.دیدگاه فیلسوفان روشنگری در باب ایرانیان: شکوهِ باستان در برابرِ وهمِ تریاک! 🏛️📜✍️ به قلم: سعید جل

.دیدگاه فیلسوفان روشنگری در باب ایرانیان: شکوهِ باستان در برابرِ وهمِ تریاک! 🏛️📜✍️ به قلم: سعید جلوخانینگاه اندیشمندان بزرگ غرب به ایران، یک پارادوکسِ عجیب است؛ همزمان هم غرق در احترام به حکمتِ کهن و هم درگیر با کلیشه‌هایی از انحطاطِ دورانِ معاصر.اگر بخواهیم نگاه کانت (Immanuel Kant) را تحلیل کنیم، باید ایران را به دو دوره تقسیم کنیم:۱. دوره حکمت باستانی: جایی که کانت با احترام به فلسفه کهن ایرانی می‌گوید: «کلدانیان فیلسوفی به نام زرتشت داشتند و در میان پارسیان نیز همچین زرتشتی به این نام وجود داشته که کاملاً با زرتشتیِ کلدانیان متمایز است.»۲. دوره دوران اسلامی: جایی که کانت نگاهی تند و کلیشه‌ای دارد و می‌گوید: «پارسیان علناً خود را غرق در نعشگی تریاک و بنگ می‌کنند... اسلام که شراب را تحریم کرد، به نحو بدی این را برگزید که تریاک را مجاز بشمارد.»این همان شکافِ تاریخی است که از لایبنیتس تا نیچه ادامه می‌یابد. لایبنیتس نیز با نگاهی مشابه، از جوانان ایرانی و تمایل آن‌ها به تریاک و خشونت سخن می‌گوید (که ریشه در واژه Assassin و پیروان حسن صباح قرار داشت). حتی مونتسکیو (Montesquieu)، پدر قانون اساسی و فیلسوف سیاسی بزرگ، در تحلیل‌های خود به ساختارهای قدرت در دربار ایران و عثمانی اشاره کرده است.اما آیا این تنها جنبه‌ی نگاه آن‌ها بود؟ هرگز!در سوی دیگر، ما با پیوندی عمیق روبرو هستیم. نیچه و گوته عاشق ادبیات فارسی بودند. شلینگ (Schelling) در بحث‌های خود، شکل‌گیری فلسفه هگل را بر پایه تقابل با مفهوم «زروان» در اندیشه ایرانی می‌بیند. اگر هگل حرکت تاریخ را با «مفهوم» (Concept) رقم می‌زند، گویی این حرکت در فلسفه تاریخ، با ریشه‌هایی از تفکر پارسی گره خورده است.ما با میراثی روبرو هستیم که در نگاه غرب، هم منشأ حکمت بوده و هم قربانیِ وهم و تریاک.📚 References:• Ian Almond, "The History of Islam in German Thought: From Leibniz to Nietzsche", p. 35.• Immanuel Kant, Lecture on Logic (1792).• Montesquieu, The Spirit of the Laws.#فلسفه #ایران #کانت #هگل #نیچهhttps://t.me/phenomenology_existentialism