♦️سرمایه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی از نگاه بوردیو و بحران کاهش سرمایه اجتماعی دولت در ایران ✍️د

♦️سرمایه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی از نگاه بوردیو و بحران کاهش سرمایه اجتماعی دولت در ایران ✍️دکتر علی‌رضا معینی۳۱ مرداد ۱۴۰۵ در برنامه‌ای با عنوان «ماراتن در مه» از کانال یوتیوبی «ایلیا» (آدرس برنامه: https://youtu.be/hFbKIsF6hjw)، خانم نفیسه آزاد، جامعه‌شناس، و با حضور دکتر آذرخش مکری روانپزشک و متفکر علوم رفتاری، از انواع سرمایه سخن گفت و شرایط محیطی را یکی از شروط بسیار مهم موفقیت شرکت‌های اقتصادی دانست. این اشاره ما را به نظریه پیر بوردیو درباره انواع سرمایه و تبدیل آن‌ها به یکدیگر نزدیک می‌کند. دکتر مکری در همین برنامه به دو نوع خودشیفتگی در کارآفرینان و مدیران اشاره کرد: - خودشیفتگی سالم و سازنده: نوعی احساس منحصربه‌فرد بودن و خودباوری واقع‌بینانه که با اعتمادبه‌نفس، آمادگی برای رقابت و عدم احساس ناامنی عمیق همراه است. این نوع می‌تواند موتور محرک نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیشبرد کسب‌وکار باشد. - خودشیفتگی مگالومانیایی (خودبزرگ‌بینانه بیمارگونه): شکلی مخرب که در آن فرد خود را کاملاً «تک» و بی‌رقیب می‌پندارد، به حرف دیگران گوش نمی‌دهد، انتقاد را تحمل نمی‌کند و در نهایت می‌تواند سیستم یا سازمان را زمین بزند. بوردیو سرمایه را فقط به پول و دارایی محدود نمی‌کند؛ از نظر او هر منبعی که در یک «میدان اجتماعی» قدرت، امتیاز یا موقعیت ایجاد کند، نوعی سرمایه است. متن کلاسیک او در این باره مقاله «اشکال سرمایه» (The Forms of Capital) است (بوردیو، «اشکال سرمایه»، در کتاب سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه). تعریف انواع سرمایه نزد بوردیو را می‌توان چنین خلاصه کرد: ۱. سرمایه اقتصادی پول، دارایی، املاک، سهام، درآمد و هر منبع مادی که مستقیماً به پول تبدیل‌شدنی است. این سرمایه معمولاً به شکل حق مالکیت نهادینه می‌شود. ۲. سرمایه فرهنگی بوردیو سرمایه فرهنگی را به سه حالت تقسیم می‌کند: · حالت تجسد یافته / بدنی: مهارت‌ها، دانش، سلیقه، زبان، آداب معاشرت و شیوه سخن گفتن که در ذهن و بدن فرد رسوب کرده است. · حالت عینیت یافته: کالاهای فرهنگی مانند کتاب، آثار هنری، ساز و ابزار علمی. · حالت نهادینه‌شده: مدارک تحصیلی، گواهی‌نامه‌ها و عناوین علمی که به فرد اعتبار رسمی می‌دهد. سرمایه فرهنگی عمدتاً از خانواده و نظام آموزشی به ارث می‌رسد و به مزیت طبقاتی تبدیل می‌شود. ۳. سرمایه اجتماعی مجموع منابع بالفعل و بالقوه‌ای که از طریق عضویت در شبکه‌های نسبتاً پایدار روابط، آشنایی و شناخت متقابل به دست می‌آید؛ مانند خانواده، دوستان، همکلاسی‌های قدیمی، انجمن‌ها، اتحادیه‌ها و حلقه‌های حرفه‌ای. این سرمایه به فرد امکان می‌دهد از حمایت، اطلاعات، اعتماد و نفوذ دیگران استفاده کند. افزون بر این سه، بوردیو از سرمایه نمادین نیز سخن می‌گوید: وقتی هر یک از سرمایه‌ها از سوی دیگران مشروع و معتبر شناخته شود، به سرمایه نمادین تبدیل می‌شود؛ مانند حیثیت، اعتبار، افتخار و پرستیژ. بوردیو می‌گوید انواع سرمایه قابل تبدیل به یکدیگرند، اما این تبدیل نه خودکار است و نه بی‌هزینه. تبدیل نیازمند زمان، کار، راهبرد و شرایط میدانی است. برای نمونه: · سرمایه اقتصادی ← سرمایه فرهنگی: هزینه کردن پول برای آموزش، خرید کتاب، رفتن به موزه و پرورش سلیقه. · سرمایه فرهنگی ← سرمایه اقتصادی: مدرک تحصیلی و مهارت به شغل بهتر و درآمد بالاتر تبدیل می‌شود. · سرمایه اجتماعی ← سرمایه اقتصادی / فرهنگی: شبکه خانوادگی و حرفه‌ای به فرصت شغلی، قرارداد، اطلاعات و مشاوره ممتاز دسترسی می‌دهد. · سرمایه فرهنگی ← سرمایه اجتماعی: تحصیل در مدارس خاص، شبکه دوستان و همکلاسی‌های ممتاز ایجاد می‌کند. · سرمایه اجتماعی ← سرمایه فرهنگی: خانواده یا شبکه‌ای که فرد را با کتاب، هنر، زبان و استاد خوب مرتبط می‌کند. به تعبیر بوردیو، سرمایه‌ها نوعی «کار انباشته‌شده» هستند و بازتولید نابرابری طبقاتی از طریق همین تبدیل و انتقال بین‌نسلی سرمایه‌ها انجام می‌شود. طبقات و جناح‌های طبقاتی بسته به ترکیب سرمایه اقتصادی و فرهنگی خود در «فضای اجتماعی» جایگاه متفاوتی دارند (بوردیو، «تمایز»، ترجمه حسن چاوشیان). همین چارچوب برای فهم یکی از مشکلات امروز ایران، یعنی کاهش سرمایه اجتماعی دولت، بسیار راهگشاست. سرمایه اجتماعی دولت را می‌توان به معنای ذخیره اعتماد، همکاری و شبکه‌های ارتباطی میان نهادهای رسمی و شهروندان در نظر گرفت. وقتی این اعتماد کاهش می‌یابد، دولت عملاً یکی از مهم‌ترین منابع خود را از دست می‌دهد؛ زیرا سرمایه اجتماعی، برخلاف سرمایه اقتصادی، با سرعت و سادگی قابل جایگزینی نیست.👇👇👇#سرمایه#پی‌یر_بوردیو#علیرضا_معینی@NewHasanMohaddesi