این شعر شور انگیز از کتاب ‘نان وحلوا’ اثر شیخ بهایی (۹۵۳-۱۰۳۰ ه. ق) عارف مشهور دوره صفوی است. گرچه ع

این شعر شور انگیز از کتاب ‘نان وحلوا’ اثر شیخ بهایی (۹۵۳-۱۰۳۰ ه. ق) عارف مشهور دوره صفوی است. گرچه عرب و متولد لبنان و مهاجر به ایران (در سن سیزده سالگی) در دوره صفوی (شاه طهماسب)در زمان وارد کردن مبلغین شیعه بود، اما تسلط کافی به ادبیات فارسی کسب کرد و اشعار زیبایی از او در چند کتاب موجود است. یکی کتاب نان و حلوا و دیگری کتاب نان و پنیر. دلیل این نام‌گذاری هم بر اینجانب روشن نیست. جز این که در یک شعری مثلاً به نان و پنیر اشاره می‌کند.یک مثنوی به نام شیر و شکر هم دارد. کتاب طنزی هم به او نسبت می دهند تحت عنوان شیخ ابولپَشم. منتهی با توجه به سنت خانوادگی و رسالت تبلیغ شیعی، کار مهم او در فقه است و اولین رساله عملیه به زبان فارسی تالیف او است. اما اشعار او بعضاً از دید عرفانی شیوا و دل انگیز است. بسیاری از اشعار او نشان بارز از طغیان او بر علیه زیاده روی فُقهای شیعه در قالب بندی ذهن مردم در چارچوب های محدود و عذاب آور دارد. این یک نمونه از آن اشعار طغیان آمیز است.خواننده گرامی می توانداز چند بیت عربی که در ابتدا آمده بگذرد و از بیت ‘وه چه خوش می گفت در راه حجاز’، جایی که چند ستاره آورده‌ام ادامه دهد. قد صرفت العمر فی قیل و قالیا ندیمی قم، فقد ضاق المجال  و اسقنی تلک المدام السلسبیلانها تهدی الی خیر السبیل  و اخلع النعلین، یا هذا الندیمانها نار أضائت للکلیم  هاتها صهباء من خمر الجناندع کوسا و اسقنیها بالدنان  ضاق وقت العمر عن آلاتهاهاتها من غیر عصر هاتها  قم ازل عنی بها رسم الهمومان عمری ضاع فی علم الرسوم  قل لشیخ قلبه منها نفورلا تخف، الله تواب غفور  علم رسمی سر به سر قیل است و قالنه از او کیفیتی حاصل، نه حال  طبع را افسردگی بخشد مداممولوی باور ندارد این کلام  ***********وه! چه خوش می‌گفت در راه حجازآن عرب، شعری به آهنگ حجاز:  کُل مَن لَم یَعشقُ الوَجهَ الحسنقَرب الجُل اِلیه و الرَسَن  یعنی: «آن کس را که نبود عشق یاربهر او پالان و افساری بیار»  گر کسی گوید که: از عمرت همینهفت روزی مانده، وان گردد یقین  تو در این یک هفته، مشغول کدامعلم خواهی گشت، ای مرد تمام؟  فلسفه یا نحو یا طب یا نجومهندسه یا رمل یا اعداد شوم  علم نبود غیر علم عاشقیمابقی تَلبیس ابلیس شّقی  علم فقه و علم تفسیر و حدیثهست از تَلبیس ابلیس خبیث  زان نگردد بر تو هرگز کشف رازگر بود شاگرد تو صد فخر راز  هر که نبود مبتلای ماهرواسم او از لوح انسانی بشو  دل که خالی باشد از مهر بتانلته‌ی حیض به خون آغشته دان  سینه‌ی خالی ز مِهر گلرخانکهنه اَنبانی بود پر استخوان  سینه، گر خالی ز معشوقی بودسینه نبود، کهنه صندوقی بود  تا به کی افغان و اشک بی‌شمار؟از خدا و مصطفی شرمی بدار  از هیولا، تا به کی این گفتگوی؟رو به معنی آر و از صورت مگوی  دل، که فارغ شد ز مهر آن نگارسنگ اِستِنجای شیطانش شمار  این علوم و این خیالات و صورفضله‌ی شیطان بود بر آن حجر  تو، بغیر از علم عشق ار دل نهیسنگ اِستِنجا به شیطان می‌دهی  شرم بادت، زانکه داری، ای دغل!سنگ استنجای شیطان در بغل  لوح دل، از فضله‌ی شیطان بشویای مدرس! درس عشقی هم بگوی  چند و چند از حکمت یونانیان؟حکمت ایمانیان را هم بدان  چند زین فقه و کلام بی‌اصولمغز را خالی کنی، ای بوالفضول  صرف شد عمرت به بحث نحو و صرفاز اصول عشق هم خوان یک دو حرف  دل منور کن به انوار جلیچند باشی کاسه لیس بوعلی؟  سرور عالم، شه دنیا و دینسر ممن را شفا گفت ای حزین  سر رسطالیس و سر بوعلیکی شفا گفته نبی منجلی؟  سینه‌ی خود را برو صد چاک کندل از این آلودگیها پاک کن