آیا این جنگ به‌لحاظ اخلاقی قابل‌دفاع است؟این عنوان یادداشتی است از گرت اوانز؛ وزیر سابق امور خارجۀ ا

آیا این جنگ به‌لحاظ اخلاقی قابل‌دفاع است؟این عنوان یادداشتی است از گرت اوانز؛ وزیر سابق امور خارجۀ استرالیا و رییس دانشگاه ملی استرالیا، که ۴ مارس در پروجکت سندیکیت منتشر شده است. بخش‌هایی از متن را در ادامه می‌خوانید:در روابط بین‌الملل، گاهی اقدام دولت‌ها ممکن است آشکارا غیرقانونی باشد، اما از نظر اخلاقی قابل دفاع دانسته شود. هرچند نمونه‌های تاریخی‌ که مشروعیت بر قانون غلبه داشته باشد، اندک‌اند، اما وجود دارند. پرسش این است که آیا جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز از همین دست موارد است یا نه.بدون تردید، آغاز این جنگ از سوی ترامپ و نتانیاهو، نقض آشکار حقوق بین‌الملل بود. ایران در هیچ‌یک از ابعاد هسته‌ای، موشکی، یا حمایت از تروریسم، تهدیدی قریب‌الوقوع یا در مقیاسی نبود که این دو بتوانند بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل، توجیهی برای اقدام نظامی پیش‌دستانه فراهم کنند. در واقع، آمریکا و اسرائیل نه به‌دلیل قدرت ایران، بلکه به سبب ضعف نسبی آن حمله را شروع کردند.این حمله تازه‌ترین نمونه از مجموعه‌اقدام‌های قدرت‌های بزرگ جهانی؛ از جمله حملۀ روسیه به اوکراین، نظامی‌سازی دریای جنوبی چین، و ربودن نیکولاس مادورو توسط آمریکا است که با تحقیر قوانین بین‌المللی انجام شده است. فروپاشی باقی‌ماندۀ نظم مبتنی‌بر قوانین برای دیگر کشورها خبر خوبی نیست و همان‌گونه که مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در سخنرانی مهم خود در داووس (ژانویۀ ۲۰۲۶) گفت، این وضعیت مستلزم واکنش هماهنگ قدرت‌های میانی است.بااین‌حال، اگر قرار باشد جنگ علیه ایران از منظر اخلاقی توجیه‌پذیر شمرده شود، باید همان شرایطی را برآورده کند که در مورد کوزوو منتقدان را قانع کرد و بیشتر کشورها آن‌را از سر دغدغۀ انسانی برای حفاظت از غیرنظامیان اخلاقی دانستند. اما شواهد نشان می‌دهد که این توجیه دربارۀ جنگ با ایران ناممکن است. از نظر انگیزه، تنها ساده‌دل‌ترین ناظران می‌توانند باور کنند که ترامپ و نتانیاهو از سر عشق به حقوق بشر و دموکراسی دست به حمله زده‌اند.نتانیاهو همواره در پی نابودی ایران به‌عنوان تهدید امنیتی بوده؛ خواه واقعی، خواه اغراق‌آمیز یا خیالی. با توجه به کارنامۀ او در قبال حقوق فلسطینیان، باور اینکه خواستۀ ادعایی‌اش برای «ایجاد شرایطی که مردم شجاع ایران بتوانند یوغ استبداد را از دوش خود بردارند» از سر اصول اخلاقی و نه بازی قدرت باشد، سخت است. در مورد ترامپ، انگیزه‌های ممکن بسیارند: بزرگ‌نمایی قدرت نظامی آمریکا، جلب توجه رسانه‌ای، منحرف‌کردن افکار عمومی از رسوایی پروندۀ جفری اپستین، کسب منافع مالی، یا شاید همۀ این‌ها. تنها چیزی که بعید است، شرافت انسانی است.دستیابی به تغییر رژیم مطلوب از طریق حملات هوایی بعید است، همان‌طورکه مداخلۀ ناتو در لیبی در سال ۲۰۱۱ نشان داد. حضور نظامی زمینی نیز خروجی بهتری نداشته است، همان‌طورکه تجربۀ افغانستان و عراق گواه آن است. حذف سران یک رژیم شاید زمینه‌ساز جانشینی مطیع‌تر شود، اما لزوماً به رژیمی مردم‌سالار نمی‌انجامد، نظیر وضعیت امروز ونزوئلا.نارضایتی گسترده‌ای در جامعۀ ایران وجود دارد، اما هنوز رهبری سازمان‌یافته و مؤثری شکل نگرفته است. مگر آن‌که فرماندهان نظامی به‌طور جمعی جدا شوند، یا در سپاه پاسداران و دیگر بخش‌های دستگاه امنیتی کشور شکاف‌هایی پدید آید، در غیر این صورت، معترضان خیابانی با پیامدهای بسیار سهمگینی روبه‌رو خواهند شد. «جنگیدن تا آخرین قطرۀ خونِ مردمِ ایران» گزینه‌ای اخلاقی نیست، اما گویا تنها گزینه‌ای است که آمریکا فعلاً روی میز دارد، و اتفاقاً مانع جدی برای پذیرش این جنگ به‌عنوان اقدامی غیرقانونی اما مشروع در همین‌جاست. تهدید واقعی علیه حقوق بین‌الملل در نقض گاه‌به‌گاه آن نیست، بلکه در بی‌اعتنایی تحقیرآمیز به قانون است؛ رفتاری که ترامپ و نتانیاهو در دوران زمامداری‌شان کرده‌اند. ترامپ در گفت‌وگویی با نیویورک تایمز در ژانویه گفت: «من به حقوق بین‌الملل نیازی ندارم»، و مدعی شد تنها محدودیت قدرتش «اخلاق و ذهن خودش» است. این جنگ، شرایط لازم برای مشروعیت اخلاقی را ندارد، و با توجه به آنچه تاکنون دیده‌ایم، ترامپ و نتانیاهو برای اثبات آن با نبردی سخت و سراشیبی تند از حیث اعتبار اخلاقی و سیاسی روبه‌رو هستند.