مرز حریم خصوصی شخصِ ثالث (که راوی از آن‌ها نام می‌برد) و تعهد به واقعۀ تاریخی کجاست؟____محمدمهدی عبد

مرز حریم خصوصی شخصِ ثالث (که راوی از آن‌ها نام می‌برد) و تعهد به واقعۀ تاریخی کجاست؟____محمدمهدی عبدالله‌زادهحریم خصوصی ریشه‌ای چندلایه در فلسفه، حقوق، سیاست، انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی دارد. این مفهوم بر این پایه استوار است که انسان‌ها تمایل دارند بخش‌هایی از زندگی خود را پنهان و در دسترس دیگران قرار ندهند، و تصمیم‌گیری دربارۀ افشا یا عدم افشای آن‌ها تنها بر عهدۀ خودشان باشد. چرا که دسترسی غیرمجاز به این بخش‌ها می‌تواند به آنان آسیب برساند. با این حال، تعریف دقیق حریم خصوصی در جوامع مختلف و بسته به موقعیت اجتماعی و سیاسی افراد، متفاوت است. نادیده گرفتن این اصل، حتی اگر راوی ناچار به ورود به این حوزه شده باشد، پیامدهای منفی برای او در پی خواهد داشت. ازاین‌رو، حتی در دقیق‌ترین روایت‌های تاریخی نیز نباید به بهانهٔ اهداف مشخص، به حریم شخصی دیگران تجاوز کرد؛ بلکه باید با به‌کارگیری روش‌هایی، حریم خصوصی افراد ثالث را حفظ نمود، به‌گونه‌ای که مخاطبان نتوانند از طریق داده‌های موجود در متن، هویت آن افراد را شناسایی کنند.حسن بهشتی‌پوریکی از چالش‌های مهم در تاریخ شفاهی، نحوۀ مواجهه با اشخاص ثالثی است که در جریان روایت راوی از آنان نام برده می‌شود. در این موارد، پژوهشگر باید میان دو ارزش اساسی، یعنی تعهد به ثبت واقعیت تاریخی و رعایت حریم خصوصی و حقوق افراد، تعادل برقرار کند. چرا که مرز روشنی میان این دو وجود ندارد و تصمیم‌گیری در هر مورد، نیازمند توجه به ملاحظات اخلاقی، حقوقی و روش‌شناختی است. پژوهشگر باید با به کار گرفتن سازوکارهایی مانند رضایت آگاهانه، حق بازبینی و اصلاح روایت، مدیریت سطوح دسترسی و توجه به زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی، راه‌های کاهش تعارض میان ثبت روایت و حفظ حقوق اشخاص را پیداکند. همچنین به این پرسش پاسخ دهد. زیرا راهکار ساده مراجعه به اشخاص ثالث و درج پاسخ آنان در پاورقی یا حاشیه متن، با ماهیت تاریخ شفاهی سازگار نیست. بهترین راهکار، پایبندی به اصل «استقلال روایت‌ها» است؛ بدین معنا که هر فرد روایت خود را در قالب سندی مستقل ارائه کند. بر این اساس، وظیفه پژوهشگر نه داوری میان روایت‌ها، بلکه فراهم کردن بستری حرفه‌ای، منصفانه و امن برای ثبت و نگهداری روایت‌های متکثر از گذشته است.غلامرضا آذری خاکسترحریم خصوصی همواره به‌عنوان یکی از چالش‌های اساسی در مصاحبه‌های تاریخ شفاهی مطرح بوده است. به‌نظر می‌رسد وجود چنین مسائلی، روایت‌های تاریخ شفاهی را از دیگر منابع تاریخی متمایز می‌کند. گاهی راویان در بیان روایت خود، به ویژگی‌ها یا خصوصیات فردی اشخاص اشاره می‌کنند و عملاً به‌نوعی به حریم خصوصی آن‌ها وارد می‌شوند. اگر این ورود به حریم خصوصی، به درک بهتر روایت تاریخی کمک کند، موضوعی قابل‌تأمل و مهم است که در سایر منابع تاریخی کمتر بدان پرداخته شده است. در تاریخ شفاهی، از آنجا که هدف، بیان زوایای آشکار و پنهان وقایع است، گاهی نمی‌توان از ورود به حریم خصوصی افراد مرتبط با روایت چشم‌پوشی کرد؛ این امر به مصاحبه‌کنندگان کمک می‌کند تا درک دقیق‌تری از واقعه داشته باشند، هرچند که تدوین‌کنندگان در انتشار متن نهایی، ملاحظات ویژه‌ای را در نظر می‌گیرند.ابوالفضل حسن‌آبادیاین مسئله، چالشی اساسی میان الزامات اخلاقی و تعهد به بازنمایی واقعۀ تاریخی محسوب می‌شود. بر اساس استانداردهای جهانی تاریخ شفاهی، رعایت شأن و جایگاه مصاحبه‌شونده در هر شرایطی بر سایر ملاحظات مقدم است. این همان نقطه‌ای است که مرز اخلاقی و حقوقی در آن شکل می‌گیرد و در آن، حریم خصوصی اشخاص ثالث، امنیت راوی و تعهد به حقیقت تاریخی با یکدیگر تلاقی می‌کنند. صرف‌نظر از استانداردهای مورد استفاده یا هدف از انجام تاریخ شفاهی (چه به قصد آرشیو و چه به منظور انتشار)، اصل بنیادین در این حوزه بر این قاعده استوار است: هرگاه افشای اطلاعات مربوط به شخص ثالث، آسیب‌هایی واقعی یا بالقوه به همراه داشته باشد، حریم خصوصی بر تعهد به روایت مقدم می‌شود؛ اما هرگاه حذف آن اطلاعات، درک درست از واقعۀ تاریخی را دچار اختلال کند، تعهد به حقیقت اولویت می‌یابد. البته باید توجه داشت که رعایت تناسب میان این دو اصل بسیار دشوار است و ممکن است در مرحلۀ مصاحبه و یا در زمان انتشار اثر، تفاوت‌هایی داشته باشد.🪴مطالعه متن کامل......🌱@oralhistoryiran