▫️یکی از اصلی‌ترین مجاری ارتقاء سطح تاب‌آوری در حال حاضر «برق‌سازی» است. در جهانی که به سوی گسست پیش می‌رود، «اصالت تولید» ارزش افزوده فزاینده‌ای می‌یابد و در اتخاذ و ارتقاء سیاست‌های تاب‌آوری، امروز حاکمیت انرژی نخستین سنگر است. امروز از یک طرف هزینه تولید برق در داخل از هزینه تامین سوخت لازم برای آن کمتر شده و از طرف دیگر آنچه کشورهایی مانند ایران به طور نسبی قادر به مدیریت راهبردی بیشتری بر آن هستند، «حاکمیت بر حامل‌های انرژی» است. دولت اگرچه توان لازم برای گشایش مسیر بازگشت منابع ارزی را در آتیه نزدیک ندارد و یا نمی‌تواند نقشی در تعیین نرخ بهره وام‌های بین‌المللی ایفا کند اما می‌تواند برون‌داد شبکه برق داخلی خود را مدیریت می‌کند. برق نهاده‌ای بنیادین است که امکان بومی‌سازی زنجیره ارزش آن فراهم است و می‌توان برق‌رسانی را به اهرمی بدل کرد که از دسترس گسست‌های جهانی مصون بماند. بهای پول ممکن است در چشم بهم زدنی پرش کند، اما نیروگاهی خورشیدی که هزینه‌های اولیه آن مستهلک شده، فارغ از نوسانات چرخه اعتبارات جهانی، با هزینه‌ای ثابت به تولید ادامه می‌دهند. از این رو است که شاهدیم امروز پاره‌ای اقتصادهای منطقه دقیقا در همان کانون‌هایی که گزارش مجمع جهانی اقتصاد آن‌ها را آسیب‌پذیرترین نقاط معرفی کرده، با بیشترین سرعت در حال اتخاذ این رویکرد راهبردی هستند. ▫️اهمیت این جستار در آن است که امروزه نیروی برق، پیشران بلامنازع رشد اقتصادی است. برق با عبور از نفت به عنوان منبع اصلی انرژی کاربردی در جهان، بیشترین سهم از تقاضا را در اقتصادهای در حال صنعتی‌شدن به خود اختصاص داده است. در پهنه آسیا، مصرف برق و نرخ تولید در دو دهه اخیر همگام و هم‌تراز حرکت کرده‌اند، در حالی که غرب مدت‌هاست از این هم‌بستگی فاصله گرفته است. آسیا از آغاز سده ۲۱ میلادی، محرک نزدیک به ۷۵ درصد از رشد تقاضای جهانی برق بوده و با سرعتی معادل ۵ برابر غرب به سوی برقی‌سازی حرکت کرده است؛ تا جایی که در سال ۲۰۲۳، حدود ۲۶ درصد از سبد انرژی نهایی خود را از این منبع تامین کرده است. در اقتصادهای مواجه با ناترازی انرژی، فعالیت کارخانه‌ها، زنجیره‌های سرد و مراکز داده، پیش از آنکه تقاضا اشباع شود، با سقف‌های مصنوعی مواجه می‌شوند؛ لذا تزریق ظرفیت‌های نوین نیروگاهی، منجر به آزادسازی پتانسیل‌های تولیدی معطل‌مانده می‌شود. این پیوند ساختاری در اقتصادهای مواجه با کسری انرژی که بیش از همه از ناحیه گسست‌های جهانی تهدید می‌شود، تاب‌آوری را به میزان قابل‌توجهی افزایش خواهد داد. ▫️همچنین در مناطقی که شبکه‌های توزیع فرسوده هستند، حرکت به سمت برق‌سازی‌های جدید کارآمدی خود را به اثبات رسانده است. معدنی که پیش‌تر برای تامین انرژی از سوخت دیزل، ناچار به پرداخت بیش از یک دلار به ازای هر کیلووات ساعت بود، اکنون همان انرژی را از نیروگاه‌های خورشیدی محلی و سامانه‌های ذخیره‌ساز با هزینه‌ای کمتر از یک‌پنجم رقم پیشین تامین می‌کند؛ بهایی که امنیت آن برای بیش از ۱۵ سال تضمین شده است. این به معنای کاهش ۸۵ درصدی هزینه‌های عملیاتی است، با صورت‌حسابی که برای دو دهه از گزند منازعات ژئوپلیتیک در امان می‌ماند. ▫️طی ماه‌های اخیر با شروع جنگ ایران و آمریکا و رژیم، مسیرهای ترانزیت نفت دچار اختلال شد اما کانون‌های صنعتی متکی به انرژی‌های تجدیدپذیر در منطقه با تمام ظرفیت به فعالیت خود ادامه دادند، در حالی که کشورهای متکی به سوخت‌های فسیلی وارداتی، ضربات سنگینی از شوک قیمتی دریافت کردند و این منطق اقتصادی در حال تسری به تمام سطوح زنجیره ارزش است؛ چرا که شکاف قیمتی میان سوخت وارداتی و برق‌سازی بومی روز به روز عمیق‌تر می‌شود. آنچه یک اقتصاد برای خود تولید می‌کند، نه قابل تحریم است، نه در بازارهای دوردست قیمت‌گذاری می‌شود و نه در محاصره کشتیرانی به گروگان گرفته خواهد شد و همین منطق البته در بخش‌های امنیت غذایی، نظام‌های پرداخت و سایر زیرساخت‌های راهبردی نیز جاری است و باید به سمت ترجیح بومی‌سازی بر واردات در آن‌ها رفت. ▫️در میان تمام آسیب‌پذیری‌های یک اقتصاد شکننده، تامین امنیت برق حوزه‌ای است که اکنون می‌توان در جهت اصلاح آن اقدام کرد؛ آن هم با قیمتی که امروز دیگر از تمام گزینه‌های جایگزین ارزان‌تر است. به زودی خط تمایز دهه ۲۰۲۰ و ۲۰۳۰ میان اقتصادهایی ترسیم می‌شود که خود تولیدکننده انرژی هستند و اقتصادهایی که با ناترازی انرژی مواجه‌اند و انرژی مورد نیاز خود را به طریقی وارد می‌کنند. گروه نخست در جهانی که، طبق گزارش مجمع‌ جهانی اقتصادی، هر چه بیشتر پرشکاف‌ و گسسته‌ خواهد شد به رشد خود ادامه خواهند داد در حالی که گروه دوم هزینه این واگرایی را یک بار در بازارهای انرژی و بار دیگر از طریق تضعیف تولید و لاجرم پول ملی برای تامین همان نهاده‌های انرژی پرداخت می‌کنند. ۱۴۰۵/۰۵/۰۳@Newsonomics