استاد نازنین و همکار متعهدجناب آقای دکتر محدثیاز اینکه در امتداد این لحظه تعلیق بین جنگ و حصر، زمانی برای نوشته من صرف کردید سپاسگزار و از اینکه با پیش‌داوری بدبینانه من مخالفت نمودید ممنونم.گمان می‌کنم اختلاف من و شما نه بر سر ضرورت دفاع از تکثر و چندفرهنگ‌گرایی، که بر سر نسبت امر خرد و کلان و چگونگی مقابله با کلان‌روایت مسلط است. شما تولید اثر به گیلکی را امری خردتر می‌دانید که ذیل پروژه کلان مقابله گفتمانی با روایت ملی‌گرا-سلطنت‌طلبانه قرار می‌گیرد. تردید من دقیقاً همین‌جاست: آیا نمی‌توان نسبت را وارونه دید؟ آیا کلان‌روایت مسلط نه با ساختن روایتی در همان مقیاس، که با تکثیر روایت‌های خرد، متکثر و متضاد مردمی اقتدارزدایی نمی‌شود؟در کشورهای استبدادزده‌ای مثل ایران، کلان‌روایات در نسبت زبان با قدرت هژمون ساخته می‌شوند. قدرت، روایت خود را چنان بزرگ می‌کند که روایت‌های دیگر نه لزوماً ابطال، که کوچک، حاشیه‌ای و نهایتاً نامرئی شوند. شاید از همین رو مقابله با آن نیز الزاماً از مسیر تولید یا اصلاح یک روایت کلان دیگر نگذرد؛ شاید کافی باشد آن صداهای کوچک آن‌قدر بسیار شوند که دیگر هیچ صدایی نتواند خود را صدای «ایران» جا بزند.حکایت اصلاح کلان‌روایت پدرشاهانه ایران برای من و همشهری‌هایم چندان غریب نیست. هزاران زن و مرد جسور در آتش وسوسه‌انگیز کوتاه نمودن چنگال‌های لویاتان قدرت از تار و پود زیست ایرانیان سوخته‌اند و ای دریغ از ذره‌ای تغییر در این قرون متأخر. یکی از این چند هزار، ستارخان بود؛ مردی خوش‌شانس که یک قرن بعد از کشتنش خیابانی در تهران به نامش کردند، درحالی‌که شاه و شیخ سرزمینش را خشکانده، هم‌تبارانش را برای قرصی نان آواره و زبانش را در پستوی خانه‌ها حبس کرده بودند. این تناقض برای من پرسیدنی‌ست: چگونه قهرمان یک مردم می‌تواند در کلان‌روایت ملی جذب و تکریم شود، اما خود آن مردم و زبان و روایتشان همچنان در حاشیه بمانند؟کورش ــ چه به نام و چه به روایت ــ نیز بارها دست‌مایه قدرت‌های داخلی و خارجی بوده است. هرگاه نیاز به مکیدن سرمایه‌های ملی، توجیه محاصره، قحطی، جنگ، استعمار و استثمار بوده، برند کورش و داریوش علم شده تا ما در هیستری جمعی فرو برویم، تکه‌تکه شدن همدیگر را ببینیم و در برابر قتل مبرهن سکوت کنیم. سؤال من این است که در برابر سونامی قدرتمند افسون‌روایت میتیک، قایق کوچک لوجیک شما تا چه حد تاب خواهد آورد؟ کورش اسم رمز جنون مقدس بخشی از ایرانیان شده است. گل‌نوشته‌ای بابلی در آناکرونیسمی مبرهن «اولین منشور حقوق بشر» نام می‌گیرد و به شیئی مقدس در سیاست معاصر بدل می‌شود. آیا عقلانی‌گرایی، هرقدر مستند و روشمند، توان شکستن چیزی را دارد که قدرتش اساساً از عقلانیت نیامده است؟از همین رو گمان می‌کنم اقتدارزدایی از کلان‌روایت شاید بیش از آنکه محصول نقد مستقیم آن باشد، حاصل بی‌نیاز شدن مردم از آن باشد. زنانی را ببینید که هر یک منفردانه مارش حکومت بر تن خود را نواختند. پیش از آنکه قانون کلان تغییر کند، میلیون‌ها کنش کوچک، شخصی و خودتعیین‌گرانه بخشی از اقتدار هنجاری سیاست اجبار حجاب را فرسود. هیچ‌یک به‌تنهایی کلان‌روایتی نساختند، اما کنار هم امکان حکمرانی یک روایت واحد بر تن میلیون‌ها انسان را به چالش کشیدند.وطن من نه یک که میلیون‌ها کورش دارد؛ میلیون‌ها انسان خفته که با دیده و شنیده شدن بیدار خواهند شد. شاید برای تحقق آن «کنش‌گری خودتعیین‌گرانه انسان ایرانی» که شما به‌درستی بر آن تأکید دارید، لازم نباشد همه چشم به کورش بدوزیم، ولو برای نقد و پایین کشیدنش. شاید کافی باشد هر یک از این میلیون‌ها انسان فرصت کند راوی خویشتن باشد.پس اجازه دهید روایت یکی از میلیون‌ها هموطن آذربایجانی را نقل کنم؛ مردی که از بد روزگار مدتی در اسارت ساواک بود و بعدها زندگی‌اش با تبعید به گیلان گره خورد. شاعری تورک که غریبانه زیست و غریبانه مرد. قسمت نبود شما بشناسیدش. شاید آوردن صدای او در این گفت‌وگو از ادامه سخن گفتن من درباره تکثر کارسازتر باشد:محترم بیلمیشدیک هەر ائل-طایفانین معبودونوآشنانی دوست بیلیردیک، محترم بیگانەنیدانە گؤستەردی شکارچی، اومدولار توخ جوجەلەردام قالدی، قان ایچەن اووچو آپاردی دانەنیقوردوغو آتشدە یاندی شمع، صبحی گؤرمەدیچونکی یاندیرمیشدی خلوتدە یازیق پروانەنیمەن وطن عشقیندە مەجنون زمان اولدوم، وجیای عزیز دوستلار، چەکین زنجیرە بو دیوانەنیبه گمانم دموس ایرانی آن‌قدر روایت ناشنیده دارد که شاید شنیده شدن همین روایت‌ها، بیش از اشتغال دائمی به روایت‌های نخ‌نمای اقتدارگرایان، زمینه خودتعیین‌گری و دموکراسی را فراهم آورد. شاید راه مقابله با یک کورش بزرگ، ساختن ضدکورشی به همان بزرگی نباشد؛ شاید باید میلیون‌ها انسان کوچک‌شده را دوباره به اندازه خودشان بزرگ کرد.✍یکی از همین مردم۷ شهریور ۱۴۰۵#کورش @NewHasanMohaddesi