♦️یاد آقای نویسنده، عزیز و گرامی! وجوه شعاری، ایده‌ئولوژیک، و مخرب آثار صمد را هم ببینیم.✍حسن محدثی‌

♦️یاد آقای نویسنده، عزیز و گرامی! وجوه شعاری، ایده‌ئولوژیک، و مخرب آثار صمد را هم ببینیم.✍حسن محدثی‌ی گیلوایی۹ شهریور ۱۴۰۵بچه بودیم و آقای نویسنده می‌خواست با ما حرف بزند. چه تمنای بزرگ و شریفی بود که بخواهی با بچه‌ها حرف بزنی و آن‌ها قصه‌هایت را بخوانند. خیلی زمان گذشت و من هم بزرگ شدم و خواستم با بچه‌ها حرف بزنم و وقتی خواستم برای بچه‌ها بنویسم، فهمیدم که چه کار سختی است. چه فکری کردی؟ فکر کردی به‌آسانی‌ی نوشتن مقاله‌ی علمی-پژوهشی است؟ زهی خیال باطل!صمد اما بلد شده بود که با بچه‌ها حرف بزند و برای آن‌ها بنویسد. این بود که توانست وارد خلوت کودکانه‌ی ما بشود. بخشی از عمر نوجوانی ام با کتاب‌های او گذشت. پیش از آن‌که علی‌ی شریعتی و جلال آل احمد و صادق هدایت به‌ترتیب وارد زنده‌گی‌ی من شوند، آقا صمد با کتاب‌هایش وارد شده بود.ماهی سیاه کوچولو برای من رویای حرکت و بزرگ شدن و به‌تر ساختن جهان را به ارمغان آورده بود. افسانه‌های آذربایجان ما را با دنیای دیگری -دنیای گرم و پرشور مردم- آشنا می‌کرد.قصه‌های صمد گرم و پرشور بود و دنیای کودکانه‌مان را پر می‌کرد. شب‌ها می‌شد با یاد کچل کفترباز خوابید و به این فکر کرد که با آن کلاه جادویی، چه کارهایی می‌شود کرد یا ماهی‌ سیاه کوچولو چه‌طور از پس خطرها برآمد.اما خیلی سال‌ها بعد وقتی برخی کارهای صمد را دو باره خواندم، دریافتم که برخی نوشته‌های آقای نویسنده سه اشکال بزرگ دارد: ۱) زیاده شعارزده و باسمه‌ای و قالبی است:"صدای خنده‌ی شاد و هوسناک دختران تاجر ورد زبان‌ها بود. خوش‌خوراکی و خوش‌پوشی آنها را همه کس می‌گفت. بدن گوشتالو و شهوانی‌شان، اب در دهن جوانان محل می‌انداخت" (بهرنگی، ۱۳۸۷: ۶-۵؛ تلخون، مشهد: نشر مهرصفا، چاپ اول).۲) به‌نحو بارز و برجسته‌ و صریحی ایده‌ئولوژیک است: "خوب، کچل جان، حساب کن ببین مال حاج علی برایت حلال است یا نه. حاج علی پولها را از کجا می‌آورد؟ از کارخانه‌هاش؟ خودش کار می‌کند؟ نه. او دست به سیاه و سفید نمی‌زند. او فقط منفعت کارخانه‌ها را می‌گیرد و خوش می‌گذراند. پس کی کار می‌کند و منفعت می‌دهد، کچل جان؟" (بهرنگی، ۱۳۸۷: ۱۵؛ کچل کفترباز. مشهد: نشر مهرصفا، چاپ اول.)۳) مخرب است، زیرا به کودکان اشکالی از خشونت و نقض حقوق دیگران را به نام اجرای خودسرانه‌ی عدالت می‌آموزد: "کچل با خیال راحت وارد خانه‌ی حاجی علی پارچه‌باف شد. [...] توی اتاقها آنقدر چیزهای گرانقیمت بود که کچل پاک ماتش برده بود. شمعدانهای طلا و نقره، پرده‌های زرنگار، قالیها و قالیچه‌های فراوان و فراوان. ظرفهای نقره و بلور و خیلی خیلی چیزهای دیگر. کچل هر چه را که پسند می‌کرد و توی جیبهاش جا می‌گرفت، برمی‌داشت. خلاصه، اخر کلید گاوصندوق را باز کرد و تا آنجا که می‌توانست از پولهای حاجی برداشت و بیرون آمد" (همان: ۱۷-۱۶).صمد بهرنگی در ۱۳۱۸ به‌دنیا آمده است؛ دهه‌ای که نخبه‌گان جوان انقلابی در آن به‌دنیا آمده اند (علی‌ی شریعتی و اکبر هاشمی‌ی رفسنجانی و علی‌ی خامنه‌ای هم در همین دهه به‌دنیا آمده اند). او آثار اش را در نیمه‌ی دوم دهه‌ی ۳۰ و دهه‌ی ۴۰ نوشته است و برای جوانان انقلابی‌ی دهه‌های ۲۰ و ۳۰ که شکست نهضت ملی و کودتای ۲۸ مرداد تجربه‌ی مهم نسلی‌ی آن‌ها بوده است، خوراک فرهنگی داده است. صمد بهرنگی معلم و نویسنده‌ی چنین دوره‌ای بوده است. امروز ما وظیفه داریم آثار و افکار این معلمان و نویسنده‌گان را نقد کنیم و آن‌چه برگرفتنی است برگیریم و آن‌چه وانهادنی است، وانهیم. یاد صمد را گرامی می‌داریم ولی از او اسطوره نمی‌سازیم و نقد آثار او را از یاد نمی‌بریم.#نقد#یادکرد#صمد_بهرنگی@NewHasanMohaddesi