آیا تاریخ شفاهی می‌تواند همۀ ابعاد واقعه را پوشش دهد؟____غلامرضا آذری خاکسترپاسخ به این پرسش را می‌ت

آیا تاریخ شفاهی می‌تواند همۀ ابعاد واقعه را پوشش دهد؟____غلامرضا آذری خاکسترپاسخ به این پرسش را می‌توان از دو منظر بررسی کرد. نخست، زمانی که امکان مصاحبه با چندین شاهد یک واقعه وجود داشته باشد و هر یک بخشی از آن را روایت کنند. در این حالت، با کنار هم قرار دادن روایت‌های مختلف، مانند قطعات یک پازل، می‌توان ابعاد گوناگون واقعه را بازسازی و ثبت کرد. به بیان دیگر، مطالعات میدانی و دسترسی به اسناد و مدارک مرتبط، از طریق تعدد روایت‌ها، به فهمی جامع‌تر از واقعه منجر می‌شود. دوم، زمانی که دسترسی به راویان و شاهدان اصلی یا اسناد مربوط به واقعه امکان‌پذیر نباشد. در چنین شرایطی، دستیابی به تمامی ابعاد و زوایای واقعه دشوار و حتی ناممکن خواهد بود. بنابراین، یک روایت به‌تنهایی نمی‌تواند همه ابعاد یک واقعه را پوشش دهد. از این‌رو، دسترسی به شاهدان اصلی و بهره‌گیری از روایت‌های متعدد، یکی از مهم‌ترین ارکان تاریخ شفاهی به شمار می‌آید.محمدمهدی عبدالله‌زادهبینش علمی به تاریخ شفاهی سبب می‌شود علاوه بر توجه و استفاده از مزایای قابل توجه تاریخ شفاهی به محدودیت‌های آن به عنوان یک روش و منبع پژوهش توجه کنیم. تاریخ شفاهی به بازآفرینی گذشتۀ نه‌چندان دور رویدادهای مختلف با استفاده از بایگانی‌های ذهن افراد کمک می‌کند و استفاده از آن در حکم بخشی از منابع تاریخی است. بنابراین برای وصول به اعتبار بیشتر باید داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها را با دیگر خاطرات در همان موضوع و رشته تطبیق داد و از دیگر اسناد، مدارک و شواهد موجود در آن زمینه سود جست. زیرا روایت‌های شفاهی شخص و ذهنی هستند و تحت تأثیر حافظه، باورها و دیدگاه‌های فردی راوی قرار دارند. اسناد و مدارکی که در زمان وقوع تولید شده است برای تعیین زمان و مکان دقیق و سیر توالی وقایع کاربرد دارند.حسن بهشتی‌پورهمانگونه که ضرب‌المثل فارسی می‌گوید: «همه چیز را همگان دانند»، هیچ راوی، مورخ یا مجموعه‌ای از اسناد، به حقیقت و واقعیت مطلق یک واقعه دست نمی‌یابد. خرده‌روایت‌های شفاهی، هرچند ارزشمند و زنده، جورچین ناقص از هزاران تکه هستند که هرکدام از دریچه‌ای تنگ به واقعه نگریسته‌اند. اسناد مکتوب رسمی نیز، هرچند ضروری، از زاویه نگارنده سند، نوشته شده و امکان دارد نقاط کور بسیاری داشته باشند. بنابراین با تأکید بر این اصل مهم، باید پاسخ داد خیر، و این نه نقص، بلکه ماهیت تاریخ است.برای جبران این نقصان، راهکار، در جمع‌کردنِ این خرده‌روایت‌ها در کنار هم نیست، بلکه در «هم‌افزایی انتقادی» آنهاست. با مقایسه روایت‌های متضاد، تطبیق با اسناد مکتوب و پذیرش این حقیقت که تاریخ همیشه سیال و ناتمام می‌ماند، می‌توان کار تاریخ شفاهی را پیش برد. ارزش کار ما، دستیابی به روایت نهایی در تاریخ شفاهی نیست، بلکه روشن‌کردن زوایای پنهان و حفظ تکثر آواها است. بدین‌سان، تاریخ شفاهی به «راهی برای پرسشگریِ مستمر» بدل می‌شود.ابوالفضل حسن‌آبادیتاریخ شفاهی به‌دلیل ماهیت انسانی، حافظه‌محور و مبتنی بر  زندگی شخصی راوی است. همچنین بر احساسات، ترس‌ها، امیدها و انگیزها تکیه دارد. از طریق تاریخ شفاهی می‌توان با تکیه بر تجربه زیسته، احساسات، انگیزه‌ها و روایت‌های پنهان، لایه‌هایی از واقعیت را آشکار نمود که در اسناد رسمی معمولاً ثبت نمی‌شوند. زیرا با اسناد مکتوب می‌توان صرفاً ساختار رسمی، دقت زمانی و ثبات اطلاعات را بررسی نمود و امکان بازسازی روندهای کلان، تصمیمات اداری و ساختارهای قدرت را فراهم کرد. هر یک از این دو منبع، به‌تنهایی تصویری ناقص از گذشته ارائه می‌دهد و با ترکیب هوشمندانه می‌توان به نتیجۀ دلخواه دست یافت. ابوالفتح مؤمنتاریخ شفاهی بر مصاحبه با شاهدان یا کنشگران وقایع استوار است، اما هر راوی تنها بخشی از ماجرا را از منظر خود روایت می‌کند؛ آن هم در شرایطی که حافظه، زمان و بازآفرینی‌های ناخودآگاه، روایت را دگرگون ساخته‌اند. این روش هرچند زوایایی را روشن می‌کند، اما هرگز تمام ابعاد یک رخداد را پوشش نمی‌دهد، حتی با دهها مصاحبه. ازاین‌رو، تاریخ شفاهی باید با اسناد مکتوب، آرشیوها و نشریات تکمیل شود تا شاید به حقیقتی نزدیک‌تر دست یافت. اما حتی تمام این منابع هم نمی‌توانند تصویر کامل ارائه دهند، زیرا انتخاب و بیان روایت، همواره وابسته به نگاه مورخ و راوی است و ناگزیر بخش‌هایی از واقعه، نادیده یا فراموش می‌شوند.حمید قزوینیتاریخ شفاهی کوشش می‌کند روایت افراد مرتبط با واقعه یا مطلع از آن را که دریافتی مستقیم یا غیر مستقیم دارند، ضبط و منتشر کند. اینکه تا چه اندازه بتواند همۀ روایت‌ها از تمام ابعاد واقعه را دریافت کند، محل تردید است....مطالعه متن کامل@oralhistoryiran