فرهنگ بدون سیاست ممکن است به موعظه تبدیل شود و سیاست بدون فرهنگ ممکن است به جابه‌جایی صاحبان قدرت و بازتولید همان بیماری‌ها بینجامد. آزادی به فرهنگ آزادی نیاز دارد؛ اما فرهنگ آزادی نیز بدون حداقلی از آزادی نمی‌تواند به‌درستی رشد کند. قانون باید انسان قانون‌مدار بسازد و انسان قانون‌مدار نیز باید از قانون سالم پاسداری کند. این رابطه‌ای دوری است؛ اما دور باطل نیست. می‌توان آن را به تدریج اصلاح کرد.🟢 جامعه زخمی، انسان زخمی می‌سازدما گاهی از انسان‌ها انتظار داریم در هر شرایطی اخلاقی، آرام، امیدوار و خردمند باقی بمانند؛ گویی شرایط زندگی هیچ سهمی در ساختن شخصیت آنان ندارد. اما جامعه مدرسه خاموش شخصیت انسان است. انسانی که در فضای اعتماد رشد می‌کند، با انسانی که از کودکی در فضای ترس و بی‌ثباتی زندگی کرده، یکسان نیست. فشار اقتصادی فقط درآمد را کاهش نمی‌دهد؛ گاهی افق آینده را نیز کوچک می‌کند. ناامنی فقط خیابان را ناامن نمی‌کند؛ گاهی به خانه، مدرسه و روابط انسانی راه می‌یابد. بی‌اعتمادی فقط رابطه مردم با حکومت را فرسوده نمی‌کند؛ روابط دوستانه و خانوادگی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. از این رو، اگر امروز خشم، بدگمانی، اتهام‌زنی و بی‌حوصلگی اجتماعی افزایش یافته است، بخشی از آن را باید در تجربه زیسته جامعه جست‌وجو کرد. اما همین‌جا مسئولیت اخلاقی آغاز می‌شود: زخم توضیح می‌دهد چرا انسان ممکن است خشمگین شود؛ اما مجوز نمی‌دهد که زخم خود را به دیگری منتقل کند. جامعه زخمی را باید فهمید، نه اینکه به حال خود رها کرد؛ و انسان زخمی را باید حمایت کرد، نه اینکه از او انتظار قهرمان‌بودن داشت.🟢 دین؛ خانه معنا یا ابزار قدرت؟در این میان، نسبت دین و قدرت یکی از دشوارترین مسائل عصر ماست. دین برای میلیون‌ها انسان، زبان معنا، اخلاق، امید و پیوند با امر متعالی است. اما هنگامی که دین با قدرت سیاسی درهم می‌آمیزد، امکان دیگری نیز پدیدار می‌شود: اینکه ایمان از حوزه انتخاب و وجدان به حوزه فرمان و اجبار منتقل شود. تجربه اروپا در چند قرن نشان می‌دهد که پیوند اقتدار دینی و سیاسی چگونه می‌توانست به منازعه، سرکوب و جنگ‌های فرقه‌ای بینجامد و چگونه جوامع اروپایی، پس از تجربه‌های طولانی و پرهزینه، به تدریج به سوی مدارای دینی و تفکیک بیشتر نهادهای دینی و سیاسی حرکت کردند. این فرایند نه سریع بود و نه بی‌هزینه؛ آزادی کامل دینی در بخش بزرگی از اروپا تا قرن نوزدهم هنوز تحقق نیافته بود.  بنابراین مسئله را نباید به این پرسش ساده فروکاست که «دین خوب است یا بد؟» پرسش مهم‌تر این است که دین با قدرت چه نسبتی پیدا می‌کند و آیا ایمان می‌تواند در کنار قدرت سیاسی، همچنان آزاد، اخلاقی و نقدپذیر باقی بماند.🟢 وقتی امر مقدس، سپر قدرت می‌شودقدرت، حتی اگر با نیت خیر آغاز شود، استعداد گسترش دارد؛ و قدرتی که خود را به امر مقدس متصل کند، ممکن است از یک امتیاز خطرناک برخوردار شود: مصونیت از نقد. هنگامی که تصمیم سیاسی رنگ قدسی بگیرد، مخالفت سیاسی ممکن است مخالفت با ایمان تلقی شود؛ و هنگامی که حکومت سخنگوی حقیقت دینی معرفی شود، شکست سیاست ممکن است به شکست دین تعبیر شود. اینجاست که هم سیاست آسیب می‌بیند و هم دین. نقد حکومت دینی، لزوماً نقد ایمان دینی نیست؛ همان‌گونه که دفاع از ایمان نیز نباید به دفاع از هر سیاستی که به نام دین انجام می‌شود تبدیل شود. یکی از ضرورت‌های فکری ایران امروز، تفکیک این دو حوزه است: نقد قدرت، حق شهروند است و نقد دین، در چارچوب عقل و اخلاق، حق اندیشه؛ اما هیچ‌یک نباید به تحقیر انسان و نفی کرامت او بینجامد. دین اگر قرار است همچنان سرمایه معنوی جامعه باشد، باید بیش از آنکه زبان قدرت باشد، زبان اخلاق و کرامت باشد.🟢 تجربه حکومت دینی و مسئله بازاندیشیتجربه جمهوری اسلامی را نیز باید نه با نفرت و نه با شیفتگی، بلکه با عقل تاریخی مطالعه کرد. در این ساختار، عناصر جمهوری، ولایت فقهی، دولت ایدئولوژیک، اقتدارگرایی و تمرکز قدرت در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و در برخی حوزه‌ها گرایش‌های شدیداً متمرکز و تمامیت‌خواهانه نیز دیده می‌شود. مهم آن است که از این تجربه، نه نفرت از دین استخراج کنیم و نه تقدیس قدرت. مسئله اصلی این است که چه اتفاقی می‌افتد وقتی امر دینی، امر سیاسی و امر حکومتی در یک ساختار واحد به یکدیگر گره می‌خورند. آیا قدرت می‌تواند همچنان پاسخ‌گو بماند؟ آیا مخالف می‌تواند بدون آنکه دشمن ایمان تلقی شود، مخالفت کند؟ آیا مؤمن می‌تواند بدون دفاع از حکومت، مؤمن باقی بماند؟ و آیا حکومت می‌تواند خطای خود را بپذیرد بی‌آنکه آن را شکست دین تلقی کند؟ اینها پرسش‌هایی هستند که پاسخشان نه در شعار، بلکه در تجربه تاریخی داده می‌شود.ادامه👇👇👇#علیرضا_معینی@NewHasanMohaddesi