مرز میان خاطره‌گویی و تاریخ شفاهی چیست؟____حسن بهشتی‌پورمرز این دو با هم بسیار ژرف و کاملاً ملموس اس

مرز میان خاطره‌گویی و تاریخ شفاهی چیست؟____حسن بهشتی‌پورمرز این دو با هم بسیار ژرف و کاملاً ملموس است. خاطره‌گویی بیان شخصی یک فرد از تجربه‌های زیسته خود درباره یک یا چند موضوع به صورت آزاد است. اما تاریخ شفاهی استفاده روش‌مند از روایت‌های مستندی است که به منظور تولید محتوای تاریخی گردآوری و تنظیم می‌شود. بنابراین اگر منظور از مرز، تفاوت این دو باهم باشد، باید گفت مرز میان این دو را بیش از هر چیز روش‌مندی، پرسش‌گری، و روایت‌گری تاریخ شفاهی، تعیین می‌کند. علاوه بر این باید توجه داشت ماهیت خاطره متکی بر یک فرد یا یک جمع است که می‌توانند هر موضوعی (تاریخی یا غیر تاریخی) را به هر شکل که می‌خواهند برای ما روایت کنند. تاریخ شفاهی هرچند می‌تواند بر خاطرات نیز تکیه کند، اما این خاطرات را به شیوه‌ای نظام‌مند راستی‌آزمایی کرده و با معیارهای علمی می‌سنجد تا به پاسخی برای یک مسئله یا پرسش تاریخی دست یابد؛ درحالی‌که خاطره‌گویی صرفاً در پی بازنمایی تجربه‌ی شخصی است، نه کشف حقیقتی تاریخی.غلامرضا آذری خاکستریکی از چالش‌های بنیادین پژوهشگران، تشخیص مرز میان «خاطره» و «تاریخ شفاهی» است؛ چه‌بسا بسیاری از مصاحبه‌شوندگان، روایت‌های ذهنی خود را با تاریخ شفاهی یکی می‌پندارند. خاطره، بازتابی شخصی‌ست که از واقعیت بیرونی فاصله می‌گیرد و تحت تأثیر سوگیری‌های ارادی و ناخواسته، رنگی شبیه به قصه پیدا می‌کند. اما تاریخ شفاهی، نظامی پژوهشی و هدفمند است که در پی کشف «چگونگی» و «چرایی» رخدادها برمی‌آید. برای گذر از لایه‌ی خاطره و دستیابی به تاریخ شفاهی، پژوهشگر باید با شناختی دقیق از جایگاه، مشرب و سطح آگاهی راوی، او را به چالش کشد تا رویدادها را فراتر از تمایلات شخصی بازگو کند. خاطره، محدود به آنچه در ذهن می‌گذرد، اما تاریخ شفاهی با پرسشگری تحلیلی و سنجش روایت‌ها با اسناد و مدارک، به بازسازی علمی وقایع می‌پردازد. در حقیقت، روش‌مندی در پرسش و تحلیل، همان مرزِ گوهرینی است که خاطره را از تاریخ متمایز می‌کند و به پژوهشگر امکان می‌دهد تا از روایت‌های پراکنده، داده‌هایی استوار و معتبر فراهم آورد.محمدمهدی عبدالله‌زادهبرای تولید یک اثر تاریخ شفاهی، مصاحبه‌کننده نقشی فراتر از یک پرسشگر ساده دارد؛ او پژوهشگری است کارآزموده که با دانش و مهارت‌های لازم در این حوزه، گام‌به‌گام پیش می‌رود. نخست، با غور در ادبیات تحقیق، راوی و موضوع را می‌شناسد و براساس آن، پرسش‌های اصلی پژوهشی را طراحی می‌کند و برای هر یک، سؤال‌های فرعیِ پرسشنامه‌ای می‌سازد. در جلسات مصاحبه، با تکیه بر این چارچوب و نیز پرسش‌های اقتضایی، ذهن راوی را به چالش می‌کشد تا وقایع را با همه جزئیات و عمق بازگوید. پس از پیاده‌سازی دقیق گفت‌وگو، متن را به شیوه‌ای علمی تدوین و مبهمات را روشن می‌کند. حاصل این فرایند، متنی است با اعتباری استوار و پشتوانه‌ای پژوهشی. در مقابل، خاطره‌نگاری چه خودنوشت باشد و چه روایت برای دیگران، همواره محوریت با «منِ» راوی است و به دلیل وابستگی به حافظه، انگیزه و موقعیت او، به‌عنوان منبعی ثانویه با اعتباری سیال و تغییرپذیر شناخته می‌شود.ابوالفتح مؤمندرست است که بن‌مایه تاریخ شفاهی و خاطره‌گویی هر دو بر یاد استوارند، اما تفاوت در روش و هدف، مرز مشخصی میان آن دو ترسیم می‌کند. در تاریخ شفاهی، کنشگر اصلی مورخ پرساست که با تکیه بر اسناد و مدارک، به واکاوی چرایی رخدادها و نقش عوامل مختلف می‌پردازد و با پرسش‌های دقیق خود، راوی را چون گواهی تاریخی به سخن درمی‌آورد. در مقابل، خاطره‌گویی بازتاب ذهنیت فردی راوی از یک واقعه است، بی‌آنکه الزاماً پای پژوهش یا راستی‌آزمایی در میان باشد. تاریخ شفاهی برآیند گفت‌وگو با مجموعه‌ای از درگیرشدگان در یک رویداد و حافظه‌ای جمعی است که فرایندی پژوهشی و نظام‌مند را طی می‌کند؛ حال آنکه خاطره، روایتی شخص‌محور، تک‌سوژه و خطی‌ست. نقش فعال پرسشگر، پرسش‌های هدفمند و تبدیل گفت‌وگو به داده‌های تاریخی، مرزهایی است که این دو حوزه را از یکدیگر متمایز می‌کند و درون‌مایه‌ای پویا به تاریخ شفاهی می‌بخشد.غلامرضا عزیزیچند مرز اصلی را می‌توان بین خاطره‌گویی و مصاحبه تاریخ شفاهی بازشناخت. اما از نظر من تفاوتی که می‌توان تحت‌عنوان فاعلیت از آن یاد کرد مهمترین مرز است (تفاوت مونولوگ و دیالوگ). در خاطره‌نگاری، راوی، نقطه کانونی است. گذشته از دیدگاه شخصی و بر اساس سلایق و علایق او انتخاب و نقل می‌شود. اما در مصاحبه تاریخ‌شفاهی مصاحبه‌کننده نقش هدایت‌گر (در برابر انجراف از موضوع) را برعهده گرفته و می‌کوشد این دیدگاه فردی را به‌نفع دیدگاه جمعی تغییر دهد؛....مطالعه متن کامل .....@oralhistoryiran