روح سرگردان تحول‌خواهی در جامعه‌ی ایرانی به‌صورت‌های مختلفی بر سیستم‌ها و ساختارهای مستقر رسمی فشار می‌آورد. جنبش‌های اجتماعی پیشرو، بخشی از این کوه یخ عظیم هستند. پس‌زمینه‌ی این روح ناآرام ایرانی را از پیشامشروطه تا مشروطه و بعد از آن، و از جنبش نوسازی تا جنبش ملی و سپس تا مطالبات آزادی و حقوق فردی و اجتماعی در دوره انقلاب و پساانقلاب ملاحظه می‌کنیم. اما این تحول‌خواهی نه توفیق یافته است که خود را به سطوح عالی بلوغ اجتماعی برساند و نه توانسته است نمایندگی سیاسی، ساختاری و نهادین رضایت‌بخشی برای خود ایجاد و مستقر بکند. در نتیجه هنوز بار سنگین نارضایتی تاریخی خود را همچنان حمل می‌کند.فصلنامه مطالعات ایرانی پویه، شماره‌های ۱۹ و ۲۰، بهار و تابستان ۱۴۰۱www.pooyemag.com.