مَن لَم یذُق لم یَدرِ «آنکه نچشد درنیابد». باید لقمه جویده از دهان دیگران نگرفت که برای اهل معرفت و اهل جان چندش آور است. ایدئولوژی‌ها و آگاهی‌های ‏کاذب، تقلید و دنباله روی دیگران لقمه جویده ازدهان دیگری برگرفتن است. باید خود چشید و طعم هستی را از طریق خود ناب خودت که جان است چشیده ‏باشی؛ و این چقدر شبیه همان مصرع شاعرانه هوراس است که کانت فیلسوف روشنگری در مقاله روشنگری چیست؟ مقاله خود را با آن آغاز می‌کند؛ که شجاع ‏باش و خودت بچش!‏جان شو و از راه جان، جان را شناسیار بینش شو نه فرزند قیاس (دفترسوم)‏پس قیامت شو قیامت را ببیندیدن هرچیز را شرط است اینتا نگردی او ندانی اش تمامخواه آن انوارباشد یا ظلام (دفتر ششم:756-757)‏جان در ادبیات باستان ایران جای آتش مقدس بود و آتش اصل نور و روشنی؛ و جای آتش و نور و روشنی در وجود آدمی همان دل است. انسان خود آتشکده‌ای ‏سیار است. آتش و نور و روشنی را در دل خود حمل می‌کند. باید پایید و مراقب بود که این نور و گرمی از دل آدمی رخت برنبندد و به خاموشی دچار نشود که ‏آنگاه سراسر وجودمان مبتلای سردی و سگی می‌شود؛ و این مراقبت از آتش و نور و گرمای درون است که در ادبیات کهنمان در مفهوم «ارتا» خود را نشان ‏می‌دهد. ارتا برافروزنده و نگهبان آتش دل است و گرمای وجودمانجسم از جان روزافزون می‌شودچون رود جان، جسم بین چون می‌شود (دفترچهارم:1881)‏مولانا می‌گوید جسم همچون دوغ است و لطیفه روح همچون کره. مردان حق چنان آن دوغ را می‌جنبانند که کره نهفته آن آشکار شود. خودشناسی جز برآوردن ‏کره از دوغ نیست.‏(بخشی از کتاب در دست انتشارم.....از آتش مقدس تا باد معطر...)