📘خلاصه‌ای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره) 📄قسمت ۴۹ 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامی @Nezam_Tarbiat_Eslami 📖موسسه قرآن و عترت صابره سلام‌الله‌علیها @OstadZahedi📘خلاصه‌ای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۴۹🔷️فصل یازدهم: قلب روحانی (بخش۵)🔸️تفاوتهای قلب با ساير دستگاههای ادراكات فوق حسی🔸️۱- قلب با روح تفاوت‌ داردروح موجودی است كه حيات و شعور انسان بستگی به وجود آن دارد. روح در وجود اولين كروموزوم و حتی ژنهای موجود در آن حضور دارد. روح در اسپرمها و تخمك‌ها حضور دارد. روح در اولين سلول وجود انسان حضور دارد و تا مرتبه روح امريه الهیه، كمال و رشد می‌یابد و لذا لغت روح، لغت عامی است كه به هر مرتبه از وجود در انسان می‌توان نسبت داد. گاهی منظور از روح، جان است‌ كه‌ در كروموزومها و تخمكها وجود دارد و گاهی نفس‌ اماره و گاهی نفس لوامه و گاهی نفس مطمئنه است كه مراتب بين اينها و بالاتر و پايين‌تر از اينها تا بی‌نهايت‌ قابل مرحله و مرتبه می‌باشد. نيروی حيات در مرتبه پايين وجود نه تنها شامل حيوانات بلكه شامل هر جنبنده‌ای می‌شود ولی روح و قلب مخصوص وجود در هر مرتبه انسان است، به عبارت ديگر، روح و قلب مرتبه بلندی از وجود است كه تنها وجود انسان قادر به دريافت آن است. علاوه بر آن، خود روح دارای مراحل و مراتب استكمال است. استعداد قلبی يكی از مراتب بالای روح است كه به صورت بالقوه در روح نوزاد به وديعه نهاده شده ولی تنها در صورت رشد و كمال انسان و گذشتن از مراحل كودكی و بلوغ، قلب به‌ رشد كافی دست خواهد يافت و مسئوليت‌پذير خواهد شد. وقتی كه روح به آن مرتبه از وجود و كمال دست يابد كه شايسته داشتنِ قلب شود، قلب در او متجلی می‌شود. قلب گرچه موجود روحانی و از روح است ولی مانند شكوفه‌ای است كه از درخت می‌رويد. قلب، مسئوليت رسالت و تكليف را به عهده می‌گيرد.🔸️۲- قلب با عقل يا لُب تفاوت داردقلب مركزيت روح و رهبريت تمام وجود انسان از جمله بدن را عهده‌دار است و كارش سلطنت و مديريت است، گرچه نيروهای بسيار وسيع و عظيمی در اختيار دارد ليكن قلب نيز در ابتدا مثل يك انسان بی‌سواد ولی پاك، خالص و علاقمند به پاكی‌هاست. لذا دارای بينش و درايت نيست و بايد فطرت يا وجدان او را ياری كنند و با جاذبه‌ها و كششهای درونی خود، قلب را به سوی ملكوت مجذوب كنند. عقل يا لُب، وظيفه‌اش هدايت است و ماهيتاََ نور است، گرچه فی‌نفسه‌ دارای نيروی اجرايی نيست. لذا گاهی مطرود قلب واقع شده و درايت و نورانيت و استعدادهايش معطل مانده و حتی می‌ميرد. قلب از اول وجود خارجی و عينی دارد ولی عقل فقط در نتيجه تقویتِ جاذبه‌فطرت يا وجدان می‌رويد و رشد می‌کند و وظايف و محدوده اعمال عقل با قلب نيز كاملاََ متفاوت است.🔸️۳- قلب با دِماغ تفاوت دارددِماغ‌ یا قوای ذهنی به مجموعه هوش، حافظه، تداعی معانی، سرعت انتقال، خيال، ظن، گمان، وهم و احتمال گفته می‌شود. قوای ذهنی بر مغز حاكم است و در حوزه مغز فعاليت می‌كند. ذهن از قوای حسی كه در اختيار دارد مثل‌ قوه بینایی و شنوایی و... بهره می‌گيرد و روابط جسمی، فيزيكی و مادی انسان را با محيط عهده‌دار است. در عين حال خود به منزله ابزار ادراكات حسی برای قلب است. حواس پنجگانه، ساير اندام بدن و سيستم عصبی در اختيار ذهن هستند. نيروهای ذهنی به نوبه خود در اختيار قلب و تحت امر قلب هستند و قلب می‌تواند واردات يا داده‌ها را به هر نحو كه بخواهد دريافت يا تصفيه يا رابطه آنها را با هم تغيير دهد يا آنها را بايگانی نمايد. قلب می‌تواند هرگونه پاسخی را به عالَم خارج مشخص نمايد و دستور رفتار را صادر نمايد.🔸️۴- قلب با وجدان تفاوت داردوجدان همان گرايشها و كششهای فطری و الهی به سوی كمال و خوبیها و تنفر از بديها و ظلم در قلب است. وجدان، آگاهی انسان در اين دنيا بر جاذبه‌های انسان به سوی كمال، جمال و جلال الهی است. بر اثر گناه قلب انسان به سوی انحراف كشيده می‌شود ولی جاذبه وجدانی و فطرة‌اللهیِ قلب از جانب ديگر، قلب را به سوی خود می‌كشد، اثر تضاد درونی و قرار گرفتن‌ بين‌ جاذبه‌ فطری و الهی با جاذبه غریزی و حیوانی، ناراحتی روحی ايجاد می‌كند و به آن سرزنش و وجدان می‌گوييم‌. جاذبه فطری و الهی، بر اثر تغذيه روحانی (عمل‌ صالح) تقويت خواهد شد تا آنكه به صورت يك قدرت متمركز و نيرومند به‌ نام عقل ارزشی درآيد. بنابراين‌ بر اثر رشد وجدان، يك جاذبه نيرومند به‌ سوی نيكیها در انسان ايجاد می‌شود كه همچون آهنربا نيكی‌ها را می‌شناسد و مجذوب آنها می‌شود و از بديها گريز دارد. اين‌ جاذبه‌ و آن‌ گريز، در قلب، قدرت تشخيص حق و باطل را می‌رویاند و اين قدرت تشخيص، عقل ارزشی نام دارد. وجدان، همچون راهنما و قطب‌نمای فرد عاقل است. 📄پایان قسمت ۴۹👈ادامه دارد...#نظریه_تربیتی_اسلام#استاد_مرتضی_زاهدی(ره)#نظام_تعلیم_و_تربیت_اسلامی 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامی@Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره سلام‌الله‌علیها@OstadZahedi