📚 سرچشمه‌های باستانی حکمت اشراق در متون پهلوی🔹 دینکرد را به درستی دانشنامه دین مزدایی (زرتشتی) نام

📚 سرچشمه‌های باستانی حکمت اشراق در متون پهلوی🔹 دینکرد را به درستی دانشنامه دین مزدایی (زرتشتی) نامیده‌اند. فریدون فضیلت ضمن پذیرش این جنبه نخست از کتاب، دو جنبه دیگر را نیز بر آن می‌افزاید: جنبه دوم آنکه در دینکرد بخش قابل‌توجهی از مباحث ارسطویی در قالب ترجمه پهلوی در فلسفه زرتشتی گنجانده شده است؛ و جنبه سوم آنکه دینکرد دربردارنده همه سرچشمه‌های حکمت خسروانی (فلسفه اشراق) و بحث اصالت وجود و ماهیت نیز هست.🔹 پیش از این در کانال با جنبه نخست و دوم آشنا شدیم. اکنون زمان پرداختن به سومین جنبه فرارسیده است. ابتدا باید یادآوری کنیم که سخن درباره ریشه‌های تاریخی و فکری بحث است؛ نه ادعای تاثیرپذیری مستقیم شیخ اشراق از کتاب دینکرد یا مطالعه و آگاهی او از محتوای این کتاب.🔹️ موبد آذرفرنبغ فرخ‌زادان از بحث تجلی و وجود به بحث پسینی بودن و پیشینی بودن وجود و تجلی وجود می‌رسد. (۴۰)🔹 رنج و کامه‌پرستی، بنیانی جدا از بُن اهورایی دارند. خِرَدِ خداداد (=عقل بالملکه) یکی از رسولان ایزدی برای راهنمایی مردمان است. با کمک خرد خداداد است که مردم‌زادگان می‌توانند میان ماهیت ایزد و دیو جدایی نهند. (۷۷)🔹 موبد، چیستی و چِبّودی و بُن و گوهر ایزدان، و نیز چیستی و چِبّودی (=ماهیت) دیوان را توضیح می‌دهد. ایزدان و دیوان، از نظر وجود مینوی، یکسانی دارند ولی از نظر خویشکاری و ماهیت، دیگرسانی دارند. (۱۰۸)🔹 همه هنرهای نهادی و اخلاقی ریشه در دانایی دارند که خود دانایی ریشه در اهورامزدا دارد. موبد نتیجه می‌گیرد که زیرماده دانایی با چیستی و چبودی ایزد، یکساخت و یکپارچه است. پس، ماهیت دانایی ایزدی، تعیین‌کننده وجود ایزدی است. (=اصالت ماهیت) نه برعکس؛ زیرا از نظر هستی مینوی، ایزدان و دیوان یکسانی دارند. موبد می‌نویسد: «چیستی و چِبّودی ایزد است که می‌شاید در سیمای هستندگی بسامان شود.» (۱۰۹)🔹 بحث در بنیاد جهان، یعنی «آن روشنایی ناپیداکرانه». موبد، طبقات چهارگانه نور (=روشنا=شید) را برمی‌شمرد و سربرکشیدن هر زینه را از زینه پیش از خود توضیح می‌دهد. (۱۲۳)🔹 بحث در طبقات چهارگانه نور. نخست، نور آغازین، که موبد آن را «روشنایی بنیاد همه روشنایی‌ها» (=شیدان‌شید= نور الانوار) می‌نامد. طبقات فُرودین‌تر، فُروگ (=فروغ= نورالاقرب، مرتبه بهمنی)، براه (=پرتو= نورالقاهر) و بام یا بامزاد (درخش=نور چهارم) هستند. تاریکی، نبود روشنایی نیست؛ بلکه بُن و گوهر تاریکی برای خود هستی بخوداستوار دارد. مردمان از نظر دانش به پنج طبقه تقسیم می‌شوند. از طبقه نخست به سمت طبقه پنجم، پله پله از میزبانی ایزد بهمن کاسته می‌شود و به میزبانی دیو آکومَن نزدیک می‌شویم. در طبقه پنجم (=تاریکی بن تاریکی‌ها= غَسق)، هیچ اثری از فروغانه‌های اهورایی نمانده است. (کرده‌های ۱۴۲، ۲۶۶ و ۳۶۵)🔹 بحث در هَستش، هستش پویا، هستش پایا و هستندگی مادی که چهار زینه پایانی هستندگی هستی‌اند. موبد، بحث را در چهار بخش به پیش می‌برد، در هر بخش نخست یک زینه از آفرینش را تعریف می‌کند. سپس سرنشانه‌های سِرِشتین آن را معرفی کرده و سرانجام آن را به یکی از مراحل ساخت و پرداخت در کارگاه کوزه‌گری تشبیه می‌کند. (۱۹۴)🔹 اهورامزدای پاک، نخست روشنایی بی‌پایان را آفرید. دوم، مینوی راستی (=مُثُلِ حقیقت). سپس از درون مینوی راستی، دانایی تراویده و افکنده و صادر می‌شود. پس از آفرینش دانایی، دانشِ بایسته برای آفرینش همه چیز فراهم می‌آید. (۲۶۷)🔹 آخرین کرده از دینکرد سوم، به خود کتاب دینکرد می‌پردازد. نخستین‌بار، کِی‌ویشتاسپ‌شاه دینکرد آغازین را تدوین کرد که بهره‌ور از نورالانوار بود. دینکرد آغازین، به دست اسکندر ملعون پراکنده می‌گردد. دینکرد دوم، بهره‌ور از دومین مرتبه نور، به خامه موبد تَنسَر در زمان اردشیر بابکان بازآرایی می‌شود. دینکرد سپس برای بار سوم (با سقوط ساسانیان) پراکنده می‌شود و از دست می‌رود؛ موبد آذرفرنبغ فرخ‌زادان دینکرد سوم را با بهره‌گیری از مرتبه سوم نور، بازنویسی و تدوین می‌کند. برای چهارمین بار نیز دینکرد (در زمان خلفای عباسی) از دست می‌رود. موبد آذرباد اُمیدان برای بار چهارم دست به کار گردآوری و بازنویسی دینکرد می‌شود. تدوین چهارم بهره‌مند از مرتبه چهارم نور در جهان هستی است. در بند پایانی، موبد نوید می‌دهد که در آینده، دینکرد برای واپسین بار به دست حضرت هوشیدر بازسازی خواهد شد؛ بازسازی‌ای نه نازل‌تر، که، بهره‌مند از نورالانوار آغازین خواهد بود... (۴۲۰)#گفتاورد#quote🔸🔸@philosophic_books@homerbooks@homerquotes