چراغ‌ها را من خاموش می‌کنمقربان عباسی ✍️رمان «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» زویا پیرزاد، همچون نقاشی ظ

چراغ‌ها را من خاموش می‌کنمقربان عباسی ✍️رمان «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» زویا پیرزاد، همچون نقاشی ظریفی است که با رنگ‌های ملایم اما ضربه‌های حساب‌شدهٔ قلم، منظری از زندگی روزمره را پیش چشم می‌گذارد و در لایه‌های پنهانش، جهان‌بینی خاصی را می‌پرورد. پیرزاد در این اثر نه به سراغ حادثه‌پردازی‌های شگفت می‌رود و نه قهرمانانش را در میدان‌های خونین یا ماجراهای پرکشمکش می‌اندازد؛ بلکه به درون خانه‌ای آرام، شهری کوچک و روحی زنانه گام می‌گذارد که طوفانش در سکوت می‌گذرد. داستان، زندگی کلاریس آیوازیان را روایت می‌کند؛ زنی ارمنی، خانه‌دار و مادری که در بند نظم، تکرار و آداب روزمره است. اما این تکرار، نه تنها ساختار بیرونی زندگی او، که روحش را نیز احاطه کرده است. ورود یک خانوادهٔ جدید به محله، و به‌خصوص آشنایی کلاریس با مردی به نام امیل، همچون نسیمی ناگهانی پرده‌های این خانهٔ منظم را می‌لرزاند و در او احساسات و اندیشه‌هایی را بیدار می‌کند که سال‌ها در پستوهای ناخودآگاهش خفته بودند. پیرزاد با زبانی ساده اما سرشار از ظرافت، ما را به جهان کلاریس می‌برد؛ جایی که نگاه‌ها، مکث‌ها و جمله‌های کوتاه، بیش از هر رخداد بیرونی، بار معنایی و عاطفی داستان را حمل می‌کنند. این سبک، یادآور شیوهٔ نقاشی امپرسیونیست‌هاست: ضربه‌های کوچک و پراکنده که در فاصلهٔ نزدیک ممکن است عادی یا تکراری جلوه کنند، اما از دور، تصویری کامل و پرمعنا پدید می‌آورند. در سطح فلسفی، این رمان تأملی است بر مفهوم «زیستن در سایهٔ روزمرگی» و پرسشی کهنه اما همیشه زنده: آیا انسان می‌تواند در چارچوب نظم‌های اجتماعی، خانوادگی و اخلاقی که به او تحمیل یا آموخته شده، معنای تازه‌ای بیابد؟ یا محکوم به تکرار است، حتی وقتی میل به دگرگونی در دلش بیدار می‌شود؟ کلاریس، درون‌گرایی متفکر است که جهان بیرون را با فاصله و نوعی بدگمانی مهربانانه می‌نگرد. او بی‌آنکه بخواهد به ساختارهای رسمی زندگی‌اش خیانت کند، حس می‌کند جایی در اعماق وجودش، امکان دیگری برای بودن وجود دارد؛ امکانی که امیل با حضورش به آن شکل و صدا می‌بخشد. اما نکتهٔ ظریف اینجاست که پیرزاد هرگز این میل به تغییر را به شکل انفجار یا عصیان آشکار نشان نمی‌دهد. هیچ گسست قطعی یا شکستن قواعد بزرگی رخ نمی‌دهد؛ بلکه آگاهی تازه همچون نوری ملایم در جان کلاریس می‌تابد، و این نور، هرچند به خاموشی چراغ‌های خانه شباهت دارد، در حقیقت چراغی دیگر را در درون روشن می‌کند.پیام فلسفی رمان را می‌توان چنین خواند: زندگی، مجموعه‌ای از چراغ‌هاست که ما خود روشن و خاموششان می‌کنیم. گاه خاموش کردن یک چراغ، نه به معنای پایان یا فقدان، که به معنای آغاز دیدنِ نوری دیگر است؛ نوری که در دل تاریکی‌های آشنا پدیدار می‌شود. پیرزاد با ظرافت نشان می‌دهد که دگرگونی حقیقی همیشه با طغیان و ترک گذشته همراه نیست، بلکه می‌تواند در پذیرشِ آرامِ واقعیت و افزودن لایه‌ای تازه به آگاهی، رخ دهد. در این نگاه، «آزادی» نه شکستن کامل زنجیرها، که آموختنِ هنرِ حرکت درون حلقه‌هاست؛ دانستن اینکه حلقه‌ها را می‌توان گاه اندکی گشادتر کرد، گاه با نگاهی تازه دید و حتی در سکوت و ایستایی ظاهری، بازی معنا را ادامه داد. کلاریس در پایان، به ظاهر همان زن اول داستان است: خانه‌دار، مادر، همسر. اما خواننده حس می‌کند که دیگر همان زن نیست؛ زیرا اکنون در پسِ نگاهش، پرسشی و شاید لبخندی پنهان مانده که پیش‌تر نبود. از منظر فلسفهٔ اگزیستانسیالیستی، این اثر تأکیدی است بر لحظهٔ «آگاهی»؛ لحظه‌ای که فرد درمی‌یابد می‌تواند زندگی را نه فقط به‌عنوان جریان رویدادها، که به‌عنوان طرحی معنادار ببیند. این آگاهی لزوماً به کنش بیرونی بزرگ نمی‌انجامد، اما خودْ نوعی کنش درونی بنیادین است. پیرزاد با انتخاب عنوانی که در آن «خاموش کردن چراغ» محور قرار دارد، استعاره‌ای دوگانه می‌سازد: خاموش کردن به معنای پایان دادن به روشنایی آشنای خانه و آغاز تماشای تاریکی؛ و همزمان، فرصتی برای دیدن روشنایی‌های پنهانی که تنها در نبودِ نور مستقیم دیده می‌شوند—همان‌گونه که ستارگان تنها در شب دیده می‌شوند. در نهایت، «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» روایتی است از ایستادن بر مرز بین عادت و تغییر، بین سکون و اشتیاق، بین نقش‌های تثبیت‌شده و رویاهای خاموش. فلسفهٔ نهفته در آن این است که زندگی، همواره عرصهٔ این دوگانگی است و بلوغِ انسانی در این است که بداند کِی باید چراغی را خاموش کند تا بتواند به نور دیگری چشم بدوزد. این رمان، در سکوت خود فریاد می‌زند که حتی کوچک‌ترین جرقه‌های آگاهی، می‌توانند برای همیشه مسیر درونی انسان را تغییر دهند—بی‌آنکه جهان بیرون متوجه شود.زویا پیرزاد در «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» راه‌حلی پرهیاهو یا انقلابی برای رهایی از روزمرگی پیشنهاد نمی‌کند، بلکه راهی ظریف، تدریجی و انسانی را پیش می‌کشد که هم شاعرانه است و هم فلسفی.