۷ نکته و اطلاعات عمومی کلیدی زبان‌شناسی و ژنتیک در مورد ایرانیان که هنگام بحث به کارتان می‌آید۱. فرض

۷ نکته و اطلاعات عمومی کلیدی زبان‌شناسی و ژنتیک در مورد ایرانیان که هنگام بحث به کارتان می‌آید۱. فرضیه آلتایی مردود شده است، و این آلتایی را در بحث‌ها استفاده نکنیدسال‌ها تصور می‌شد زبان‌های ترکی، مغولی و تونگوزی (و در برخی نسخه‌ها کره‌ای و ژاپنی) اعضای یک خانواده زبانی مشترک به نام «آلتایی» هستند. اما از دهه ۱۹۶۰ به بعد، این فرضیه با نقدهای جدی زبان‌شناسان تاریخی روبه‌رو شد. پژوهشگرانی مانند Gerhard Doerfer و Gerard Clauson نشان دادند که بخش قابل توجهی از شباهت‌های واژگانی این زبان‌ها را می‌توان با وام‌گیری، تماس طولانی‌مدت میان اقوام و همگرایی زبانی توضیح داد، نه با داشتن یک نیای مشترک.در دهه‌های بعد، به‌ویژه از دهه ۱۹۹۰، این دیدگاه در میان متخصصان زبان‌شناسی تاریخی به موضع غالب تبدیل شد و امروزه دیگر همه‌ی دانشگاه‌های معتبر و دانشنامه‌های معتبر، فرضیه آلتایی را به‌عنوان یک خانواده زبانی پذیرفته‌شده تدریس نمی‌کنند.نتیجه:بنابراین امروزه زبان‌های ترکی یک خانواده زبانی مستقل (Turkic language family) محسوب می‌شوند. خانواده‌ای شامل ده‌ها زبان مانند ترکی استانبولی، آذری، ترکمنی، ازبکی، قزاقی، قرقیزی، اویغوری، یاکوتی و بسیاری زبان‌های دیگر.نکته جالب اینجاست که ریشه نهایی این خانواده زبانی هنوز مشخص نشده است. کسی نمی‌داند این خانواده زبانی از کجا آمده است. برخلاف خانواده‌هایی مانند هندواروپایی که زبان نیای آن‌ها تا حد زیادی بازسازی شده، درباره منشا دوردست زبان‌های ترکی هنوز اتفاق نظر وجود ندارد و این موضوع همچنان یکی از زمینه‌های فعال پژوهش در زبان‌شناسی تاریخی است.۲. شباهت ظاهری زبان‌ها همیشه به معنی خویشاوندی نیست.یکی از رایج‌ترین اشتباهات این است که اگر دو زبان از نظر دستور یا ساختار شبیه باشند، پس حتماً از یک ریشه‌اند.این برداشت نادرست است.برای مثال، زبان‌های ترکی، مغولی و تونگوزی همگی زبان‌هایی پیوندی هستند، هماهنگی واکه دارند و ترتیب جمله در آن‌ها معمولا فاعل ـ مفعول ـ فعل است. اما این ویژگی‌ها به‌تنهایی هیچ‌کدام اثبات‌کننده خویشاوندی نیستند. (چنانکه نوشتیم زبانهای ترکی هم‌خانواده هیچ زبان دیگری نیست. فعلا ریشه‌اش هم نامشخص است و در دست تحقیق است.)زبان‌شناسی تاریخی خویشاوندی را بر اساس واژه‌های هم‌ریشه، تغییرات آوایی منظم و امکان بازسازی زبان نیا تشخیص می‌دهد، نه صرفا شباهت‌های دستوری.۳. قوم، زبان و ژنتیک سه مفهوم متفاوت‌اند.افرادی که یک زبان صحبت می‌کنند الزاما از یک تبار ژنتیکی نیستند. مثل آذری‌ها، ترکیه‌های مصری‌ها و کشورهای آمریکای جنوبی.آذری‌ها و ترکیه‌ای ترکی صحبت میکنند، اما تبار ترکی ندارند و ادامه همان جمعیت بومی منطقه هستند. مصری‌ها عربی صحبت میکنند اما عرب‌تبار نیستند و ادامه همان جمعیت باستانی مصر هستند. کشورهای امریکای جنوبی نیز همینطور.زبان یک قوم یا منطقه می‌تواند تغییر کند بدون اینکه خود جمعیت جایگزین شود: نمونه مردم آذربایجان، مصر، آرژانتین و غیره.نمونه‌هایی که نشان می‌دهد زبان ≠ تبار ژنتیکی۱. آذربایجان: ترکی صحبت می‌کند، اما ترک تبار نیستند؛ یعنی جمعیت آن از ترک‌های آسیای مرکزی نیامده و تشکیل نشده است و ادامه همان جمعیت بومی منطقه است.زبان ترکی آذربایجانی در اثر تحولات تاریخی گسترش یافت، اما جمعیت امروز آذربایجان حاصل ترکیب جمعیت‌های بومی قفقاز و فلات ایران با مهاجرت‌های تاریخی است.۲. ترکیه: ترکی صحبت می‌کند، اما تاریخ جمعیتی آن فقط مهاجران ترک نیست(تنها ده درصد از هر فرد به ترکان آسیای مرکزی می‌رسد). زبان ترکی در آناتولی گسترش یافت، اما جمعیت امروز ترکیه تداوم جمعیت‌های باستانی آناتولی و آمیزش با گروه‌های مهاجر مختلف است.۳. آرژانتین: اسپانیایی صحبت می‌کند، اما رومی‌تبار نیست. جمعیت آرژانتین عمدتا حاصل ترکیب بومیان آمریکای جنوبی و مهاجران اروپایی، به‌ویژه اسپانیایی‌ها و ایتالیایی‌ها است.۴. مکزیک: اسپانیایی صحبت می‌کند، اما اسپانیایی‌تبار نیستند. زبان اسپانیایی پس از استعمار اسپانیا گسترش یافت، اما بخش بزرگی از جمعیت مکزیک ریشه در تمدن‌ها و جمعیت‌های بومی مانند آزتک‌ها و مایاها دارد.۵. پرو: اسپانیایی صحبت می‌کند، اما اسپانیایی نیستند. زبان رسمی اسپانیایی است، اما خود جمعیت پرو پیوند تاریخی عمیقی با تمدن‌های بومی آند، به‌ویژه اینکاها، دارد و حاصل آمیزش تاریخی بومیان و مهاجران اروپایی است.۶. بولیوی: اسپانیایی صحبت می‌کند، اما اسپانیایی‌تبار نیست. با وجود زبان اسپانیایی، بخش بزرگی از جمعیت بولیوی از اقوام بومی آند مانند کچوا و آیمارا هستند.۷. برزیل: پرتغالی صحبت می‌کند، اما پرتغالی نیستند. پرتغالی در دورهٔ استعمار وارد برزیل شد، اما جمعیت برزیل ترکیبی از بومیان آمریکای جنوبی، اروپایی‌ها، آفریقایی‌ها و گروه‌های مهاجر دیگر است.۸. کلمبیا: اسپانیایی صحبت می‌کند، اما فقط اسپانیایی‌تبار نیست. زبان اسپانیایی میراث استعمار است، اما جمعیت کلمبیا ترکیبی از بومیان، اروپایی‌ها و آفریقایی‌تباران است.۹. مصر: عربی صحبت می‌کند، اما مردم آن عرب تبار نیستند. عربی پس از گسترش اسلام زبان غالب شد، اما جمعیت مصر ادامهٔ تاریخی جمعیت‌های باستانی درهٔ نیل همراه با کمی آمیزش‌های بعدی است.• همچنین افرادی که از نظر ژنتیکی به هم نزدیک‌اند، ممکن است زبان‌های کاملا متفاوتی داشته باشند.نمونه‌های فراوانی در جهان وجود دارد که یک جمعیت بدون تغییر عمدهٔ ژنتیکی، در طول تاریخ زبان خود را تغییر داده است.بنابراین نباید از روی زبان دربارهٔ ژنتیک یا از روی ژنتیک دربارهٔ زبان نتیجه‌گیری قطعی کرد.۴. «ایرانی» در زبان‌شناسی و جمعیت شناسی با «ایرانی» در معنای سیاسی یکی نیست. مرز سیاسی را در این بحث ها فراموش کنید.وقتی در کتاب‌های دانشگاهی می‌خوانید:Eastern Iranic peopleمنظور «شهروند ایران» یا «وابسته به دولت ایران» نیست.منظور این است که آن قوم به شاخهٔ ایرانیِ خانوادهٔ هندواروپایی تعلق داشته و به یکی از زبان‌های ایرانی سخن می‌گفته است.فرهنگ سکاها بخشی از سنت گسترده فرهنگ‌های کوچ‌نشین ایرانی‌زبان استپ‌های اوراسیا بود.به همین دلیل است که سکاها، سرمت‌ها، آلان‌ها و بسیاری از اقوام استپ اوراسیا در منابع دانشگاهی «Iranic» نامیده می‌شوند، حتی اگر هرگز در قلمرو دولت‌های ایرانی زندگی نکرده باشند.۵. سکاها در اجماع علمی امروز مردمانی ایرانی‌ و ایرانی زبان شناخته می‌شوند.در گذشته دیدگاه‌های گوناگونی دربارهٔ زبان سکاها مطرح بود، اما امروزه اجماع غالب زبان‌شناسی، باستان‌شناسی و بخش بزرگی از مطالعات ژنتیک این است که سکاها مردمانی ایرانی‌زبان شرقی (Eastern Iranic) بوده‌اند.این موضوع را می‌توان در منابعی مانند Britannica، Encyclopedia Iranica و بسیاری از کتاب‌های دانشگاهی آکسفورد، کمبریج، پرینستون مشاهده کرد.۶. مقاله با اجماع علمی تفاوت دارد.گاهی افراد برای اثبات یک ادعا تنها به یک مقاله استناد می‌کنند.اما در علم، یک مقاله لزوما نمایندهٔ اجماع علمی نیست.مقاله‌ها ممکن است فرضیه‌های جدید ارائه دهند، بعداً اصلاح شوند یا حتی رد شوند.برای فهم اینکه جامعهٔ علمی امروز چه دیدگاهی دارد، باید به مجموعهٔ شواهد، مرورهای نظام‌مند، کتاب‌های دانشگاهی، دانشنامه‌های تخصصی و نظر غالب متخصصان نگاه کرد، نه فقط به یک مقالهٔ منفرد.به همین دلیل ممکن است مقاله‌ای دیدگاهی متفاوت مطرح کند، اما هنوز وارد اجماع علمی نشده باشد.۷. پیتزای ژنتیکی هر انسانی یک پیتزای ژنتیکی است.هر انسان یک ترکیب ژنتیکی منحصربه‌فرد است؛ حتی دو برادر نیز دقیقا ژنوم یکسانی ندارند.در سطح قوم هر قوم نیز یک پیتزای ژنتیکی است، لایه به لایه روی هم سوار شده است. ایران از ۵ بخش تشکیل شده است:ساکنان جزایر خلیج فارسترکمن‌هابلوچ‌هاسیستانی‌هابخش CICدور این ۵ تا خط میکشیم در یک دایره قرار بدهید به نام «مردمان ایرانی(ایرانی اینجا سیاسی نیست و ارتباطی به مرز ندارد)»؛ یعنی مردمانی که وجه شباهت ژنتیکی بالایی دارند. ۵ دایره در یک دایره. بخش CIC یا خوشه مرکزی ایران چیست؟اگر پیتزای ژنتیکی آذری، کرد، فارس، لر، گیلکی، مازنی، عرب‌های ایران کنار هم بگذارید تا حداکثر شبیه همدیگر است. به همین دلیل همه اینها که نام بردیم یک دسته به نام خوشه مرکزی ایران صدا زده می‌شوند. یعنی این اقوام به همراه ۴ مورد دیگر یعنی ترکمن و جزایر خلیج فارس و سیستان و بلوچستان، اجداد مشترکی داشته اند ـ تا چند هزار سال پیش. هر کدام درصد کمی ترک، عرب یونانی و غیره دارند، اما غالب همه آنها به عمدتا بومی و دیرینهٔ فلات ایران، با آمیختگی‌های محدود از همسایگان طی هزاران سال بازمیگردد. در مقیاس ژنتیک جمعیت، این گروه‌ها یعنی آذری، لر، فارس، کردی و غیره، بخش قابل‌توجهی از تاریخ ژنتیکی مشترک خود را از جمعیت‌های قدیمی فلات ایران به ارث برده‌اند.این جمعیت‌ها در طول هزاران سال با گروه‌های دیگر نیز تماس داشته‌اند، تماس‌ها مهاجرت‌ها و هجوم‌ها «تاثیر ناچیزی» داشته است، و بخش بزرگی از ساختار ژنتیکی آن‌ها تداوم تاریخی منطقه را نشان می‌دهد.شما در اکنون، مهم نیست فارسی حرف میزنید یا کردی یا ترکی و غیرهاولا : تا حداکثر ادامه همان جمعیت بومی قبلی هستید. جابجایی رخ نداده. ترک و عرب نشده‌اید. ترک زبان هستید. ما برای سادگی و اینکه خودشان دوست دارند در گفت‌گوهای روزانه میگوییم ترک‌ها؛ وگرنه ترک نیستید، ترک‌زبان شده‌اید. و زبان به تنهایی معرف شخص نیست.دوما: وجه شباهت ژنتیکی بالایی با بقیه اقوام ایرانی دارید که به جمعیت های مشترکی در گذشته میرسد: عموزاده هستیدسوما : خالص وجود نداردچهارما: برای برخی اقوام :«زبان تغییر کرده، جمعیت ادامه همان جمعیت قبلی است»🚀 @ofoghroydad