◼️ معلمان: مدرسه را یکی از آخرین پناهگاه‌های اخلاق، پرسشگری و تفکر نگه دارند؛ نه بلندگوی قدرت باشند و نه بلندگوی نفرت. ◼️ دانشگاه و روشنفکران: از شعارزدگی فاصله بگیرند و به تولید دانش، نقد روشمند و گفت‌وگوی عقلانی بازگردند؛ نه متفکران را معصوم کنند و نه مخالفان را جاهل و خائن بخوانند. ◼️ اهل دین: میان ایمان و قدرت فاصله‌ای سالم برقرار کنند و نگذارند خطاهای حکومت به حساب دین نوشته شود؛ دین را بیش از پیش به عرصه معنا، اخلاق، کرامت و وجدان بازگردانند. ◼️ منتقدان دین: نقد عقیده را با تحقیر مؤمن یکی نکنند و میان نقد یک باور و نفی کرامت باورمند تفاوت بگذارند. ◼️ روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها: خشم را به خبر تبدیل نکنند و خبر را به ابزار نفرت؛ دقت را بر شایعه و حقیقت را بر هیجان مقدم بدارند. ◼️ هنرمندان و نویسندگان: حافظه و رنج جامعه را ثبت کنند، اما درد مردم را به ابتذال سیاسی یا تجاری فرو نکاهند. ◼️ کارآفرینان و صاحبان کسب‌وکار: اخلاق اقتصادی را قربانی سود کوتاه‌مدت نکنند و اعتماد و انصاف را سرمایه‌ای بلندمدت بدانند. ◼️ جامعه مدنی و انجمن‌ها: از کارهای کوچک اما واقعی آغاز کنند؛ آموزش، کتاب، کمک اجتماعی، محیط زیست، گفت‌وگو و شبکه‌های اعتماد، بنیان‌های جامعه سالم‌اند. ◼️ فعالان سیاسی: پیش از سخن گفتن از تصاحب قدرت، درباره محدود کردن قدرت، پاسخ‌گویی، قانون، حقوق مخالفان و انتقال مسالمت‌آمیز قدرت سخن بگویند. ◼️ حکومت و مدیران: بدانند که امنیت پایدار از اعتماد عمومی می‌گذرد و جامعه را فقط با دستور نمی‌توان اداره کرد. شهروندی که کرامت و حق شنیده‌شدن دارد، سرمایه جامعه است. ◼️ ایرانیان خارج از کشور: اگر می‌خواهند به ایران کمک کنند، سخن را با انتقال دانش، تجربه، آموزش، سرمایه فرهنگی و ایجاد پل‌های ارتباطی همراه کنند و از سخن گفتن به جای مردم داخل کشور بپرهیزند. ◼️ نسل‌های قدیمی‌تر: تجربه خود را منتقل کنند، نه اینکه گذشته را معیار مطلق آینده بدانند؛ نسل جدید نیز گذشته را نقد کند، اما آن را تحقیر نکند. ◼️ همه ما: اختلاف نظر را حق بدانیم، اما تحقیر انسان را حق خود ندانیم.🟢 ایران به انسان تازه و رابطه تازه با قدرت نیاز داردشاید در نهایت مسئله ایران فقط این نباشد که چه کسی بر سر قدرت است؛ مسئله این باشد که قدرت با انسان چه می‌کند و انسان با قدرت چه می‌کند. اگر فردا ساختاری سیاسی تغییر کند، اما فرهنگ تملق، شخصیت‌پرستی، انتقام، حذف مخالف و بی‌اعتمادی باقی بماند، ممکن است تاریخ فقط لباس خود را عوض کرده باشد. تغییر پایدار هنگامی رخ می‌دهد که هم ساختارها اصلاح شوند و هم انسان‌ها فرصت و انگیزه اصلاح خویش را پیدا کنند. قانون خوب، انسان قانون‌مدار می‌خواهد؛ و انسان قانون‌مدار نیز قانون خوب می‌سازد. آزادی به فرهنگ آزادی نیاز دارد و فرهنگ آزادی نیز بدون تجربه آزادی رشد نمی‌کند. این همان پارادوکسی است که باید به جای ترسیدن از آن، با آن زندگی کنیم.🟢 آخر سخن؛ شاید راه، همین میان باشدآن گفت‌وگوی دوستانه با یک پرسش تلخ پایان می‌گرفت: «چه می‌توان کرد؟» شاید پاسخ، نه آن‌قدر بزرگ باشد که در یک شعار جا شود و نه آن‌قدر کوچک که بی‌اهمیت باشد. شاید باید از همان جایی آغاز کرد که هنوز اختیارش با ماست: از اینکه انسانیت خود را در روزگار غیرانسانی از دست ندهیم. از اینکه خشم را به نفرت تبدیل نکنیم، اختلاف را به دشمنی نکشانیم، شکست را به هویت خود تبدیل نکنیم و زخم خود را به دیگری منتقل نکنیم. اما در همین‌جا نایستیم. از خود آغاز کنیم، اما در خود متوقف نشویم. خانواده را حفظ کنیم، اما جامعه را فراموش نکنیم. تاب بیاوریم، اما به رنج عادت نکنیم. امید داشته باشیم، اما امید را به انتظار منفعلانه تبدیل نکنیم. نقد کنیم، اما نفرت نورزیم. تغییر بخواهیم، اما نپنداریم که تغییر سیاسی به تنهایی همه چیز را حل خواهد کرد. به گمانم، راه رهایی ایران نه در انتخاب میان «انسان» و «ساختار»، بلکه در بازسازی رابطه میان این دو است. انسان را چنان حفظ کنیم که بتواند شرایط را تغییر دهد؛ و شرایط را چنان تغییر دهیم که انسان فرصت کند انسان‌تر شود. شاید ایران بیش از هر چیز به همین نیاز دارد: انسانی که از خود آغاز می‌کند، اما به خود محدود نمی‌ماند؛ و جامعه‌ای که برای نجات خویش، منتظر منجی نمی‌ماند. جامعه‌ای که به جای انتظار برای نجات، آرام‌آرام شایسته نجات می‌شود. شاید امید، در نهایت، همین باشد: اینکه هنوز بتوانیم آینده را نه هدیه‌ای که باید از بیرون دریافت کنیم، بلکه امکانی بدانیم که باید با انسانیت، عقل، آزادی، اخلاق و شکیبایی آن را بسازیم.#علیرضا_معینی@NewHasanMohaddesi