فرزند دلبندم، در این خلوتِ اتاقِ کارم، در میانِ برگ‌برگِ کتاب‌هایی که عمری است با آن‌ها زیسته‌ام، ام

فرزند دلبندم، در این خلوتِ اتاقِ کارم، در میانِ برگ‌برگِ کتاب‌هایی که عمری است با آن‌ها زیسته‌ام، امشب نگاهِ مونسِ دیرینه‌ام بر جلدِ فرسوده‌ی «پیرمرد و دریا» لغزید. اثری که ارنست همینگوی آن را نه یک داستانِ ساده‌ی صید، که چکیده‌ای از تراژدیِ باشکوهِ انسان بودن دانسته است. خواسته‌ام امروز، پیش از آنکه روزگار فرصتِ گفت‌وگویی این‌چنین عمیق را از ما بستاند، با تو از این شاهکارِ تاویلی سخن بگویم؛ از رمزی که سانتیاگو در دلِ اقیانوسِ بی‌کران برای من و تو به یادگار گذاشته است. وقتی به اقیانوس در این رمان می‌نگریم، با منظری فراتر از آب و موج روبه‌رو هستیم. دریا در نگاه تاویلیِ ما، استعاره‌ای از هستیِ کران‌ناپذیر، خاموش و بی‌رحم است—جهانی که گاه با تمامِ سکوتِ سنگین‌اش در برابرِ پرسش‌های ما ایستادگی می‌کند. سانتیاگو، آن پیرمردِ لاغر و فرتوت با چشمانی به رنگِ دریا، نمادِ انسانِ آگاه و تنهایی است که به درونِ این اقیانوسِ مجهول گام می‌نهد. قایقِ کوچک او، مرزِ باریکِ خودآگاهیِ بشر در میانِ امواجِ سهمگینِ ناامیدی و فناست. او به ما می‌آموزد که عظمتِ انسان در بزرگیِ ابزارش نیست، بلکه در ژرفای اراده‌ی اوست که حتی در کهنسالی و از پس ناکامی‌های پی‌درپی،  باز هم از جست‌وجو بازنمی‌ایستد. پیرمرد در این خلوتِ دریایی، با خود و طبیعت به گفت‌وگویی از جنسِ تاویلِ وجودی می‌نشیند؛ گفت‌وگویی که در آن، مرز میانِ «من» و «دیگری» رنگ می‌بازد و انسان خود را در آینه‌ی کیهان بازمی‌یابد. مارلین بزرگ، آن ماهیِ باشکوه و نجیب، تنها یک طعمه برای صید نیست. در تاویلِ فلسفیِ این داستان، مارلین تجلیِ آرمان‌ها، زیبایی‌ها و حقیقتِ غایی  است که انسان در سراسرِ عمرِ خویش به دنبالِ تسخیر یا درکِ آن است. شگفتیِ کارِ سانتیاگو در این است که او دشمنیِ کورکورانه با این ماهی ندارد؛ او به مارلین عشق می‌ورزد، به عظمتش احترام می‌گذارد و در درد و رنجِ او شریک می‌شود. دستِ زخم‌خورده‌ی پیرمرد، گواهی است بر این پیوندِ عمیق و دردناک میانِ انسان و آرمان‌اش. این صید، تندیسی از تقابلِ عشق و رنج است. ما در زندگی سرانجام به آن‌چه می‌جنگیم، پیوند می‌خوریم و اگر آن را عمیقاً درنیابیم و دوست نداشته باشیم، پیروزی‌مان تهی از معنا و مایه خواهد بود. اما فرزندم، درسِ بزرگ‌ترِ همینگوی در نیمه‌ی دومِ نبرد نمایان می‌شود؛ آن‌جا که کوسه‌ها از راه می‌رسند. کوسه‌ها نمادِ زوال، مرگ، و بی‌رحمیِ روزگارند. آن‌ها می‌آیند تا دستاوردِ رنجِ شبانه‌روزیِ پیرمرد را ببلعند. سانتیاگو پس از آن مبارزه‌ی جان‌فرسا، با اسکلتی از ماهی به ساحل بازمی‌گردد. در نگاهِ سطحی، این یک شکستِ مطلق است؛ تلاشی ناکام که به ظاهر هیچ نصیبی برای پیرمرد به همراه نداشته است. اما فلسفه به ما می‌آموزد که ارزشِ عمل در نتیجه‌ی مادیِ آن نهفته نیست، بلکه در کیفیتِ رنجی است که انسان با شرافت تحمل می‌کند. همه‌ی ما در زندگی سرانجام با کوسه‌های ناکامی و تباهی روبه‌رو خواهیم شد؛ آرزوهایمان تکه‌تکه می‌شوند و دارایی‌هایمان به تاراج می‌روند. آنچه مهم است، تسلیم نشدن در برابرِ این تراژدی است. جمله‌ی جاودانه‌ی داستان را هرگز از یاد مبر: «انسان برای شکست آفریده نشده است؛ انسان را می‌توان نابود کرد، اما نمی‌توان شکست داد.» این دقیقاً همان جوهره‌ی حفظ کرامتِ انسانی در برابرِ پوسته‌ی بی‌رحمِ تقدیر است. در پایانِ این نبرد، پیرمرد خسته و زخمی به کلبه‌اش بازمی‌گردد و به خواب می‌رود. و او چه می‌بیند؟ او شیرهای جوانی را در ساحلِ آفریقا به خواب می‌بیند که در غروبِ خورشید بازی می‌کنند. این خواب، نقطه‌ی اوجِ تاویلِ ماست. شیرها، نمادِ بازگشتِ به سرچشمه‌ی حیات، شجاعتِ ازدست‌رفته، جوانیِ روح و جاودانگیِ امیداند. پیرمردِ شکسته‌تن، فردا دوباره بیدار خواهد شد، چون روحش در بسترِ این رویا، تازگی و توانِ زیستن را از سر گرفته است؛ چرا که امید، میراثِ ابدیِ انسانی است که معنا را از درونِ طوفان بیرون کشیده است. فرزند عزیزم،  زندگی برای تو نیز میدانِ همین نبردها خواهد بود. اقیانوسِ روزگار گاه طوفانی است، مارلین‌های آرزوهایت دور از دسترسمان به‌نظر می‌رسند و کوسه‌های زمان ممکن است ثمره‌ی تلاش‌هایت را به یغما برند. اما هرگز فراموش نکن که شرافتِ انسان در گروی ایستادگی‌اش در برابرِ پوچی است. بگذار قلبت پر از عشق به زیبایی ها باشد و جز برای تسخیر زیبایی نتپد، بارِ سنگینِ مسئولیتِ هستی‌ات را با دلیری به دوش بکش و هرگاه خستگی بر جانت نشست، به یادِ شیرهای جوانی باش که در اعماقِ جانِ سانتیاگو، نویدِ فردایی روشن را فریاد می‌زنند. همیشه در مسیرِ حقیقت و معنا استوار بمان. (از کتاب صد نامه به فرزندم،فرزندان فردا....)