در زندگی کوردها، کار و آواز در هم تنیده است. روزگاری صدای داس در کشتزار، چیدن میوه در باغ، دوشیدن دام، رفتن گله به چرا و بسیاری از کارهای روزانه با آواز همراه می‌شد. آدم‌ها کار می‌کردند و می‌خواندند. گاهی برای سبک‌تر شدن خستگی، گاهی برای هماهنگ شدن با یکدیگر و گاهی فقط برای اینکه ساعت‌های طولانی کار آسان‌تر بگذرد.اما ترانه‌های کار چیزی بیش از آوازهایی برای وقت کارند. اگر کمی دقیق‌تر به آنها گوش بدهیم، بخشی از زندگی و حافظه فرهنگی کوردها را در خود نگه داشته‌اند.در این ترانه‌ها از زمین و آب، کشت و برداشت، دام و مرتع، کوه و باران، فصل‌ها و ابزارهای کار سخن گفته می‌شود. بسیاری از واژه‌ها و تعبیرهایی که در آنها شنیده می‌شود، از دل همان زندگی برخاسته‌اند، از تجربه مردمی که طبیعت را از نزدیک می‌شناختند و دانششان درباره خاک، آب‌وهوا، گیاه، دام و فصل‌ها را در جریان زندگی روزمره به نسل بعد منتقل می‌کردند. از این زاویه، ترانه‌های کار بخشی از حافظه زبانی و فرهنگی یک جامعه‌اند. در لابه‌لای همین آوازها، زندگی آدم‌ها هم شنیده می‌شود، عشق و دلتنگی، رنج و انتظار، شوخی و امید، دوری و دلبستگی. گاهی کسی هنگام کار چیزی را در قالب آواز می‌گفت که شاید در گفت‌وگوی معمول به زبان نمی‌آورد. ترانه برای او مجالی بود تا از خودش، از دیگری و از آنچه بر او می‌گذشت حرف بزند. ریتم این آوازها هم از خود کار جدا نبود. حرکت تکراری دست‌ها، قدم برداشتن، درو کردن، چیدن، دوشیدن یا پیش بردن گله، هرکدام ضرباهنگی داشتند و آواز می‌توانست با همان ضرباهنگ همراه شود. انگار در بعضی لحظه‌ها، کار خودش موسیقی می‌شد. امروز که شیوه‌های کشاورزی، باغداری و دامداری تغییر کرده‌اند، بخشی از این صداها نیز آرام‌آرام از زندگی روزمره کنار می‌روند. با خاموش شدن یک ترانه فقط یک ملودی از دست نمی‌رود، گاهی واژه‌ای فراموش می‌شود، روایتی ناتمام می‌ماند و بخشی از تجربه نسلی که با خاک و دام و طبیعت زیسته است، از حافظه جمعی فاصله می‌گیرد. برای همین، ترانه‌های کار کوردها را می‌توان بخشی از تاریخ شفاهی زندگی مردم دانست، تاریخی که کمتر روی کاغذ نوشته شده و بیشتر با صدا، حافظه و تکرار از نسلی به نسل دیگر رسیده است. هر کدام از این آوازها، تکه‌ای از رابطه کورد با خاک، کار، طبیعت و زندگی را با خود حمل می‌کند. شاید روزی شکل آن کارها عوض شود و صدای داس و گله کمتر از گذشته شنیده شود، اما تا وقتی آوازهایشان در حافظه ما مانده باشد، بخشی از آن زندگی هنوز زنده است.✍ زینب کریمی؛ پژوهشگر و استاد دانشگاه