🔹جنگ با ایران، گسل‌های خفته اقتصاد جهانی را عیان می‌سازد ▫️جنگ پرنوسان آمریکا و اسرائیل علیه ایران، گسست رو به تزاید میان بازارهای مالی و فعالیت واقعی اقتصاد را برجسته کرده است. این جنگ همچنین نشان داده است که چنین تکانه‌هایی چگونه در پهنه اقتصاد جهانی، با پیامدهای کاملا متفاوت بروز می‌یابند. بازارهای نفت را در نظر بگیرید. هرچند این بازارها از زمان آغاز جنگ، نوسانات شدیدی را تجربه کرده‌اند، اما این تلاطم‌ها عمدتا بازتاب‌دهنده برداشت‌ها و انتظارات متغیر کنشگران بوده است؛ انتظاراتی که غالبا نه از تغییرات بنیادین در عرضه و تقاضا، بلکه از واکنش‌های عصبی «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا در فضای مجازی تاثیر می‌پذیرفت. ▫️گرچه ایران با مسدودسازی تنگه هرمز، عرضه جهانی نفت را مختل کرد اما مسافت‌های دریایی و تاخیرهای لجستیکی موجب شد که آثار این رویداد، بی‌درنگ از سوی مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان احساس نشود. با این همه، بهای نفت خام و گاز طبیعی در پی اعلامیه‌های رسمی متناقض که پیاپی انتظارات بازار را دگرگون می‌ساخت، با نوسانات تندی همراه بود. تا اوایل ماه جاری میلادی (۱۰ تیرماه)، پس از حصول توافق اولیه آتش‌بس میان آمریکا و ایران، نفت خام در سطحی پایین‌تر از ۷۰ دلار برای هر بشکه معامله می‌شد؛ رقمی که تقریبا با بهای آن در ماه ابتدای سال جاری میلادی، پیش از آغاز جنگ، برابری می‌کرد. حتی ازسرگیری بعدی درگیری‌ها نیز تاکنون تنها افزایش قیمتی محدود را در پی داشته است. ▫️علی‌رغم این نوسانات در بهای جهانی انرژی، بازارهای سهام آمریکا در فاصله ماه‌های آوریل تا ژوئن (فروردین تا خرداد)، درخشان‌ترین عملکرد فصلی خود را از سال ۲۰۲۰ میلادی به ثبت رساندند و در اوایل ژوئیه نیز به روند صعودی خود ادامه دادند. این خیزش مدیون سهام هوش مصنوعی بود؛ سهامی که از این باور نیرو می‌گرفت که هوش مصنوعی دستاوردهایی بی‌سابقه در بهره‌وری و رشد اقتصادی به ارمغان خواهد آورد. ▫️تا حد زیادی، این پدیده بازتاب‌دهنده اثر نسبتا محدود جنگ بر فعالیت اقتصادی در کشورهای ثروتمند است. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند که رشد «تولید ناخالص داخلی» در اقتصادهای پیشرفته در سال ۲۰۲۶ تنها با کاهش رشدی ملایم مواجه شود و از ۱.۹ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۱.۷ درصد برسد. انتظار می‌رود آمریکا نیز رشدی ۲.۳ درصدی را تجربه کند که نسبت به رقم ۲.۱ درصدی سال ۲۰۲۵، روندی صعودی دارد. در میان اقتصادهای «سازمان همکاری و توسعه اقتصادی»، نرخ بیکاری در ماه آوریل سال جاری (اردیبهشت ۱۴۰۵) ۵ درصد بوده که از فوریه ۲۰۲۲ (بهمن ۱۴۰۰) تاکنون تقریبا بدون تغییر مانده است. ▫️تاب‌آوری اقتصادهای پیشرفته را می‌توان تا حد زیادی به رونق اخیر سرمایه‌گذاری در حوزه‌های هوش مصنوعی و ارزهای رمزنگاری‌شده نسبت داد. چندین اقتصاد آسیایی، به ‌ویژه چین، تایوان، کره جنوبی و مالزی، نیز از این روند منتفع شده‌اند. آسوده ‌خاطری کنونی بازارهای مالی، بیش از پیش با این تصور فراگیر تقویت می‌شود که جنگ با ایران عملا پایان یافته است، هرچند هر دو طرف همچنان بر طبل ستیزه‌جویی می‌کوبند؛ یا اینکه این جنگ صرفا به ‌صورت درگیری‌ کم‌شدت تداوم خواهد یافت که دست‌کم، امکان تردد نسبی از تنگه را فراهم می‌آورد. ▫️اما این خوش‌بینی، پیامدهای اقتصادی بلندمدت جنگ را نادیده می‌انگارد. با وجود برقراری آتش‌بس، صادرات نفت از منطقه خلیج فارس همچنان به ‌مراتب پایین‌تر از سطوح پیش از جنگ باقی مانده است و حتی اگر صادرات به ‌طور کامل احیا شود، کشورهای کم‌درآمد تا سال‌ها بار هزینه‌های بحران کنونی انرژی را بر دوش خواهند کشید. ▫️این کشورها فاقد ابزارهای لازم برای اجرای مداخلات بی‌سابقه دولتی بودند که اثر شوک انرژی را بر اقتصادهای پیشرفته تعدیل کرد. بین ماه‌های آوریل و ژوئن (فروردین تا خرداد)، حدود ۴۴۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های پالایش‌شده، عمدتا از سوی آمریکا، از ذخایر تجاری و راهبردی به بازار تزریق شد. اما اکنون که ذخایر راهبردی نفت آمریکا به زیر نیمی از ظرفیت خود رسیده و به کف عملیاتی ۳۳ درصدی نزدیک شده و با توجه به اینکه موجودی کل کشورهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز همچنان رو به کاهش است، مجال برای مداخله‌ای مشابه بسیار تنگ‌تر شده است. هرچند تداوم نااطمینانی پیرامون وضعیت تنگه هرمز به ‌احتمال قوی، روند تنوع‌بخشی به منابع انرژی و مسیرهای تجاری را شتاب خواهد بخشید، اما تحقق این سازگاری‌ها نیازمند سال‌ها سرمایه‌گذاری و ایجاد زیرساخت‌های نوین است.۱۴۰۵/۰۴/۲۴@Newsonomics