آیا بازار به نابرابری حساس است؟ (1)در این یادداشت به بررسی این موضوع می‌پردازیم که آیا سازوکار بازار به نابرابری حساس است یا نسبت به آن بی‌تفاوت است؟ برای پاسخ به این پرسش، ابتدا باید تعریف روشنی از نابرابری ارائه دهیم و سپس به این موضوع بپردازیم که آیا نابرابری موضوعی دارای اهمیت است یا می‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.ژان ژاک روسو در کتاب مهم خود، "گفتاری در باب منشأ و بنیاد نابرابری میان انسان‌ها (1755)"، دیدگاه خود را درباره نابرابری به تفصیل بیان می‌کند. محور اصلی دیدگاه او این است که نابرابری در جوامع انسانی، نه یک پدیده طبیعی، بلکه نتیجه توسعه و فساد تمدن و جامعه است.روسو دو نوع نابرابری را از هم متمایز می‌کند. نابرابری طبیعی (Natural Inequality) این نابرابری به تفاوت‌های فیزیکی، جسمی و ذهنی میان انسان‌ها اشاره دارد، مانند تفاوت در سن، قدرت بدنی یا هوش. روسو این نوع نابرابری را کم‌اهمیت می‌داند و معتقد است که در "وضعیت طبیعی" (state of nature)، این تفاوت‌ها تأثیر چندانی بر زندگی افراد نداشته‌اند!!!نابرابری اخلاقی یا سیاسی (Moral or Political Inequality): این نابرابری توسط انسان‌ها و از طریق قراردادها، قوانین و نهادهای اجتماعی ایجاد می‌شود. این نوع نابرابری است که به تفاوت در ثروت، قدرت، مقام و امتیازات اجتماعی منجر می‌شود. روسو معتقد است که این نابرابری، منشأ اصلی تمام بدبختی‌ها و فسادهای جامعه انسانی است.روسو برای توضیح منشأ نابرابری، یک آزمایش فکری معروف را مطرح می‌کند؛ "وضعیت طبیعی". او انسان اولیه را موجودی تنها، مستقل، با نیازهای محدود و بدون مالکیت، زبان و تفکر پیشرفته تصور می‌کند. در این وضعیت، انسان‌ها برابر هستند و نابرابری‌های طبیعی آن‌ها تأثیری بر یکدیگر ندارند.نقطه عطف و آغاز نابرابری، از نظر روسو، زمانی است که اولین فرد "یک قطعه زمین را محصور کرد و گفت این مال من است و افرادی را یافت که به اندازه کافی ساده‌لوح بودند تا او را باور کنند." با این عمل، مفهوم مالکیت خصوصی شکل گرفت.روسو معتقد است که مالکیت خصوصی به تدریج منجر به زنجیره‌ای از تحولات اجتماعی شد: تقسیم کار:مالکیت خصوصی باعث شد که افراد برای تولید بیشتر، به یکدیگر وابسته شوند و تقسیم کار شکل بگیرد افزایش رقابت و مقایسه: با پیدایش جامعه و مالکیت، افراد شروع به مقایسه خود با دیگران کردند. این مقایسه باعث "حب‌نفس" (amour-propre) شد، یعنی نیازی به دیده شدن و تأیید شدن از سوی دیگران.ایجاد قوانین و دولت: ثروتمندان برای محافظت از اموال خود، قوانین و نهادهای دولتی را تأسیس کردند. روسو این قوانین را یک "قرارداد اجتماعی جعلی" می‌داند که به ظاهر برای عدالت و برابری ایجاد شده، اما در واقع به نفع ثروتمندان است و نابرابری را نهادینه می‌کند.به طور خلاصه، روسو معتقد بود که انسان در وضعیت طبیعی خوب و برابر است، اما جامعه و تمدن، به ویژه با پیدایش مالکیت خصوصی، او را فاسد و نابرابر کرده‌اند. هدف او این نبود که انسان‌ها به وضعیت طبیعی بازگردند (چون این را غیرممکن می‌دانست)، بلکه می‌خواست نشان دهد که نابرابری یک پدیده مصنوعی است و باید با یک "قرارداد اجتماعی واقعی"، که بر اساس "اراده عمومی" و با هدف آزادی و برابری بنا شده، جایگزین شود.کاتالاکسی