🔹 چرا توسعه بیش از آنکه آغازگر راهی نو باشد، بر انباشت لایه‌ها استوار است؟ ▫️«اقدامات توسعه‌ای به‌ ندرت جایگزین ساختارهای موجود قدرت و سازوکارهای دسترسی می‌شوند. در مقابل، قوانین، نهادها و دگرگونی‌های جدید بر بستری از نظامات پیشین مستقر می‌گردند؛ بدین‌سان، تغییرات حاصله نه ناشی از انقطاع، بلکه محصول فرآیند تکاملی انباشت خواهد بود». مداخلات توسعه‌ای غالبا با یک طرح و برخی نام‌گذاری‌ها، تأمین بودجه، تعیین اهداف و طرحی نو معرفی می‌شوند. نمونه‌های آن را می‌توان در سیاست‌های ثبت اسناد زمین برای شفاف‌سازی مالکیت، سامانه پرداخت برای حذف واسطه‌ها، ایجاد دفاتر محلی برای نزدیک کردن خدمات به مردم، یا نظم اداری جدید برای ادغام گروه‌های حاشیه‌نشین مشاهده کرد. ▫️چنین مداخلاتی حائز اهمیت‌اند، اما غالبا چنان تصور می‌شوند که گویی بر لوحی سپید وارد می‌گردند. «جیمز سی. اسکات» در کتاب سال ۱۹۹۹ خود به «نگاه از چشم دولت: چرا پاره‌ای از طرح‌ها برای بهبود احوال بشر ناکام مانده‌اند؟» نشان داد که چگونه دولت‌ها که غالبا پیشرانان اصلی توسعه پنداشته می‌شوند با فروکاستن زیست پیچیده محلی به نقشه‌ها، پرونده‌ها، قواعد و دسته‌بندی‌ها، جامعه را «خوانا» می‌کنند. اما پرسش دیگری مطرح است: پس از ورود این مداخلات چه رخ می‌دهد؟ مداخلات توسعه‌ای خارج از جوامعی که در پی تغییر آن‌ها هستند، باقی نمی‌مانند. این طرح‌ها جذب، منحرف یا بازتعریف می‌شوند و در مسیر مقاصد خاص به کار می‌افتند. یک سند زمین ممکن است صرفا به حل‌وفصل مالکیت نینجامد، بلکه به ابزاری جدید در یک نزاع قدیمی بدل شود. یک کمیته ممکن است نه برای ایجاد مشارکت، بلکه به عرصه‌ای دیگر برای رقابت‌های محلی تبدیل شود. یک پرداخت مالی ممکن است نه صرفا حمایتی ساده، بلکه به ‌مثابه غرامت، حق، رانت و یا حتی نشانه‌ای بر محرومیت مطالبه شود. ▫️توسعه، در بسیاری از موارد، نه چونان «ماشینی برای جایگزینی»، بلکه به ‌سان «ماشینی برای لایه‌نشانی» عمل می‌کند و به عبارت بهتر می‌توان توسعه را نوعی «تداوم لایه‌مندی» دانست و آن گونه‌ای دگرگونی است که نه از جانشینی بلکه از انباشت برمی‌خیزد. طرح‌های نو به ‌سادگی آنچه را پیش‌تر بوده است محو نمی‌کنند؛ بلکه بر ترتیبات پیشین سوار می‌شوند و راه‌های تازه‌ای برای مطالبه، سد کردن، منحرف ساختن یا توجیه اقتدار در اختیار مردم می‌گذارند. «تداوم لایه‌مند» را نباید صرفا به هم‌زیستی لایه‌های نهادی فروکاست؛ این مفهوم ناظر بر منطق انباشت، قابلیت بهره‌برداری و نیز «حیات پساکنش» است، یعنی وضعیتی که در آن لایه‌های پیشین نه از میان می‌روند و نه بلااثر می‌شوند، بلکه همچنان در دسترس کنشگران باقی می‌مانند و بدین‌سان، افق و چگونگی تکوین موج بعدی تغییر را مشروط می‌سازند. ▫️تداوم لایه‌مند به معنای ایستایی نیست، بلکه به این معناست که تغییر از معبر «آنچه موجود است» عبور می‌کند. شیوه‌های قدیمی دسترسی، حتی با معرفی روش‌های نوین، کارایی خود را حفظ می‌کنند. امر قدیم صرفا حفظ نمی‌شود، بلکه کاربردهای جدید می‌یابد. امر نو نیز صرفا اجرا نمی‌شود، بلکه به درون کشمکش‌های موجود بر سر به رسمیت شناخته‌شدن، منابع و کنترل کشیده می‌شود. ▫️این رویکرد، درک ما از دولت را نیز دگرگون می‌کند. دولت غالبا کنشگری تصور می‌شود که خارج از جامعه ایستاده است: طرح‌ها را طراحی، خدمات را ارائه، اقتدار را بسط می‌دهد یا در انجام این امور ناکام می‌ماند. در عمل، دولت از طریق اجزای کثیر شامل کارگزاران، پرونده‌ها، دادگاه‌ها، پلیس، پیمان‌کاران، نمایندگان انتخابی، ترتیبات امنیتی و طرح‌های توسعه ظهور می‌کند. این اجزا اما همواره با یک صدا سخن نمی‌گویند بلکه توسط جامعه پیرامون خود شکل می‌گیرند. کنشگران محلی صرفا دریافت‌کننده طرح‌های دولتی نیستند. آن‌ها این طرح‌ها را تفسیر، منحرف و معطل می‌کنند، به کار می‌گیرند و گاه بازسازی می‌کنند. بنابراین، توسعه نه تنها نشان‌دهنده چگونگی شکل‌دهی دولت به جامعه، بلکه نمایان‌گر چگونگی شکل‌دهی جامعه به دولت است.۱۴۰۵/۰۵/۰۲@Newsonomics