هاشم ئەحمەدزادە١ مرۆڤ بەردەوام حەز دەکات ئاگاداری ڕابردووی خۆی چ وەک تاک و چ وەک پێکهاتە بێت. ئەگەرچ

هاشم ئەحمەدزادە١ مرۆڤ بەردەوام حەز دەکات ئاگاداری ڕابردووی خۆی چ وەک تاک و چ وەک پێکهاتە بێت. ئەگەرچی مێژووی مرۆڤایەتی میراتی هاوبەشی هەموو مرۆڤەکانی سەر گۆی زەوییە، بەڵام تایبەتمەندییە جۆغرافی، ئێتنیکی، ئایینی، فەرهەنگی و نەتەوییەکان وا دەکەن هەر کەسەو خوازیاری زانیاریی ورد لەسەر ئەو پێکهاتەیە بێت کە خۆی بە ئەندامی ئەو دەزانێت. پرسیار ئەوەیە سەرچاوەی جێگەی متمانە بۆ ئاگاداری لە ڕابردوو چییە؟ وەڵامی ساکار و ڕاستوڕەوانی مرۆڤ ڕوو لە مێژوو دەکات. لەڕاستیدا کێشەکەش هەر لێرەوە دەست پێ دەکات. مێژووی کێ و لە نووسینی کێ؟ ئەوەی سەری سەردارێک بەرێتە سەر دار، گومانی تێدا نییە مێژووی ئەو بە دڵ و دەماغی سەرەخۆرانە و سەرەڕۆیانەی خۆی دەنووسێتەوە.٢کێ دەوێرێت ڕاستەوخۆ خۆی لە قەرەی دەسەڵاتداران بدات و بە نووسینەوەی ڕووداوەکانی ڕابردوو ئێستای خۆی وێران بکات؟ ژمارەی مێژوونووسانی ئاوا لە مێژوودا چەندەن؟ با وای دانێین کە بوێرییەکە دەستەبەرە، بەڵام لەگەڵ زانیاری و سەرچاوە و زانینەکە چی دەکەی؟ زانیارییەکان لای کێن؟ سەرچاوەکان لە کوێ دەست دەکەون؟ کێ زانایە و زانا چی دەزانێت و چۆنی دەزانێت و پێوەرەکانی زانین و زانست کامانەن؟ وای دانێین کە وەڵامی هەموو ئەم پرسیارانەش دەزانین و دواجار مێژوونووسێکمان لێ دەردەکەوێت و وەڵامی چی ڕوویدا و چۆن ڕوویدای مرۆڤ دەداتەوە. باشە ژمارەی ئەو پرسیارانەی کە لای هەر مرۆڤێک ڕیز دەکرێن قەت کۆتاییان دێت کە مێژوونووس پێ ڕابگات و وەڵامیان بداتەوە؟ بۆ چرکەیەک بیر لە مێژوونوسێک بکەنەوە کە وەڵامدەرەوەی پرسیارەکانی ئێوە بووە. کەسێکتان بە زەیندا هات؟ ئەگەر ئا، دەتوانن بیر لە دژبەرانی ئەم مێژوونووسە بکەنەوە و بزانن چۆنی لێ دەڕوانن؟ هەر مێژوونووسێکی تۆ حەزی لێ بکەی، دژبەرانێکی هەیە.٣مێژوونووسێکم پێ بناسێنە کە بتوانێت خۆی لە قەرەی دەسەڵاتداران بدات و ئەو پێوەرانەی سەرەڕویەکانی دوێنێی پێ دادگایی دەکات لەمەڕ دەسەڵاتدارانی ئێستاش دەکاریان بێنێت؟ فڵانە ڕێبەری فڵانە نەتەوە لە فڵانە سەدەی دووردا دژی بیروڕای ئازاد بووە و دیکتاتۆر بووە. تەواو ڕاستە. ئەدی ئەمەی ئێستا؟ ئاوڕێک لە مێژوونووسیی پاشایەتی لە ئێران بدەینەوە دەبینین هۆکارەکانی بنکەوتنی هەموو دەسەڵاتدارانی بنەماڵە سەڵتەنەتییەکان کەموزۆر وەک یەکن. بەڵام ئەوەی دەڵێن مرۆڤ درەس لە مێژوو وەردەگرێت هەرگیز ڕووی نەدا. هەم جەماوەر چوونەوە ژێر ڕکێفی دەسەڵاتداران و هەمیش دەسەڵاتداران بە شێوەی جاران حوکمیان بەسەر خەڵکدا کرد و درێژەیان بە چەوساندنەوە و سەرپانکردنەوەیان دا.٤لەو نێوەدا گێڕانەوەگەلێک هەن کە بە گێڕانەوەی بەسەرهاتگەڵێک بە شێوەیەک لە شێوەکان وەڵامی پرسە سەرەکییەکانی مێژوو دەدەنەوە. ئەوان پێت دەڵێن لە فڵانە ڕێکەوتدا فڵانە ڕووداو و فڵانە کەس سەریان هەڵدا و ئەوی کردیان بوو بە فاکتەری بڕیاردەر لەسەر ڕەوتێکی مێژوویی و قەومانی ڕووداوگەلێکی سەیروسەمەرە. ئەم گێڕانەوانە ئاوی کانیاوی مێژوو دەخۆنەوە بەڵام لەگەڵ وردەکارییەکانی ئێپێستیمەی سەردەمی خۆیان هێندە شارەزان کە دەتوانن ببنە هەواڵدەری ناخی مرۆیەکانی سەردەمێک و لەو دیوی مێژووە تایبەتمەندییەکانی مرۆڤ بگوێزنەوە ئێستا و ببنە ئەو چرا تێشکاوێژەی کە داڵانە تاریکەکانی ناخی مرۆڤی دوێنێ و ئەمڕؤ و سبەینێ ڕوون دەکاتەوە و لە تێگەیشتنی میکانیزمەکانی دەسەڵات و هێزی پێشوەچوونی تاک و کۆمەڵدا دەبێتە پاڵپشت و پاڵنەر.٥دەبێ زۆرت باوەڕ بەخۆ بێت بوێری خۆ لە قەرەی لێکدانەوەی ویست و پلان و بەرزەفڕیی ناپۆلیۆن بوناپارت بدەی و لەسەر ئەسپە شێیەکەی لە دەروازەی مۆسکۆدا ڕایوەستێنی و نیگاری دەروونی، بە هێزی پەڕجووئاسای پەیڤ بگێڕییەوە. دەبێ زۆرت باوەڕ بەخۆ بێت و هیچ ترسیشت لەوە نەبێت کە بە داڵانەکانی زەینی ناپۆلیۆندا شۆڕ بییەوە و گوتراو و نەگوتراوەکەی لێ لە قاو دەی و هیچ کەسێکیش نەوێرێ داوای بەڵگەت لێ بکات کە کێ دەڵێ ناپۆلیۆن وای بیر دەکردەوە و وای دەخواست. تەنانەت ئاستی بوێرێت بگاتە ئەو پلەیە کە شەوی بەر لە چوونە ناو مۆسکۆ ناپۆلیۆن تووشی هەڵامەت کەی و وای لێ بکەی بەسەر دکتۆرەکەیدا بقیژێنێت دۆزی دەرمانەکە زیاتر بکات کە ئەو لە ڕاپەڕاندنی ئەرکەکەیدا چرکەیەکیش دوا نەکەوێت.٦تۆ ئەو مێژوونووسە نی کە تەنیا دەسەڵاتدارە مەزنەکان دەناسی و باسیان دەکەی. تۆ دەچییە ناو جەرگەی کۆمەڵگە و پیاوێک دەبینییەوە کە بە زوویی دەبێتە دەوڵەمەندترین پیاوی مۆسکۆ. ئەو بە هیچ ڕازی نابێت. دەیکەی بە فریماسۆنەر، هەر پرسیاری ماوە. دەیکەی بە مێردی هێلێنی جوان، هەر ڕازی نابێت. دەمانچەیەکی دەدەیە دەستی و لە جەنگەی چۆلکردنی مۆسکۆدا لە شار دەیهێڵییەوە کە ناۆپلیۆن بکوژێت. چیرۆکەکانی ئەم پیاوە تەواوی نایە. لەسەر هەڵوێستێکی جوامێرانە و داکۆکی لە کچانی ڕووس بەدەست سەربازانی فەڕەنسی تووشی زیندانی دەکەی و لەوێ لە زمانی پیرێکی ڕووسەوە حیکمەتی ژیانی لا دەژێنییەوە.