داستان «کلاغ‌ها»، وقتی کوهنوردی به آینه نیاز داشت! تاریخ کوهنوردی، برخلاف تصویری که گاهی از آن ساخته می‌شود، فقط تاریخ صعود، فتح قله و ثبت رکورد نیست. در کنار آن تاریخ دیگری نیز وجود دارد: تاریخ بحث، اختلاف، نقد و بازتعریف مداوم اخلاق و ارزش‌های کوهنوردی.از همان سال‌های شکل‌گیری کوهنوردی مدرن، این پرسش وجود داشته که: چه چیزی یک صعود خوب و ارزشمند است؟ آیا استفاده از ابزار مصنوعی مجاز است؟ مرز میان توانایی فنی و اتکا به تجهیزات کجاست؟ مسئولیت یک کوهنورد در برابر شریک، راهنما و محیط کوهستان چیست؟ چه چیزی یک صعود را «منصفانه» یا اخلاقی می‌کند؟ آیا قهرمانان هم دروغ می‌گویند؟ صعود به چه قیمتی؟ و...این بحث‌ها هیچ‌گاه پایان نیافته‌اند.در Alpine Journal، یکی از قدیمی‌ترین نشریات تخصصی کوهنوردی جهان، از قرن نوزدهم به بعد این مناقشات بخش مهمی از ادبیات کوهنوردی بوده‌اند. حتی در دهه‌های نخست قرن بیستم، اختلاف بر سر استفاده از ابزار مصنوعی و مفهوم «fair means» به بحث‌های جدی میان کوهنوردان انجامید. دیدگاه‌های پل پرویس درباره محدود کردن استفاده از ابزار مصنوعی و همچنین بحث بر سر صحت و راستی آزمایی بسیاری از صعودها، نمونه‌ای مشهور از همین سنت نقد و مناقشه است.این سنت بعدها ادامه پیدا کرد. در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، بحث درباره میخ‌کوبی، بولت‌کوبی، سبک صعود و تأثیر تجهیزات بر ماهیت سنگنوردی به یکی از موضوعات اصلی جامعه کوهنوردی تبدیل شد. نوشته‌های یوسمیتی و مجلات تخصصی، از جمله Mountain، عملاً به میدان گفت‌وگو و اختلاف‌نظر کوهنوردان تبدیل شدند. این بحث‌ها همیشه هم صرفاً نظری نبودند.گاهی نقد یک روش، مسیر آینده کوهنوردی را تغییر داده است؛ از «صعود پاک» و کاهش آسیب به سنگ گرفته تا مناقشات مربوط به بولت‌کوبی و سبک‌های مختلف صعود. در واقع، جامعه کوهنوردی جهان بخش مهمی از رشد خود را مدیون توانایی به چالش کشیدن قواعد و باورهای پذیرفته‌شده است.حتی Alpine Journal در مرور تاریخ خود نشان می‌دهد که نسل‌های مختلف کوهنوردان بارها رفتار و سبک نسل پیشین را به چالش کشیده‌اند؛ چیزی که امروز غیراخلاقی تلقی می‌شود ممکن است در دوره‌ای دیگر پذیرفته شده باشد و برعکس. بنابراین اخلاق کوهنوردی یک امر منجمد و تغییرناپذیر نیست؛ در گفت‌وگو و نقد دائماً بازتعریف می‌شود.از این منظر، نقد نه دشمن کوهنوردی، بلکه یکی از نشانه‌های زنده بودن آن است.«کلاغ‌ها» و داستان شکستن تابوی سکوت در کوهنوردی ایراندر ایران، دهه ۸۰ را باید بخشی مهم از تاریخ شکل‌گیری این فرهنگ دانست؛ دوران وبلاگ‌نویسی، زمانی که هنوز شبکه‌های اجتماعی به شکل امروز فراگیر نشده بودند و وبلاگ‌ها یکی از معدود فضاهای مستقل برای انتشار دیدگاه، تجربه و نقد محسوب می‌شدند.در میان وبلاگ‌های آن دوره، می‌توان «کلاغ‌ها» را از نخستین و جدی‌ترین پایه‌گذاران جریان نقد مستقل و مستمر در کوهنوردی معاصر ایران دانست؛ رسانه‌ای که نقد را از سایه و سکوت بیرون آورد و آن را هرچند پرهزینه، ولی به بخشی از گفت‌وگوی جدی جامعه کوهنوردی تبدیل کرد. در «کلاغ‌ها» فدراسیون، مربیان، انجمن‌ها، گروه‌ها، برنامه‌ها، گزارش‌های صعود، رفتارهای غیرحرفه‌ای و غیراخلاقی و جریان‌های مختلف کوهنوردی، همگی می‌توانستند موضوع پرسش و نقد باشند. همین استقلال باعث شد «کلاغ‌ها» صرفاً یک رسانه مخالف یک مجموعه خاص نباشد؛ موضوع نقد، خودِ جامعه کوهنوردی بود.اما اهمیت «کلاغ‌ها» در آن دوران با نگاهی به ساختار بسته، سلسله‌مراتبی و به‌شدت متأثر از فرهنگ سازمانی و حتا شبه نظامی، دوچندان می‌نماید. در فضایی که جایگاه‌ها اهمیت زیادی داشتند و فاصله‌ی میان «مسئول» و «عضو» یا «پیشکسوت» و «جوان» گاهی به‌ گونه‌ای بود که پرسشگری را ناممکن می‌کرد. در چنین فضایی، نقد یک فرد شناخته‌شده، یک مربی، یک گروه، انجمن یا یک روایت و صعود رسمی، صرفاً نوشتن یک مطلب نبود؛ شکستن یک تابو بود. تابو شکنی‌هایی که نه تنها راحت نبود بلکه می‌توانست هزینه‌های متفاوت هم داشته باشد. به خصوص اگر منتقد، منتظر اجازه برای نقد کردن نماند! البته نقد کردن همیشه به معنای درست بودن نیست. هیچ انسان و هیچ رسانه‌ای عاری از خطا نیست. ممکن است در برخی نوشته‌ها، داوری‌ها، لحن‌ها یا شیوه‌ی استدلال، کم‌ و کاست‌هایی وجود داشته باشد؛ حتی ممکن است بعضی نقدها، امروز از نظر ما نادرست یا بیش از اندازه تند به نظر برسند.‌ اما خطاپذیر بودن منتقد، ارزش تاریخیِ ایجاد یک فضای نقد را از بین نمی‌برد.جامعه سالم باید بتواند هم‌زمان دو کار انجام دهد:منتقد را نقد کند و در عین حال از حقِ نقد کردن دفاع کند.مشکل از جایی آغاز می‌شود که به جای پاسخ دادن به نقد، منتقد تبدیل به مسئله می‌شود. در چنین شرایطی، نقدکننده ممکن است به‌جای دریافت پاسخ، با برچسب‌هایی مانند: تخریب‌گر، حسود، مخالف، مغرض یا مشکل‌ساز روبه‌رو شود. و اینجاست که نقد کردن، از یک فعالیت ساده نوشتاری، به یک کنش پرهزینه اجتماعی تبدیل می‌شود.اما نقد کردن جامعه‌ای که به آن تعلق داری، بسیار دشوارتر از انتقاد کردن از جامعه‌ای است که هیچ تعلقی به آن نداری‌! زیرا منتقد در اینجا فقط با موضوع نقد مواجه نیست؛ با روابط، دوستی‌ها، جایگاه اجتماعی و تعلق خودش نیز مواجه است.و شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا همین باشد:ممکن است برای اصلاح جامعه‌ای تلاش کنی و سرانجام به دلیل همان تلاش، از سوی بخشی از همان جامعه طرد شوی!این، بهای سنگین نقد مستقل است.میراثی که نمی‌توان انکار کردتأثیر «کلاغ‌ها» بر جامعه کوهنوردی ایران در آن دوران، فارغ از موافقت یا مخالفت با تک‌تک نوشته‌هایش، انکارشدنی نیست. کلاغ‌ها» ممکن است بی‌خطا نبوده باشد؛ اما اهمیت آن را نباید با این پیمانه سنجید. «کلاغ‌ها» فقط یک وبلاگ قدیمی نیست؛ بخشی از تاریخ شکل‌گیری فرهنگ نقد در کوهنوردی معاصر ایران است.امروز متاسفانه بخش مهمی از این وبلاگ از دسترس خارج شده است. آرشیو اصلی «کلاغ‌ها» در پرشین‌بلاگ دیگر به شکل عادی در دسترس نیست و تنها بخشی از مطالب و ارجاعات آن در وبلاگ‌ها و منابع پراکنده باقی مانده است و شاید به همین دلیل، بازسازی و حفظ هرآنچه از «کلاغ‌ها» باقی مانده، ارزش تاریخی دارد؛ نه برای تقدیس آن و نه برای تأیید همه نقدهایش، بلکه برای حفظ یادگار دوره‌ای که نقد کردن و شکستن تابوها خود نوعی شهامت بود.شاید بزرگ‌ترین خدمت یک منتقد این است که اجازه ندهد پرسش‌ها بمیرند!