1⃣ مَثَلُهُمۡ كَمَثَلِ ٱلَّذِي ٱسۡتَوۡقَدَ نَارٗا فَلَمَّآ أَضَآءَتۡ مَا حَوۡلَهُۥ ذَهَبَ ٱللَّهُ بِنُورِهِمۡ وَتَرَكَهُمۡ فِي ظُلُمَٰتٍٖ لَّا يُبۡصِرُونَ ۝۱۷منافقان به کسانی تشبیه شده‌اند که آتشی می‌افروزند و الله آن را خاموش می‌گردانَد. برای این تشبیه سه وجه تشبیه بیان شده است: نخست: منفعت آنان در دنیا با ادّعای داشتن ایمان، شبیه نور، و عذاب‌شان در آخرت شبیه تاریکی پس از نور است. وجه تشبیه دوم: پنهان‌کردن کفرشان، همچون نور و رسوایی آنان، مانند تاریکی است. وجه سوم: این تشابه، دربارۀ کسانی از آنان است که ایمان آورده سپس کافر شده‌‌اند که ایمان‌شان، همچون نور و کفر پس از آن، به مانند تاریکی است. این فرمودۀ الله تعالی: ﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ﴾ [المنافقون: ٣]؛ «این به سبب آن است که آنان ایمان آوردند، سپس کافر شدند»، وجه تشبیه اخیر را ترجیح می‌دهد. ابن جزی: ١/ ٥٤.2⃣ صُمُّۢ بُكۡمٌ عُمۡيٌ فَهُمۡ لَا يَرۡجِعُونَ ۝۱۸الله تعالی دربارۀ آنان فرمود: ﴿صُمُّۢ} یعنی در برابر شنیدن خیر و خوبی، ناشنوا و کر هستند. {بُكۡمٌ} یعنی نمی‌توانند خیر و خوبی را بر زبان آورند. ﴿عُمۡيٌ﴾ یعنی نمی‌توانند خیر را ببینند، ﴿فَهُمۡ لَا يَرۡجِعُونَ﴾ زیرا حقیقت را پس از این‌که شناختند ترک کردند، پس دوباره به آن باز نمی‌گردند. بر خلاف کسی که حقیقت را از روی جهل و گمراهی ترک کند؛ زیرا چنین فردی نمی‌داند، و احتمال بازگشت وی بیشتر از آنان است. سعدی: ٤٤.3⃣ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمۡعِهِمۡ وَأَبۡصَٰرِهِمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ قَدِيرٌ ۝۲۰در این عبارت، الله متعال از قدرت فراگیرش سخن می‌گوید؛ زیرا منافقان را از خشم و قدرتش برحذر داشته و خبر می‌دهد که بر آنان احاطه و تسلّط دارد و می‌تواند قدرت شنیدن و دیدن آن‌ها را از بین ببرد. ابن کثیر: ١/ ٥٥.4⃣ یَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُمۡ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ ۝۲۱﴿ٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمُ﴾: این فرمان، ایمان به الله و یگانه‌دانستن او و اطاعت از او تعالی را شامل می‌شود؛ بنابراین به منکِر و کافر فرمان داده می‌شود که ایمان بیاورد، و به مشرک دستور داده می‌شود که الله را یگانه و بی‌شریک بداند، و به مؤمن فرمان داده می‌شود که از الله اطاعت کند. ابن جزی: ١/ ٥٦.5⃣ فَلَا تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادًا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ۝۲۲این آیه از آیات محکم و قطعی است که تمامی شرایع و کتاب‌ها بر آن توافق و اجماع دارند، و ستون و پایۀ خضوع و فروتنی و معیار بندگی و فروتنی در برابر الله به شمار می‌رود. بقاعی: ١/ ٥٩.6⃣ وَإِن كُنتُمۡ فِي رَيۡبٖ مِّمَّا نَزَّلۡنَا عَلَىٰ عَبۡدِنَا فَأۡتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثۡلِهِۦ وَٱدۡعُواْ شُهَدَآءَكُم مِّن دُونِ ٱللَّٰهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ۝۲۳  فَإِن لَّمۡ تَفۡعَلُواْ وَلَن تَفۡعَلُواْ}یعنی هرگز توان انجام این کار را ندارید، که این خود معجزۀ دیگری است؛ الله به طور قطع و یقین و بدون هیچ ترس و بیمی خبر داد که تا ابد کسی نمی‌تواند مانند این قرآن بیاورد و در مقابل آن عَرضه کند. این‌گونه هم شد و از زمان نزول قرآن تاکنون کسی نتوانسته است چنین کاری انجام دهد، و در آینده هم امکان نخواهد داشت این امر اتفاق بیفتد. چگونه کسی می‌تواند دست به چنین کاری بزند؟! ابن کثیر: ١/ ٥٨.7⃣ وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلۡحِجَارَةُۖ أُعِدَّتۡ لِلۡكَٰفِرِينَ ۝۲۴الله تعالی ابتدا مردم را ذکر فرمود؛ زیرا آنان دردها را احساس می‌کنند، یا به این دلیل که آنان چون دارای پوست و گوشت و چربی هستند، بیش از جمادات باعث برافروخته‌شدن آتش می‌شوند. به‌علاوه، این تقدیم بیشتر باعث ترساندن مردم می‌شود. آلوسی: ١/ ١٩٩.@Pious114💫متقیان💫