🧪 افزایش سمیت آفت‌کش‌ها؛ تهدیدی برای تنوع زیستی و هدف ۵۰٪ سازمان ملل مقدمهدر سال ۲۰۲۲، کنفرانس سازم

🧪 افزایش سمیت آفت‌کش‌ها؛ تهدیدی برای تنوع زیستی و هدف ۵۰٪ سازمان ملل مقدمهدر سال ۲۰۲۲، کنفرانس سازمان ملل در مورد تنوع زیستی (COP15) متعهد شد که کشورها تا سال ۲۰۳۰ خطرات ناشی از آفت‌کش‌ها را ۵۰ درصد کاهش دهند. اما آیا جهان در مسیر تحقق این هدف قرار دارد؟ پژوهش جدیدی که در مجله‌ی Science منتشر شده، پاسخی نگران‌کننده به این پرسش می‌دهد.یاکوب وولفرام و همکارانش با استفاده از شاخص «سمیت کل اعمال‌شده» (Total Applied Toxicity یا TAT)، روند تغییرات سمیت آفت‌کش‌ها را در مقیاس جهانی بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹ بررسی کرده‌اند.--- شاخص TAT چیست؟شاخص TAT که در نشست COP16.2 در سال ۲۰۲۵ به عنوان یک شاخص رسمی برای پایش کاهش خطر آفت‌کش‌ها تصویب شد，صرفاً مقدارِ وزنیِ آفت‌کش‌های مصرفی را در نظر نمی‌گیرد، بلکه میزان سمّیتِ هر ماده برای گونه‌های مختلف غیرهدف را نیز محاسبه می‌کند.محققان با استفاده از آمار مصرف ۶۲۵ نوع آفت‌کش در ۲۰۱ کشور و هشت گروه گونه‌ای (شامل بی‌مهرگان آبزی، ماهیان، حشرات گرده‌افشان، موجودات خاکزی، بندپایان خشکی‌زی و گیاهان) و با بهره‌گیری از آستانه‌های ایمنیِ هفت نهاد نظارتی معتبر جهانی، تصویری جامع از روند تغییرات سمیت ارائه داده‌اند.--- یافته‌های کلیدی ۱. افزایش سمیت در بیشتر گروه‌های گونه‌ایاز هشت گروه گونه‌ای بررسی‌شده، سمیت کل اعمال‌شده برای شش گروه بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹ افزایش یافته است:- بندپایان خشکی‌زی (شامل حشرات) با ۶.۴ درصد رشد سالانه، بیشترین افزایش را داشته‌اند.- موجودات خاکزی با ۴.۶ درصد رشد سالانه در رتبهٔ دوم قرار دارند.- ماهیان با ۴.۴ درصد رشد سالانه (به‌جز در آسیا).- بی‌مهرگان آبزی، گرده‌افشان‌ها و گیاهان خشکی‌زی نیز روند صعودی داشته‌اند.تنها گیاهان آبزی و مهره‌داران خشکی‌زی کاهش اندکی را تجربه کرده‌اند. ۲. تمرکز سمیت در تعداد کمی از آفت‌کش‌هابه‌طور میانگین، تنها ۲۰ ± ۱۴ نوع آفت‌کش (از مجموع ۵۱۱ مادهٔ بررسی‌شده) مسئول بیش از ۹۰ درصد از سمیت کلِ هر کشور هستند. این یعنی با هدف‌قراردادن همین تعداد محدود از موادِ بسیارِ سمی، می‌توان تأثیر چشمگیری در کاهش خطرات زیست‌محیطی داشت. ۳. محصولات کشاورزیِ اصلی، سهم‌آوران بزرگِ سمیتمیوه‌ها و سبزیجات، ذرت، سویا، برنج و سایر غلات، مجموعاً ۷۶ تا ۸۳ درصد از سمیت کل جهانی آفت‌کش‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. ۴. چهار کشور، بیش از نیمی از سمیت جهانیچین، برزیل، ایالات متحده و هند، روی هم‌رفته ۵۳ تا ۶۸ درصد از سمیت کل جهانی آفت‌کش‌ها را تولید می‌کنند. پیامدها برای هدف ۵۰ درصدی سازمان مللاز میان ۶۵ کشوری که داده‌های ملیِ کافی داشتند (نمایندهٔ ۷۹.۴ درصد از سطح زیرکشت جهانی)، تنها شیلی در مسیر تحقق هدف کاهش ۵۰ درصدی خطر آفت‌کش‌ها تا سال ۲۰۳۰ قرار دارد.چین، ژاپن و ونزوئلا در حال حرکت به سمت هدف هستند، اما به شتاب بیشتری نیاز دارند. تایلند، دانمارک، اکوادور و گواتمالا نیز در حال دورشدن از هدف هستند و حداقل یکی از شاخص‌ها در آنها طی ۱۵ سال گذشته دو برابر شده است.وولفرام و همکاران تأکید می‌کنند که برای دستیابی به هدف سازمان ملل، اقدامات اساسی از جمله:- جایگزینی آفت‌کش‌های بسیار سمی با ترکیبات کم‌خطرتر- توسعهٔ کشاورزی ارگانیک- به‌کارگیری فناوری‌های دقیق (precision agriculture)- ارائهٔ داده‌های شفافِ ملیِ مصرف آفت‌کش‌ها...به‌طور همزمان لازم است.--- جمع‌بندیاین پژوهش نشان می‌دهد که سمیتِ اکولوژیکِ آفت‌کش‌ها در سطح جهانی در حال افزایش است و بیشتر کشورها برای رسیدن به هدفِ کاهش ۵۰ درصدیِ سازمان ملل، نیازمند تغییراتِ بنیادین در سیاست‌های کشاورزی خود هستند. تمرکز سمیت در تعداد محدودی از موادِ شیمیاییِ بسیارِ سمی و در چهار کشورِ عمدهٔ تولیدکننده، فرصتی برای اقدامِ هدفمند فراهم می‌آورد؛ اما در عین حال، نشان می‌دهد که بدون ارادهٔ جدیِ سیاسی و سرمایه‌گذاری در راهکارهای جایگزین، بحرانِ کاهشِ تنوع‌زیستیِ ناشی از آفت‌کش‌ها تشدید خواهد شد.@PlantPhysiol---📚 منبع:Wolfram, J., Bussen, D., Bub, S., Petschick, L. L., Herrmann, L. Z., & Schulz, R. (2026). Increasing applied pesticide toxicity trends counteract the global reduction target to safeguard biodiversity. *Science*, *391*(6785), 616-621. DOI: [10.1126/science.aea8602](https://www.science.org/doi/10.1126/science.aea8602)