نقد ساختار پذیرش دانشجوی دکتری؛ گذر از شایسته‌سالاری به سلیقه‌گرایی و رانتنظام پذیرش دانشجوی دکتری ب

نقد ساختار پذیرش دانشجوی دکتری؛ گذر از شایسته‌سالاری به سلیقه‌گرایی و رانتنظام پذیرش دانشجوی دکتری به عنوان دروازه ورود نخبگان به عرصه تولید علم، باید بر پایه شایسته‌سالاری، شفافیت و سنجش عینی استعدادهای پژوهشی استوار باشد. با این حال، بررسی روند فعلی آزمون دکتری، به‌ویژه تعیین «حد نصاب» برای مرحله دوم (مصاحبه)، نشان می‌دهد که این فرآیند از مسیر عدالت آموزشی خارج شده و بستر مناسبی برای بروز سلیقه‌گرایی، رانت و تضاد منافع فراهم گردیده است.کمرنگ شدن نقش آزمون کتبی (مرحله اول) به عنوان یک شاخص استاندارد و کمی، و در مقابل، دادن وزن نامتوازن و غیرشفاف به مصاحبه‌های تخصصی، موجب شده تا معیارهای جذب دانشجو تغییر یابد. شواهد و گزارش‌های متعدد حاکی از آن است که داوطلبانی با رتبه‌های تک‌رقمی و دستاوردهای پژوهشی درخشان (نظیر چاپ مقالات معتبر و فارغ‌التحصیلی از دانشگاه‌های تراز اول کشور)، به دلیل فقدان شاخص‌های عینی در مرحله مصاحبه، از ادامه مسیر باز می‌مانند. در مقابل، متأسفانه گاهی پذیرش داوطلبانی با رتبه‌های سه‌رقمی و سوابق پژوهشی ضعیف‌تر، نه بر اساس استعداد علمی، بلکه به دلیل منافع غیرآکادمیک صورت می‌پذیرد. تغییر رویکرد برخی از گروه‌های آموزشی از «کشف و پرورش استعداد» به «جذب نیروی کار برای پروژه‌های صنعتی و تأمین منافع مالی آزمایشگاه»، و یا نفوذ شبکه‌های غیررسمی و روابط ناسالم (نپوتیسم)، ضربه مهلکی به پویایی علمی کشور وارد کرده است.ادامه این روند و نادیده گرفتن دستاوردهای عینی داوطلبان در مرحله اول، مصداق بارز بی‌عدالتی آموزشی و اتلاف سرمایه انسانی است. اگر قرار است مصاحبه دکتری به ابزاری برای دور زدن شایسته‌سالاری و ترجیح منافع شخصی یا گروهی بر منافع ملی تبدیل شود، باید از مسئولین امر پرسید: تا کی باید استعداد‌های برتر کشور به بهانه سلیقه‌گرایی و رانت، یا از مرزهای علمی کشور مهاجرت کنند و یا سر از صنایع غیرمرتبط درآورند؟ زمان آن رسیده است که سازمان‌های متولی، با بازنگری در آیین‌نامه‌های جذب، وزن‌دهی علمی و شفافی را برای سوابق پژوهشی و آزمون کتبی در نظر گرفته و بر عملکرد کمیته‌های مصاحبه نظارت دقیق‌تری اعمال نمایند.@iraj8983@pnumechanic