قربانی به‌مثابه شرط امکان داناییقربان عباسی✍️همیشه برایم عجیب بود که چرا اودین یک چشمش کور است .این خدای تک چشم قرار است چه رازی را با ما درمیان بگذارد؟ در اساطیر اسکاندیناوی افسانه ای است مبنی براین که اودین سرکرده خدایان هنگامی که راه و بیراهه را پیمود و کوه ها و پرستشگاه ها را پشت سر گذاشت بالاخره پس از سفری جانکاه در برابر غار معرفت و خرد ایستاد و خواست خود را از چشمه ای که در اعماق غار بود سیراب کند نگهبان به او هشدار داد که برای نوشیدن از چشمه اعماق باید یک چشمش را از دست بدهد و این بهایی است که برای خردمند شدن باید بپردازد اودین یک چشمش را به چنگال نگهبان غار سپرد وارد غارشد و از آب چشمه اعماق نوشید.همینکه از اعماق غار به سوی سپیدی روز آمد خود را خدای خردمند جهان یافت و بعد به سوی مسند خدایان دیگر به راه افتاد. معبران اساطیر کهن می گویند که چشمه درون غار،ضمیر ناخودآگاه آدمی است و چشم کور دریچه ای است به سوی عوالم درون.چشم بینای انسان درعوض دریچه ای است به سوی اشیا و جهان بیرون لکن چشم نابینا روزن و راهی است به سوی اقلیم درون. انسان معنوی در پشت یک چشم کور جهان درونی خود را می یابد و با چشمی که بیناست جهان طبیعت خارج را می بیند و می کوشد تا بین چشم کور و چشم بینا رابطه ای برقرار کند. اودین در برابر نگهبان (میمیر) نه با قدرت، نه با فریب، بلکه با واگذاری بخشی از خود وارد می‌شود. این حرکت، نفیِ ایدئولوژیِ «دانش بدون هزینه» است. در فلسفه، از افلاطون تا هگل و نیچه، دانایی همواره با از دست دادن چیزی همراه است: از دست دادن سایه در غار افلاطون، از دست دادن بی‌واسطگی در دیالکتیک هگل، یا از دست دادن توهمِ تمامیت در نیچه. چشم فدا‌شده، نماد آن بخش از «منِ ظاهربین» است که باید بمیرد تا «منِ بیننده» متولد شود. این قربانی، اگزیستانسیال است نه صرفاً آیینی: انسان معنوی نمی‌تواند هم‌زمان همه‌چیز را ببیند و ژرف ببیند. بینایی کامل، سطحی‌نگری است؛ نابیناییِ جزئی، شرط ژرف‌نگری. تأویل روان‌کاوانه (یونگی) دقیق است اما می‌توان آن را تیزتر کرد: چشم کور، نه صرفاً «روزن به ناخودآگاه»، بلکه زخمِ گشوده‌ای است که اجازه می‌دهد ناخودآگاه به سطح بیاید. چشم بینا، ادراک ابژکتیو و فاصله‌گذار است؛ چشم نابینا، ادراک درون‌ماندگار و بدون فاصله. انسان معنوی، نه با یکی کردن این دو، بلکه با نگه داشتن تنش میان آن‌ها زندگی می‌کند. این تنش، همان «دیالکتیکِ نگاه» است که در فلسفه متأخر (از مرلوپونتی تا لویناس) به عنوان شرط امکان اخلاق و معنا مطرح می‌شود: دیدنِ دیگری تنها زمانی ممکن است که بخشی از خود را ندیده باشیم.اودین پس از نوشیدن، «خدای خردمند جهان» می‌شود، نه خدای همه‌چیزدانِ بی‌نقص. این نکته انتقادی مهمی است. خرد اودینی، خردِ زخمی و محدود است. در برابرِ ایدئولوژی‌های مدرن که دانش را با شفافیت کامل و نظارت همه‌جانبه یکی می‌گیرند، این اسطوره یادآوری می‌کند که داناییِ راستین، همواره ناقص و یک‌سویه است. چشم کور، مقاومت در برابر توهمِ پان‌اپتیکون است. اودین با یک چشم، جهان را می‌بیند و با چشم دیگر، جهان را می‌شنود یا حس می‌کند؛ یعنی ادراک چندحسی و غیرمتمرکز. این، نقد پیشاپیشِ عقلانیت ابزاری است که همه حس‌ها را به یک چشمِ محاسبه‌گر فرو می‌کاهد.