در تدوین نهایی تاریخ شفاهی با لهجه‌ و گویش‌ محلی چگونه رفتار کنیم؟____غلامرضا آذری خاکسترلهجه و گویش، بخش جدایی‌ناپذیر تاریخ شفاهی هستند و ثبت روایت‌ها با زبان محلی، علاوه بر حفظ اصالت روایت، به صیانت و احیای گویش‌ها و لهجه‌های بومی نیز کمک می‌کند. با این حال، در تدوین نهایی که هدف آن ارائه متنی روان و منطبق با زبان معیار است، تداوم استفاده از لهجه محلی ممکن است درک متن را برای مخاطبان دشوار سازد. ازاین‌رو، شایسته است متن اصلی بر پایه زبان معیار تنظیم شود، اما بخش‌هایی از روایت که از نظر مفهومی، عاطفی یا فرهنگی اهمیت ویژه‌ای دارند، با حفظ لهجه و گویش راوی نقل شوند. همچنین، نقل مستقیم عبارات تأکیدی، اصطلاحات بومی و جمله‌های شاخص به زبان اصلی راوی، ضمن حفظ هویت روایت، به انتقال فضای گفت‌وگو و آشنایی مخاطب با شیوه بیان راوی کمک شایانی می‌کند.جعفر گلشنبه‌ نظر می‌رسد اهالی تأمل در مسائل نظری تاریخ، به‌ویژه تاریخ شفاهی، هنوز نتوانسته‌اند به پاسخی واحد برای این پرسش برسند. گروهی بر این باورند که گویش و لهجه محلی باید در متن تاریخ شفاهی حفظ و منتشر شود تا حال‌وهوای راوی و فضای فکری، فرهنگی و اجتماعی او از خلال واژگان لهجه‌مند نمایان باشد. در مقابل، بسیاری معتقدند آنچه اهمیت دارد، محتوای اطلاعات راوی است و متن باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که برای عموم به‌آسانی قابل فهم باشد؛ ازاین‌رو، هر عاملی مانند لهجه و گویش که در درک مطالب اختلال ایجاد کند، باید کنار گذاشته شود. بنابراین، هر یک از این دو دیدگاه موافقان و مخالفان خود را دارند و برای آن‌ها دلایل گوناگونی مطرح می‌شود. در نتیجه، هنوز نمی‌توان در این‌باره با قطعیت سخن گفت.حسن بهشتی‌پوردر پاسخ به سئوال مهم شما باید نوشت حل این پارادوکس مستلزم اجرای یک اصل مهم در تاریخ شفاهی محلی است: «سعی کنید راوی را با زبانش حفظ کنید، اما خواننده نهایی  را با زبانش همراه کنید.»این اصل، هستة تعادل در تدوین تاریخ شفاهی است. بخش اول این اصل به امانت‌داریِ سند اشاره دارد: گویش، لحن و ساختارِ ذهنی راوی، بخشی از هویت روایت است و برای پژوهش‌های آینده (زبانی، مردم‌شناختی، تاریخی) ضرورت حتمی دارد. بنابراین نسخة آرشیوی باید عیناً با علائم آوانگاری نگهداری شود.بخش دوم این اصل به مخاطبِ عمومی نظر دارد که با پانویس‌های مکرر خسته می‌شود. بنابراین در نشر، گویش را در ضرب‌المثل‌ها و عبارات عاطفی حفظ می‌کنیم، اما روایتِ توصیفی را به فارسیِ روان نزدیک می‌سازیم و واژگانِ کلیدی را با واژه‌نامة انتهای کتاب یا ترجمة درون‌متنی (بدون کسرِ شأن راوی) توضیح می‌دهیم.پس دو نسخة مجزا (آرشیوی و عمومی)؛ اولی برای پژوهشگر، دومی برای خواننده. در مقدمه، صریحاً خط مشی را اعلام می‌کنیم تا شفافیتِ روش‌شناختی رعایت شود و راوی نیز احساس نکند که هویتِ زبانی‌اش دچار دگرگونی شده است. این گونه، هم اصالتِ سند پابرجاست و هم رسالتِ انتقالِ معنا به مخاطبان تاریخ شفاهی محقق می‌شود.ابوالفتح مؤمندر تاریخ شفاهی، دریافت درست مضامین کلمات و مفهوم جملات در زبان مصاحبه‌شونده اهمیت فراوانی دارد. زبان، گویش و لهجه، بخشی از هویت فردی و جمعی را بازتاب می‌دهند و در انتقال دقیق تجربه‌ها نقش اساسی دارند. ناآشنایی با گویش یا زبان صنفیِ گروه‌های مختلف می‌تواند به سوءتعبیر و قضاوت نادرست بینجامد. از اصول تاریخ شفاهی نیز آن است که سخنان مصاحبه‌شونده، حتی با حفظ لحن محاوره‌ای، گویش و لهجه، عیناً پیاده‌سازی شود. البته استفاده از لهجه و گویش تا جایی مجاز است که مانع ارتباط و فهم مخاطب نشود. ازاین‌رو در تدوین نهایی، ضمن رعایت زبان معیار، باید تا حد امکان اصالت گویش حفظ شود و در صورت نیاز، با توضیح در پاورقی، فهم متن برای مخاطب تسهیل گردد.ابوالفضل حسن‌آبادیتصمیم‌گیری درباره لهجه و گویش محلی به شیوه انتخاب شده برای تدوین متن بستگی دارد. اگر مبنا بر انتخاب تدوین بر مبنای گویش محلی باشد، معمولاً متن مصاحبه بدون تغییر و با ویراستاری شکلی و نه محتوایی با گویاسازی اصطلاحات مورد نیاز محلی منتشر می‌گردد؛ اما گر تصمیم بر انتشار به زبان معیار باشد، باید تدوینگر احتیاط بیشتری به خرج داده و مواردی مانندحفظ اصالت گفتار، توضیح واژگان و اصطلاحات بومی، جلوگیری از اغراق در بازنمایی لهجه و رعایت یک‌دستی رامورد توجه قرار دهد. در نهایت باید در تدوین نهایی مصاحبه هویت زبانی راوی حفظ شود و در عین حال خوانایی متن نیز قربانی نگردد.🌸مطالعه متن کامل🌸@oralhistoryiran