام بود‌ه که نکات تامل‌برانگیزی را طرح می‌کند:📕خَلق شخصیت محمد از روی الگوی مانی پیامبر.#نقد_ادیان➖➖➖🌾 @Naqdagin