و چه بگویمت از عشقدلبندم!عارفِ ایرانی چه شگفت در بطنِ سه حرف، طوفانی از عمل را رمزگشایی کرد! گفت: تع

و چه بگویمت از عشقدلبندم!عارفِ ایرانی چه شگفت در بطنِ سه حرف، طوفانی از عمل را رمزگشایی کرد! گفت: تعریفِ عشق در خودِ واژه نهفته است:«ع» یعنی عین؛ چشم بگشا و حقیقت را بکار! کوری را کنار بزن، ببین و نادیده مگیر.«ش» یعنی شراب؛ نوش جان کن و سرمست شو! از خردِ مصلحت‌اندیشِ ترسو فراتر رو و جامِ ولعِ زیستن را سر بکش.«ق» یعنی قیام؛ برخیز و راه برو!این است صیرورتِ جان: دیدن، مست شدن، و سپس قد علم کردن! عشق، گوشه‌نشینیِ خانقاهی نیست؛ رستاخیزِ اراده است. آن‌که می‌بیند و سرمست می‌شود اما قیام نمی‌کند، مدعیِ دروغینی بیش نیست. عشق، فرمانِ حرکت است؛ شلاقِ اراده بر گرده‌ی سستی. گابریل گارسیا مارکز در عشق در زمان وبا نشان داد که عشق، تن دادن به زمان نیست، بلکه غلبه بر فرسودگیِ دهه‌هاست. عشقِ والا، پیری و مرگ را به سخره می‌گیرد؛ زیرا نه بر گوشت و پوست، که بر لوحِ متصلبِ اراده حک شده است. پس این سه هجا را چون تعویذی بر سینه بیاویز: ببين، سرمست شو، و قیام کن! برای رویاهای آن‌که دوستش داری بجنگ، چنان‌که سربازی برای آخرین سنگرِ آزادی می‌جنگد. عشق، حقیقتِ مردان و زنانِ دلاور است؛ آنان که می‌دانند زیستن، تنها در روشنیِ شمشیرهایی معنا می‌یابد که به نامِ والاتبارترین شورشِ هستی کشیده شده‌اند. عشق میل به زیبایی است و فقدان عشق میل به زشتی! و تو چه می دانیزشت چیست؟ زشت، هر آن چیزی است که اراده را خرد می‌افکند، جان را کوچک می‌سازد و انسان را به تسلیم در برابرِ حقارت می‌خواند. زشتی، تباهیِ چشم‌اندازهاست؛ فقدانِ آن هماهنگیِ والایی که انسان را به معراجِ خویشتن فرامی‌خواند. روحِ زشت، نه فقط بی‌بهره از زیبایی، که مسموم‌کننده‌ی هستی است. آن‌گاه که میل به زیبایی—این گوهرِ تابناکِ عشق—در جانت بمیرد، خلأیی بر جای نمی‌ماند؛ بلکه تومورِ زشتی در آن ریشه می‌زند. روحِ زشت با جان چه می‌کند؟ آن را می‌تراشد تا به اندازه‌ی قفس‌های تنگِ حقارت درآید. روحِ زشت، پرواز را گناه می‌داند، شور را جنون می‌خواند و رویا را وهمی زیان‌بار می‌انگارد. او آینه‌ای کدر است که هر انعکاسی را کج و بی‌ریخت می‌سازد. افلاطون در رساله‌ی فایدروس یادآور شد که جانِ سرکش با دیدنِ زیبایی بر روی زمین، بال و پر می‌گشاید و آسمان‌های فرو افتاده را به یاد می‌آورد. پس آن‌کس که میل به زیبایی را از دست داده، بال‌های خویش را بر زمین کشیده و به خزیدن خرسند شده است. فلسفه، رزمِ جان است برای رسیدن به حقیقت؛ و عشق، عصیانِ جان است برای خلقِ زیبایی. اما آگاه باش که حقیقتِ بدون زیبایی، بیابانی خشک و بی‌برگ‌وبار است، و زیباییِ بدون حقیقت، نقابی تهی بر چهره‌ی نیستی. نیچه می‌نویسد: «ما هنر را در اختیار داریم تا از حقیقت نابود نشویم.» این هنر، همان اراده‌ی معطوف به خلقِ زیبایی است.اگر خلقِ جهانی زیبا مد نظرت نباشد، تو نه یک فیلسوف، که خادمی در معبدِ زشتی هستی. زشتی، تسلیم شدن به نحوستِ روزمرگی است؛ تن دادن به این‌که جهان را همان‌گونه که هست پذیرفت، بی‌آن‌که پتکِ آفرینش را بر پیکرِ آن فرود آوری. جانِ زشت، توانِ برتافتنِ فرم‌های والا را ندارد؛ از این رو می‌کوشد قله‌ها را تسطیح کند تا پستیِ خود به چشم نیاید. زان‌رو، عاشق بودن یعنی فراتر رفتن از مرزهای مادیِ صورت؛ یعنی تبدیل شدن به معماری که با چشمانِ خویش فرم‌های نو می‌آفریند و جهان را از پلیدیِ بی‌شکلی نجات می‌دهد. کانت زیبایی را «غایت‌مندی بدون غایت» می‌نامید؛ نوری که در خود می‌تابد و نیازمندِ پاداش نیست. کسی که عشق را در جانش خفه کرده، آگاهانه یا ناآگاهانه، جانش را به مسلخِ زشتی برده است. او با دست‌های خود چشمه‌های الهام را می‌خشکاند و خانه بر روی شوره‌زار می‌سازد. پس برحذر باش از روحِ زشت! از هر آن‌چه روح را بی‌مقدار، محافظه‌کار و بی‌بهره از فرم می‌سازد. زیبایی را بیافرین، حتی اگر مجبور باشی آن را از دلِ تاریک‌ترین صخره‌های رنج بیرون بکشی؛ چرا که تنها در آفرینشِ زیبایی است که جان، جاودانگیِ خویش را بر لوحِ خشنِ هستی به ثبت می‌رسانَد. جان عاشق چنین می طلبد.