هاشم ئەحمەدزادە١ساکارکردنەوەی دیاردە ئاڵۆزەکان و دابەزاندنیان بۆ ئاستێکی نزمی سیاسی و ئایدۆلۆژیک دەت

هاشم ئەحمەدزادە١ساکارکردنەوەی دیاردە ئاڵۆزەکان و دابەزاندنیان بۆ ئاستێکی نزمی سیاسی و ئایدۆلۆژیک دەتوانێ کێشەی گەورەی هزری و شێوازییانەی لێ بکەوێتەوە. هەموو ئەو بیر و هزرانەی لە ڕەوتێکی مێژووییدا توانیویانە بەرگەی تێپەڕبوونی زمەن و هاتنە کایەی بیروڕا نوێیەکان بگرن، هەلگری ئاستێکی بەرچاو لە ئاڵۆزیی مانایی و شیوازین. لەڕاستیدا تایبەتمەندییەکی سەرەکیی هەر تیۆرییەک هەبوونی ئاستێکی بەرچاوە لە چڕوپڕی و ئابستراکتبوون.٢کاتی خۆی یەک لە بیروبڕوا سیاسی و هزرییە بەرچاوەکانی گۆڕەپانی بزاڤی سیاسی و کۆمەڵایەتی لە کوردستان مارکسیزم بووە. کارتێکەریی ئەم بیروباوەڕە لە بزووتنەوەی کوردستاندا تا ئاستێک بووە کە هیچ حیزبێکی کوردی بە ڕاست و چەپەوە نەیتوانیوە خۆی لە ئاسەوارە هزری و سیاسییەکانی ئەم ئایدۆلۆژیایە بەدوور بگرێت. بە واتایەکی دیکە هیچ حیزبێکی کوردی، تەنانەت ڕاستترینیشیان، دواجار لێرولەوێ پڕشکی ئەم بیرباوەڕەیان گەییشتووەتێ.٣زاڵبوونی لایەنی ئایۆلۆژیک و سیاسییانەی مارکسیزم لە کوردستاندا وای کردووە کە تەنانەت خودی مارکسیستەکانیش بیر لە لایەنی فەرهەنگی و ئەدەبیی هزری مارکسیستی نەکەنەوە. ئەمە لە کاتێکدایە کە زۆر جاران پێشەنگەکانی ئەدەبی نوێی کوردی مارکسیست بوونە. کەس نییە حاشا لەو ڕاستییە بکات کە مامۆستا گۆران، باوکی شیعری نویی کوردی، مارکسیست بووە. هەر بەم چەشنەش یەک لە ڕۆمانە بەرچاوەکانی مێژووی ئەدەبی کوردی، مامۆستا حسێن عارف و یەکەم ڕۆمانەکەی، تەنانەت وەک ناویش مۆرکی تازەگەریی پێوەیە و ژیانی شار دەکاتە گۆڕەپانی گێڕانەوە و نواندنەوەی قۆناغێک لە مێژووی کۆمەڵگەی کوردی.٤لە کاتێکدا هزری مارکس و ئێنگلس لە بەستێنی ڕۆژاوایی خۆیدا بە بەردەوامی گەشە دەکات و خوێندنەوەی سەردەمیانە و نوێی ئاراستە دەکرێت و ڕێبازگەلی نوێی وەک فرانکفۆرتییەکان و مارکسیستە نوێیەکانی لێ دەکەوێتەوە، لە کۆمەڵگەی کوردیدا تەنانەت ناوی بیرمەندە نوێیە مارکسیستەکانیش ناناسرێن. کەم وا هەیە بەرهەمە هزرییەکانی تیۆدۆر ئادرنۆ، والتر بێنیامین و فرێدریک جەیمسۆن بۆ جارێکیش تەنانەت لە ئاستی ناویشدا ببێتە باسوخواستی کۆڕوکۆمەڵی خوێندەواری کوردی.٥کاتی خۆی مارکس لە ئۆنورە بالزاکی بەپارێزی بورژوادا ئەو گێڕانەوە ئەدەبییەی دەدۆزییەوە کە زۆر پیشەییانە قاوغ و ناوەرۆکی سیستمی سەرمایەداریی دەخستە بەرچاوی خوێنەران. ئەمە بە هیچ شێوەیەک بە هەڵکەوت نییە کە بالزاک نووسەری دڵخوازی مارکس بێت. لەڕاستیدا ئەمە نیشانەیەکی بەهێزە بۆ ئاڵۆزیی هزری مارکس و سنگفراوانیی لە ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ ئەدەب و فەرهەنگدا. هەر بەم چەشنەش بە هەڵکەوت نییە کە لای لوکاجی مارکسیست، لە نیشاندانەوەی جوانیناسانەی واقیعی کۆمەڵایەتیدا، بالزاکی بەپارێز لە ئێمیل زۆلای سۆسیالیست و ناتورالیست، نووسەرێکی سەرکەوتووترە.٦ڕووداوەکانی ١٧٢ ساڵ دوای بڵاوبوونەوەی مانیفێستی کۆمۆنیستی مارکس و ئێنگلس نیشانی داوە کە بیروباوەڕی ئەم دوو تیۆریزانە مەزنە لە زۆر بارەوە هەڵە بووە. ڕووداوەکانی سەد ساڵی رابردووی سیاسەت و فەرهەنگی کوردییش نیشانی داوە، کوردەکان وەک زۆر نەتەوەی دیکەی سەر گۆی زەوی لێرولەوێ لەژێر کارتێکەریی ئەندێشەی مارکسیستیدا بوونە. تەنیا بە هەڵسەنگاندنێکی بابەتییانەی ورد دەکرێت کارتێکەرییەکانی ئەم ئەندێشەیە لە بێژینگی ڕەخنەی هەمەلایەنە بدرێت و ئاسەوارە نەرێنییەکانی بسڕدرێنەوە.٧لەنێو دڵی سەرمایەداریدا و لە زانکۆ پلە یەکەکانی جیهاندا، لە هارڤاردەوە بگرە هەتا ئاکسفۆرد، ڕێبازگەلی وەک مارکسیزم، لێکۆڵینەوە فەرهەنگییەکان، مێژووخوازیی نوێ، ماتریالیزمی فەرهەنگی و هتد. قسەوباسی زۆر جیددیان لەسەر مێژوو و ئەدەب و مرۆڤ پێیە. ئەگەر ناوی ئانتۆنیۆ گرامشی، والتر بێنیامین، تێری ئیگلتن، ستێفان گرینبلات و ڕەیمۆند ویلیامز لە سەردەمی ئێستادا لە زانستە مرۆیی و کۆمەڵایەتییەکان بسڕینەوە، لایەکی مەزنی دەستکەوتەکانی ئەم سەردەمە لە بواری زانستییەوە هەرەس دێنێت.٨لە جیهانی تێکسڕماوی ئێستادا و لە هەلومەرجی ئاڵۆزیی بێوێنەی دیاردەکاندا ناکرێ و نابێ کۆمەڵگەیەک زۆر بە سووک و سانایی خۆی لە بەشێکی سەرەکیی میراتی زانستە مرۆیی و کۆمەڵایەتییەکان بێبەش بکات. مرۆڤ پێویست ناکات لە باری ئایدۆلۆژییەوە مارکسیست بێت هەتا بۆ لێکدانەوەی دیاردە فەرهەنگی و کۆمەڵایەتییەکان کەڵک لە تیۆرییە مارکسیستییەکان وەرگرێت. ئەمە دەکرێت لە پێوەندیی لەگەڵ هەموو بیروبۆچوونەکانی دیکەشدا ڕاست بێت.٩ڕووداوەکانی ئەم دواییانەی بەشێک لە کۆمەڵگەی کوردی هەمدیسان نیشان دەدن کە هێشتا بینینی دیاردەکان بە شێوەیەکی ڕەش یان سپی، پێگەیەکی بەهێزی کۆمەڵایەتی و مەعریفییان لەنێو ئێمەدا هەیە. ئاڵۆزیی هەلومەرج و هەلومەرجە ئاڵۆزەکان پێویستییان بە تێبینیی و بەخۆداچوونەوەی هەمەلایەنە هەیە.https://t.me/ngo_nojinseqiz