🔰 «نوبارانی»✍️ کتایون مزداپورمجله چیستا خرداد ۱۳۶۵، شماره ۲۹، ص ۶۷۵.افراسیاب تورانی (اوستا: Frarǝra

🔰 «نوبارانی»✍️ کتایون مزداپورمجله چیستا خرداد ۱۳۶۵، شماره ۲۹، ص ۶۷۵.افراسیاب تورانی (اوستا: Frarǝrasyan)، شهریارِ اساطیریِ توران است که با ایرانیان می‌جنگد و نام وی در ردیف ضحّاک می‌آید. افراسیاب بر ایران فرمانروایی هم می‌یابد و در زمان سلطه‌ی وی، در ایران باران نمی‌بارد؛ یا آن‌که وی به جادویی، باران را از ایرانشهر بازمی‌دارد. او با آب و آبادانی نسبتی منفی دارد و این رابطه، در ادوار مختلف ادبیات، به انحای گوناگون پدیدار می‌گردد. افراسیاب سه بار به دریای فراخکرد می‌جهد، وی می‌کوشد تا فرّه ایرانی را بدست آورد. اما فرّه شناور در آب از وی می‌گریزد. از این سه گریز، سه دریاچه پدید می‌آید (زامیاد یشت، بندهای ۵۶ تا ۶۴، ترجمه ابراهیم پورداود در یشت‌ها). از جمله ویژگی‌های فرّه یکی آن است که آبادانی، و نیز آب و بارندگی پدید می‌آورد و افراسیاب که از فرّه بهره ندارد و «دُشفره» است، وجودش مایه‌ی بی‌آبی و بی‌بارانی و ویرانی می‌شود. افراسیاب برادر اغریرث یا «گوبد شاه» است. اغریرث ایرانیان را در نبرد یاری می‌کند و به این بهانه، به دست افراسیاب کشته می‌شود. اغریرث در روایت بُندهش از جاویدانان است و گوبدشاه خوانده می‌شود. بنابر روایت مینوی خرد، گوبدشاه همواره بر ساحل می‌نشیند و ستایش و پرستش می‌کند تا آبها را از جانوران موذی پاک سازد. افراسیاب که در برخی از روایات، اغریرث را می‌کشد و با توجه به پیوند اغریرث با آبها، با آب دشمنی می‌ورزد؛ گناه بزرگ دیگری نیز دارد و آن کشتن #سیاوش است. سیاوش در اصل، خدایی نباتی و نماد رستن و رشد گیاه و خرّمی و سبزی جهان است و «کَنگدژ» که شهر ساخته‌ی او است، سرسبزی جاویدان دارد. افراسیاب سیاوش را سر می‌بُرد و بر کنگدژ نیز تسلط می‌یابد، یعنی خرّمی و سرسبزی نباتی را در کام خشکی و ویرانی خویش فرو می‌برد. پس، افراسیاب که در اصل با آب دشمن است، با گیاه نیز دشمنی می‌کند. چون سیاوش کشته شد، رستم به کین‌خواهی او، به توران لشکر می‌کشد و پس از هفت سال، به ایران بازمی‌گردد. در پی بازگشت او، افراسیاب پیاپی به ایران هجوم می‌آورد و ویرانیِ سختِ تاخت و تازش، با خشکی و بی‌آبی هم همراه است. آن‌گاه سروش در رویا بر گودرز پدیدار می‌شود و به پهلوان فرمان می‌دهد که فرزند خود، گیو را به توران بفرستد تا کیخسرو جوان را به ایران آورد و وی کین سیاوش را بازستاند. در این رویای صادق، سروش بر ابر بارانی نشسته است:چُنان دید گودرز یَک شب به خوابکه ابری برآمد ز ایران پُر آببر آن ابرِ باران خجسته‌سروشبه گودرز گفتی که «بگشای گوش:ز تنگی بخواهی که یابی رهاوُ زین نامورترکِ نراَژدَها،به توران یَکی شهرْیاری نوستکجا نام آن شاه، کیخسروست...به دریای قُلزُم به جوش آرد آبنخارد سر از کینِ افراسیاب...»سرانجام، #افراسیاب به گناه کشتن سیاوش و نیز اغریرث و نوذر و دیگر کردارهای بد خویش، به دست کیخسرو به قتل می‌رسد. با این همه پیش از این، در گریزهای خویش، در بُن دریاچه خُنجست یا چیچَست، پناه می‌گزیند و به نحوی در آب دریا نهان می‌گردد و از تاثیر تنِ او، آب تیره می‌شود. افراسیاب را #هوم اسیر می‌کند و به دست کیخسرو می‌سپارد. هوم که در اوستا نام ایزد و نیز گیاهی است، در شاهنامه به صورت مردی عابد تجلّی می‌نماید. هوم در اساطیر هندوایرانی، از یاوران خدای تندر و باران است. وی که در اساطیر هندی، سومه (soma) نام دارد، ایندره (indra)، خدای تندر و باران را، در جنگ با ورتره (vrtra) یاری می‌دهد. ورتره «گاوهای ابرباران» را محبوس می‌سازد و ایندره با یاری سومه‌، او را می‌کشد و ابرهای باران را رها می‌کند. چنین است که از نبردی اساطیری برای آوردن باران و آزادساختن ابرهای بارانی از چنگ دیو خشکی، بهری نیز به افراسیاب بازمی‌گردد و او در هیات شخصیتی اساطیری که بازدارنده‌ی باران و آورنده‌ی خشکی و ویرانی است، جلوه می‌کند.#اساطیر_ایرانی#باران#آب#هوم.@ThoughtAboutIRAN@persian_mythology🌷