🟢 متفکران نیز حق دارند تغییر کننددر جامعه‌ای که از شخصیت‌پرستی سیاسی آسیب دیده است، نباید شخصیت‌پرس

🟢 متفکران نیز حق دارند تغییر کننددر جامعه‌ای که از شخصیت‌پرستی سیاسی آسیب دیده است، نباید شخصیت‌پرستی فکری را نیز بازتولید کنیم. هیچ اندیشمندی معصوم نیست و هیچ نظریه‌ای پاسخ نهایی همه پرسش‌های انسان نیست. متفکر واقعی در طول زمان با پرسش‌های تازه، تجربه‌های تازه و شواهد تازه مواجه می‌شود و طبیعی است که بخشی از اندیشه‌اش را اصلاح یا حتی کنار بگذارد. اگر اندیشمندی در هفتادسالگی دقیقاً همان چیزی را بگوید که در بیست‌سالگی می‌گفته، شاید باید بیش از ثبات او از سکون او نگران شد. البته تغییر فکری باید قابل نقد باشد؛ اما تغییر، فی‌نفسه، خیانت نیست. در سنت فکری جدید نیز بسیاری از متفکران بزرگ، در طول زندگی خویش دگرگون شده‌اند. روشنفکری دینی نیز از این قاعده مستثنا نیست. می‌توان با یک متفکر اختلاف داشت، از او عبور کرد، نظریه‌اش را نقد کرد و حتی آن را نپذیرفت؛ اما لازم نیست برای اثبات این عبور، گذشته او را به کلی محو کنیم.🟢 نه بت‌سازی، نه بت‌شکنیبه گمانم، بلوغ فکری جامعه زمانی آغاز می‌شود که دیگر نیاز نداشته باشیم از کسی بت بسازیم تا بعدها ناچار شویم همان بت را با خشم بشکنیم. بت‌سازی و بت‌شکنی، هر دو فرزندان یک فرهنگ‌اند: فرهنگی که هنوز انسان را با همه محدودیت‌ها و فضیلت‌هایش نمی‌بیند. ما به جای تقدیس افراد، باید میراث فکری آنان را بخوانیم؛ به جای نفی کامل، تفکیک کنیم؛ قوت را از ضعف جدا کنیم و سخن درست را حتی از زبان مخالف خود بشنویم. جامعه‌ای که بتواند همزمان بگوید «این اندیشه را قبول ندارم» و «اما در این بخش از آن می‌آموزم»، یک گام بزرگ به سوی بلوغ برداشته است. آزادی فکری فقط آزادی سخن گفتن نیست؛ آزادی شنیدن سخن مخالف نیز هست.🟢 تاب‌آوری؛ هنر زنده ماندن برای تغییردر روزگار فشار، تاب‌آوری ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما باید مراقب باشیم تاب‌آوری را به فلسفه تحمل رنج تبدیل نکنیم. تاب‌آوری برای آن نیست که انسان بتواند رنج بیشتری تحمل کند؛ برای آن است که در زیر بار رنج، امکان تغییر را از دست ندهد. انسان تاب‌آور کسی نیست که درد ندارد؛ کسی است که درد، تمام افق آینده‌اش را تصرف نکرده است. خانواده‌ای که در بحران اقتصادی هنوز با یکدیگر گفت‌وگو می‌کند، جوانی که در میان ناامیدی هنوز چیزی می‌آموزد، معلمی که در کلاس هنوز پرسشگری را زنده نگه می‌دارد، نویسنده‌ای که دروغ را عادی نمی‌کند و شهروندی که در لحظه خشم، کرامت دیگری را فراموش نمی‌کند، در حقیقت در حال ساختن سرمایه‌ای برای آینده‌اند. تاب‌آوری، اگر درست فهمیده شود، فلسفه تسلیم نیست؛ فلسفه حفظ امکان است.🟢 نه منجی، نه انفعالشاید یکی از عمیق‌ترین آسیب‌های جوامع گرفتار بحران، انتظار برای «منجی» باشد؛ کسی که ناگهان از راه برسد، همه اختلاف‌ها را حل کند، همه زخم‌ها را ببندد و جامعه را از باتلاق بیرون بکشد. تاریخ البته گاهی شخصیت‌هایی بزرگ به خود دیده است؛ اما هیچ شخصیت بزرگی از خلأ پدیدار نمی‌شود. رهبران بزرگ، بیش از آنکه جامعه را از هیچ بسازند، ظرفیت‌های نهفته جامعه را به حرکت درمی‌آورند. جامعه‌ای که همه امید خود را به یک فرد می‌سپارد، بخشی از مسئولیت تاریخی خود را تعطیل می‌کند. از آن طرف، انفعال نیز راه نجات نیست. اینکه «هیچ کاری نمی‌شود کرد» گاهی فقط صورت محترمانه ناامیدی است. میان منجی‌طلبی و انفعال، راه سومی وجود دارد: ساختن تدریجی ظرفیت‌های انسانی و مدنی جامعه.🟢 از خود آغاز کنیم؛ اما در خود متوقف نشویمپس اگر پرسیده شود «چه باید کرد؟»، پاسخ نخست این نیست که باید جهان را یک‌باره نجات داد. شاید باید از چیزهایی آغاز کرد که هنوز در اختیار ماست: خود، خانواده، کار، دانش، اخلاق، رابطه، گفت‌وگو و امید. اما از خود آغاز کردن نباید به درون خود خزیدن تبدیل شود. کسی که فقط خود را نجات می‌دهد و نسبت به جامعه بی‌اعتنا می‌شود، در نهایت ممکن است در جهانی زندگی کند که دیگر ارزش نجات دادن ندارد. خودسازی باید مقدمه جامعه‌سازی باشد و جامعه‌سازی باید شرایط خودسازی نسل‌های بعد را بهتر کند. این دو باید یکدیگر را تغذیه کنند.🟢 مانیفست روزگار فشار؛ چه باید کرد؟◼️ فرد: سلامت روان، کرامت، دانش، مهارت و استقلال اقتصادی خود را تا حد امکان حفظ کند؛ اما «خودمراقبتی» را به بی‌تفاوتی اجتماعی تبدیل نکند. ◼️ خانواده: خانه را به آخرین پناهگاه امن تبدیل کند؛ اختلاف را با تحقیر و خشونت حل نکند و اضطراب بزرگسالان را به کودکان منتقل نکند. ◼️ جوانان: سرمایه اصلی خود را بر دانش، مهارت، استقلال، تفکر انتقادی و ساختن آینده بگذارند و آینده را فقط در انتظار یک حادثه سیاسی یا نجات فردی خلاصه نکنند. ◼️ زنان: کرامت، استقلال فکری و اقتصادی و حق انتخاب خود را جدی بگیرند و در عین مطالبه حقوق خویش، از تبدیل اختلاف اجتماعی به نفرت انسانی پرهیز کنند.#علیرضا_معینی@NewHasanMohaddesi