🔸🔸🔸مطلب وارده🔸🔸🔸♦️وقتی آرمان از انسان مهم‌تر می‌شود /۱✍️ حمیدرضا رجبی۱۰ شهریور ۱۴۰۵یادِ صمدِ ب

🔸🔸🔸مطلب وارده🔸🔸🔸♦️وقتی آرمان از انسان مهم‌تر می‌شود /۱✍️ حمیدرضا رجبی۱۰ شهریور ۱۴۰۵یادِ صمدِ بهرنگی، ماندگار و همیشه سبز و جاودان باد.یکی از نقدهای جدی به چپ و به‌ویژه چپ ایدئولوژیک این است که گاه مبارزه با بی‌عدالتی و تحققِ آرمانِ سیاسی چنان اهمیت پیدا می‌کند که انسان واقعی و زندگیِ روزمره‌ی او به حاشیه می‌رود. در چنین نگاهی، مبارزه بر زندگی و فداکاری بر زیستن تقدم پیدا می‌کند؛ گویی ارزشِ انسان تا اندازه‌ای به میزانِ آمادگی او برای هزینه دادن در راه آرمان وابسته است.از همین منظر می‌توان با بخشی از جهان فکریِ صمد بهرنگی نیز مرزبندی کرد.《ماهی سیاه کوچولو》 داستانی درباره‌ی پرسشگری، عبور از محدوده‌ی امن، نپذیرفتن وضعِ موجود و جست‌وجوی جهانی بزرگ‌تر است؛ اما در کنارِ این ارزش‌ها، الگویی از قهرمان‌سازی نیز ارائه می‌دهد؛ قهرمانی که از وضعِ موجود سرپیچی می‌کند، خطر می‌پذیرد و سرانجام جان خود را در این مسیر از دست می‌دهد.ماهی سیاه کوچولو می‌گوید؛ ص ۴۳《مرگ خیلی آسان می‌تواند به سراغ من بیاید، اما من تا می‌توانم زندگی می‌کنم، نباید به پیشواز مرگ بروم.》این جمله نشان می‌دهد که بهرنگی مستقیما مرگ را تبلیغ نمی‌کند؛ بااین‌حال، ارزشِ زندگی و مرگ را با اثری که فرد بر زندگی دیگران دارد پیوند می‌زند. همین‌جا می‌توان پرسید؛ آیا کودک نمی‌تواند شجاعت، پرسشگری و مقاومت در برابرِ ظلم را بیاموزد، بی‌آنکه قهرمانی با فداکاری و مرگ گره بخورد؟!این مسئله فقط درباره‌ی بهرنگی یا چپ نیست. هر ایدئولوژی و نظامِ سیاسی، هنگامی که آرمان را بر انسان مقدم می‌کند، ممکن است انسان را به وسیله‌ای برای تحققِ یک هدف بزرگ‌تر تبدیل کند. شاید خطرناک‌ترین شکل این نگاه، آنجا باشد که کودک واردِ معادله‌ی سیاسی شود. کودک، به دلیل سن و وابستگی، یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در برابرِ استفاده‌ی سیاسی و ایدئولوژیک است. وقتی سیاست، قهرمانِ مطلوبِ خود را در سیمای کودک می‌سازد، تنها یک داستان تعریف نمی‌کند، بلکه در حالِ آموزش یک نظام ارزشی است؛ اینکه چه چیزی مقدس است، چه چیزی ارزشِ فدا شدن دارد و انسان تا کجا باید برای یک آرمان هزینه بدهد.تاریخِ جمهوری اسلامی نمونه‌ی روشنی از این مسئله است. در اینجا باید میان یاد و احترام به کودکان و نوجوانانی که در جنگ تحمیلی جانِ خود را از دست دادند و نقدِ استفاده‌ی ایدئولوژیک از تصویرِ آنان تفاوت گذاشت. جان‌باختنِ آنان بخشی دردناک از تاریخ ایران است و یادشان شایسته‌ی احترام؛ اما مسئله از جایی آغاز می‌شود که یک تراژدی انسانی به الگوی تربیتی و سیاسی برای نسل‌های بعد تبدیل شود.در دوران جنگ، مفاهیمی مانندِ شهادت، ایثار و فداکاری در ادبیاتِ رسمی و آموزشی برجسته شدند و شخصیت‌هایی مانندِ 《حسین فهمیده》 به نمادِ کودکِ قهرمان تبدیل شدند. این تصویر بعدها نیز در کتاب‌های درسی، داستان‌ها، برنامه‌های فرهنگی و مراسم رسمی بازتولید شد. هرچند این مفاهیم پیش از انقلاب نیز در فرهنگِ دینی، ادبی و تاریخیِ ایران حضور داشتند.در چنین روایتی، کودک دیگر فقط یک کودک نیست؛ به نماد، پیام و ابزارِ انتقالِ یک ایدئولوژی تبدیل می‌شود. مرگ او به زبانِ تبلیغاتِ سیاسی ترجمه و از آن برای ساختنِ الگویی تربیتی برای کودکانِ زنده استفاده می‌شود. در واقع؛ کودک اینجا به ابزاری برای آموزش اطاعت، فداکاری یا آمادگی برای قربانی شدن تبدیل می‌شود!کودک پیش از هر عنوانِ دیگری یک کودک است؛ انسانی با حق زندگی، رشد و انتخاب آینده‌ی خویش. نباید مرگ او را چنان روایت کرد که کودکانِ نسل‌های بعد بیاموزند عالی‌ترین شکل قهرمانی، آمادگی برای فدا کردنِ جان است.شاید یکی از مهم‌ترین مرزهای اخلاقیِ داستان‌نویسی و یا سیاست همین باشد که هیچ آرمانی آن‌قدر بزرگ نیست که انسان، به‌ویژه کودک، صرفا به ابزارِ تحقق آن تبدیل شود. آرمان باید در خدمتِ انسان باشد؛ نه انسان در خدمتِ آرمان. اگر آرمان بهانه‌ای شود برای نابود کردن خود یا قربانی کردنِ دیگران، دیگر نمی‌توان آن را اخلاقا توجیه کرد.https://t.me/lkigai_Hrادامه👇#نقد#یادکرد#صمد_بهرنگی#حمیدرضا_رجبی@NewHasanMohaddesi