📘خلاصه‌ای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره) 📄قسمت ۵۱ 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامی @Nezam_Tarbiat_Eslami 📖موسسه قرآن و عترت صابره سلام‌الله‌علیها @OstadZahedi📘خلاصه‌ای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۵۱🔷️فصل دوازدهم: شوق و رغبت و عواطف (بخش۱)🔸️الف: شوق و رغبتطبق نظريه روانشناسی و تربيتی اسلام، شوق و رغبت مقدمه و علت اصلی صدور هر حركت و يا رفتار در انسان است. همانگونه كه در بحث اراده توضيحاتی داده شد، برای آنكه انسان حركت ارادی نمايد، شوق و رغبت و ميل و انگيزه كه ريشه شناختی و معرفتی دارد، لازم است. يعنی انسان تا نسبت به حركتی آگاهی و معرفت پيدا نكند و بر اثر آن آگاهی، نسبت به آن حركت ميل، رغبت و شوق پيدا نكند، تصميم به اجرای آن، حركت نخواهد کرد. بديهی است كه آن رغبت و شوق از نوع غريزه حيوانی كه ناآگاهانه و جبری يا نيمه جبری است، نمی‌باشد بلكه انسان در پيدايش شوق و رغبت در رفتارهای خود، كاملاََ آزاد و مختار است و اگر هم اجباری از درون يا بيرون به او فشار آورد، می‌تواند در مقابل آن فشارها مقاومت كند. ولی در عين حال برای تحقق همان حركتِ انتخاب‌شده در رفتار خود، نياز به يك جاذبه شديد دارد كه می‌توان‌ آن را به ميل و رغبت تعبير نمود. بنابراين وجود ميل، شوق و رغبت در انسان، مقدمه و علت اصلی حركت يا رفتار انسان است.🔸️محل تشكيل شوق و رغبتآيا محل شوق و رغبت يا آن‌ نيرويی كه يكباره انسان را از جا بلند می‌كند و به سوی مقصد به راه می‌اندازد در مغز است؟ در اثر ترشح غدد است؟ پاسخ فيزيولوژيكی يا بيولوژيكی از طرف مغز به محركهاست؟ مكتب تربيتی اسلام می‌فرمايد محلی كه شوق و رغبت در آنجا حاصل می‌شود و نيرويی كه از آنجا انسان را وادار به انجام عمل ارادی و معرفتی می‌کند، در حوزه قلب ماهيچه‌ای انسان است و او را از حال قبلی بيرون می‌آورد و به سمت موردنظر می‌كشاند. بنابراين برای هرگونه حركت ارادی و معرفتی، شوق و رغبت لازم است و اگر نبود، سطح رفتار انسان با حيوان كاملاََ شباهت پيدا می‌كرد. يعنی در صورت نبودن شوق و رغبت مجموعه فعاليتهای انسان مانند حيوانات، غيرارادی یا نيمه ارادی بود و رفتار انسان مانند حيوان، تابعی از متغير كششهای غريزی می‌شد.🔸️شوق و رغبت با تمايلات غريزی تفاوت دارداز ديدگاه اسلام ماهيت شوق و رغبت، چيزی غير از تمايلات غريزی و غيرارادی است، زيرا شوق و رغبت برای رفتارهای كاملاََ ارادی انسان تدارك شده است. به همين دليل شوق و رغبت بروز رفتارهايی از انسان است كه او را از حيوانات ممتاز می‌سازد. به عنوان مثال رنجهای فراوان و فداكاريها در راه اختراعات و اكتشافات و جانبازيها در راه مسائل اخلاقی و ارزشی، همه و همه بيانگر وجود شوق و رغبتی است كه اينگونه رفتارها را در انسان ايجاد می‌نمايد و او را از حيوانات‌ متمايز می‌سازد. نيازهای جسمی مثل تشنگی و گرسنگی از درون انسان به صورت غريزی به انسان فشار می‌آورد تا انسان به سمت غذا و آب برود. اما چه بسا انسان بايد با تمايلات و جاذبه‌های غريزی بجنگد تا بتواند رفتاری مثل ايثار را صادر نمايد.🔸️تفاوت شوق و رغبت با احساساز ديدگاه روانشناختی اسلام، احساس از جنس حس و ادراكات حسی است‌. ادراكات حسی ريشه بيولوژيك و فيزيولوژيك دارد مثل احساس گرسنگی، احساس تشنگی، احساس سردی و گرمی و به همين دليل انسان با حيوان در اين باره مشترك است. احساس، غيرارادی یا نيمه ارادی است همچنانكه در حيوانات‌ چنين است. احساس منشأ معرفتی ندارد. پيدايش انگيزه‌ای كه منشأ آن در رفتار انسان احساس باشد، ريشه معرفتی ندارد بلكه ناشی از جاذبه و فشار درونی و غريزی انسان است. اما عاطفه منشأ معرفتی دارد، زيرا عاطفه پس از ادراكات قلبی، در قلب شكل می‌گيرد. به همين دليل شكل عاطفه نيز متناسب با نوع ادراكاتی است كه در قلب صورت گرفته و قلب دستور صدور عاطفه خاصی كه متناسب با ادراك و تجزيه و تحليل قلب است را بر مغز صادر می‌كند تا مغز آن را اجرا نمايد. البته بسياری از احساسات چون در وجود انسان شكل می‌گيرد، با عواطف در هم می‌آميزد و در رفتار انسان ظاهر می‌شود به طوری كه تشخيص اينكه فلان رفتار انسان از غريزه حيوانی سرچشمه گرفته يا از فطرت و ادراكات انسانی، بسيار مشكل است و معلوم نیسن انگيزه انجام فلان عمل توسط فرد، به خاطر احساس بوده يا به خاطر عاطفه عالی انسانی. مثل محبت مادر به فرزند كه مخلوطی از احساس يا غريزه حيوانی همراه با عاطفه، فطرت و معرفت انسانی است.📄پایان قسمت ۵۱👈ادامه دارد...#نظریه_تربیتی_اسلام#استاد_مرتضی_زاهدی(ره)#نظام_تعلیم_و_تربیت_اسلامی 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامی@Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره سلام‌الله‌علیها@OstadZahedi