آیا در کیهان تنهاییم؟ مرز میان دانش، عدم قطعیت، و باور«هربار یادآوری جایگاهمان، باعث آرامش است.»در این نوشته‌ی پایین، تقریبا هیچ توضیح تخصصی وجود ندارد و این نوشته، ساده و عمومی ولی تا حد زیادی دقیق است.پرسش وجود یا عدم وجود حیات فرازمینی، یکی از معدود پرسش‌هایی است که هم‌زمان علم، فلسفه، و ریاضیات را درگیر می‌کند. پیش از هر نتیجه‌گیری، لازم است سه موضع را از هم تفکیک کنیم که اغلب در گفت‌وگوهای عمومی با هم خلط می‌شوند؛ باور به این‌که تنهاییم و باور به این‌که حیات فرازمینی وجود دارد و نمیدانم. هرکدام بار اثباتی متفاوتی دارند.🌚 آنچه می‌دانیمتا امروز هیچ شاهد علمیِ تاییدشده‌ای از حیات فرازمینی ـ در هیچ سطحی، از ساده تا هوشمند ـ یافت نشده است. این خود واقعیتی مستند است، نه نشانه‌ی نادانی.هم‌زمان، مقیاس کیهان خیره‌کننده است؛ در جهان قابل‌مشاهده به‌تنهایی، تخمین‌ها عددی در حدود 10²⁵ سیاره‌ی زمین‌سان را نشان می‌دهند.و این سقف ماجرا نیست؛ جهان قابل‌مشاهده، به دلیل محدودیت سرعت نور و انبساط کیهانی، تنها بخشی از کل جهان است؛ کل جهان می‌تواند به‌مراتب بزرگ‌تر یا حتی نامتناهی باشد.🪐 چرا عدد بزرگ به‌تنهایی کافی نیست؟استدلال رایج این است که با این همه سیاره، بعید است حیات فقط یک‌بار رخ داده باشد. این استدلال شهودا جذاب است، اما ضعف ریاضی مشخصی دارد.احتمال وقوع یک رویداد در سطح کیهان، حاصل‌ضرب دو عامل است: تعداد فرصت‌ها (N) و احتمال وقوع در هر فرصت (p).در این مورد کلیپ‌های جذاب عمومی فرستاده‌ام.ما N را تقریبا می‌دانیم؛ اما p را نمی‌دانیم ـ چون تنها یک نمونه‌ی مشاهده‌شده از پیدایش حیات در اختیار داریم: زمین.از یک نمونه نمی‌توان نرخ پایه‌ی آماری استخراج کرد.نیک باستروم و اندرس ساندبرگ در مقاله‌ای در سال ۲۰۱۸ با عنوان Dissolving the Fermi Paradox ـ که گمان میکنم گزارشی از آن را پست کرده باشم ـ این عدم قطعیت را با روش بیزی وارد معادله‌ی دریک کردند.نتیجه‌ی جالب توجه بود؛ وقتی عدم قطعیت واقعی در پارامترها لحاظ شود، سناریوی «ما تنهاییم» سهم قابل‌توجهی از توزیع احتمال را به خود اختصاص می‌دهد ـ حتی با عددی به بزرگی 10²⁵.از سوی دیگر، زیست‌شناس پیتر وارد و اخترشناس دونالد براون‌لی در کتاب زمین نادر استدلال کردند که ترکیب شرایط لازم برای حیات پیچیده ـ پایداری مداری، ماه بزرگ، صفحات تکتونیکی فعال، میدان مغناطیسی، موقعیت مناسب در کهکشان ـ می‌تواند به‌قدری نادر باشد که حیات پیچیده استثنایی باشد.این افراد نه از عظمت کیهان بی‌خبرند و نه صلاحیت علمی کمتری دارند؛ برعکس، دقیقا حوزه‌ی تخصصی‌شان همین مقیاس‌هاست.🪐 مسئله‌ی «یک نمونه»حتی گلوگاه‌های تکاملیِ شناخته‌شده در تاریخ زمین (مانند گذار از سلول ساده به سلول یوکاریوتی، که ظاهرا فقط یک‌بار در حدود دو میلیارد سال رخ داده) نمی‌توانند به‌تنهایی دلیلی بر «سختی عمومی حیات» باشند.این مسیر خاص، وابسته به بیوشیمی کربن‌محور و آب‌محور همین سیاره است.زیست‌شیمی‌های جایگزین می‌توانند مسیرهای کاملا متفاوتی به سمت پیچیدگی داشته باشند که گلوگاه معادلی نداشته باشند.به زبان ساده چون تنها یک بیوشیمی را مشاهده کرده‌ایم، نمی‌توانیم مسیر زمین را قاعده‌ی عمومی تکامل در کیهان بدانیم ـ همان‌طور که نمی‌توانیم آن را استثنا هم بدانیم.🌕 و فاصله‌ها؟فاصله‌های عظیم میان‌ستاره‌ای مسئله‌ی دیگری را روشن می‌کنند؛ این پرسش که چرا اگر حیات فراوان است، ممکن است هرگز نشانه‌ای از آن نبینیم.این استدلال به پارادوکس فرمی مربوط است و نبود شاهد را توجیه می‌کند، اما به‌خودی‌خود احتمال وجود حیات را افزایش نمی‌دهد.☄️ خلاصه با در نظر گرفتن مقیاس واقعی کیهان، این‌که حیات ساده در جای دیگری هم به وقوع پیوسته باشد، شهودا محتمل به نظر می‌رسد.اما درباره‌ی حیات پیچیده و هوشمند، عدم قطعیت به‌مراتب بیشتر است ـ نه به این دلیل که فضا کوچک است، بلکه چون گلوگاه‌های احتمالیِ مسیر تکامل، ماهیتی زیستی دارند، نه صرفا مکانی، و ما هنوز نمی‌دانیم این گلوگاه‌ها چه‌قدر تنگ‌اند.صادقانه‌ترین موضع علمی در این مرحله، نه ادعای قاطع به وجود حیات فرازمینی است و نه انکار قاطع آن، بلکه پذیرفتن این‌که داده‌های موجود برای هیچ‌کدام کافی نیستند.این عدم قطعیت، نشانه‌ی ضعف علم نیست؛ نشانه‌ی صداقت آن با محدودیت‌های شواهد موجود است.سام آریامنش 🚀 @ofoghroydad