✍️ جهان پولدارتر، مردم نگران‌تر؛ روایت شاخص پیشرفت اجتماعی ۲۰۲۶حریر رحیمی؛ پژوهشگر پویش فکری توسعه🔹 در روزهایی که بخشی از جهان چشم به فوتبال دوخته و بخشی دیگر زیر سایه جنگ، تهدید و آتش‌بس نفس می‌کشد، گزارش شاخص جهانی پیشرفت اجتماعی ۲۰۲۶ یک یادآوری مهم دارد: کشورها فقط با رشد اقتصادی، درآمد سرانه، منابع طبیعی یا عدد تولید ناخالص داخلی توسعه‌یافته نمی‌شوند. همان‌طور که یک تیم فوتبال فقط با داشتن ستاره‌های گران‌قیمت قهرمان نمی‌شود، یک کشور هم فقط با پول و ساختمان و آمارهای بزرگ، به زندگی بهتر برای مردم نمی‌رسد.🔹 سؤال اصلی این است: مردم در آن کشور چگونه زندگی می‌کنند؟ چقدر احساس امنیت دارند؟ چقدر به آموزش، سلامت، مسکن، آب سالم، اطلاعات، فرصت برابر و حقوق فردی دسترسی دارند؟ و چقدر می‌توانند آینده خود را با امید تصور کنند؟🔹 سال‌هاست که توسعه کشورها بیشتر با شاخص‌هایی مانند تولید ناخالص داخلی و درآمد سرانه سنجیده می‌شود. اما تجربه جهان امروز نشان می‌دهد این عددها همه واقعیت را نمی‌گویند. ممکن است کشوری ثروتمند باشد، اما مردمش احساس ناامنی کنند؛ ممکن است اقتصادی بزرگ باشد، اما شهروندانش از آزادی، فرصت برابر، محیط‌زیست سالم یا عدالت اجتماعی محروم باشند.🔹 شاخص جهانی پیشرفت اجتماعی دقیقاً برای پاسخ به همین مسئله طراحی شده است. این شاخص کیفیت زندگی مردم را نه با پول، بلکه با ۵۷ شاخص اجتماعی و محیط‌زیستی در سه بُعد اصلی می‌سنجد: نیازهای اساسی انسانی، بنیان‌های رفاه و فرصت‌ها. به زبان ساده، این شاخص می‌پرسد آیا کشورها توانسته‌اند منابع و امکانات خود را به زندگی بهتر برای مردم تبدیل کنند یا نه؟🔹 گزارش ۲۰۲۶ پیام نگران‌کننده‌ای دارد: جهان به نقطه عطف رسیده است. اقتصاد جهانی تا حدی از شوک کرونا عبور کرده، اما پیشرفت اجتماعی با همان سرعت بازنگشته است. از سال ۲۰۲۱ به بعد، روند بهبود کیفیت زندگی در جهان کند شده و در برخی حوزه‌ها حتی عقب‌گرد دیده می‌شود.🔹 مهم‌ترین زنگ خطر گزارش، کاهش حقوق و آزادی‌های فردی است. امتیاز مؤلفه حقوق فردی از سال ۲۰۱۱ تاکنون حدود ۶ واحد کاهش یافته و فقط در فاصله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ نیز نزدیک به ۱.۹ واحد افت کرده است. این یعنی جهان، حتی اگر در فناوری، تولید، تجارت و ارتباطات جلو رفته باشد، در بخشی از انسانی‌ترین شاخص‌های زندگی عقب نشسته است.🔹 این مسئله در جهان امروز کاملاً قابل لمس است. وقتی جنگ یا تهدید جنگ بر منطقه‌ای سایه می‌اندازد، فقط مرزها و پادگان‌ها درگیر نمی‌شوند؛ زندگی روزمره مردم هم تغییر می‌کند. خانواده‌ها نگران آینده می‌شوند، کسب‌وکارها بلاتکلیف می‌مانند، سرمایه‌گذاری عقب می‌نشیند، مهاجرت جدی‌تر می‌شود و امید اجتماعی آسیب می‌بیند. حتی آتش‌بس هم اگر با امنیت پایدار و چشم‌انداز روشن همراه نباشد، بیشتر شبیه توقف کوتاه نفس‌هاست تا بازگشت واقعی آرامش.🔹 از سوی دیگر، فوتبال هم تصویر جالبی از همین مسئله به ما می‌دهد. در جام جهانی، کشورها در زمین فوتبال روبه‌روی هم قرار می‌گیرند، اما پشت هر تیم، جامعه‌ای ایستاده است با سطحی از آموزش، سلامت، رفاه، آزادی، فرصت و سرمایه اجتماعی؛ شهروندانی که ممکن است در زندگی روزمره با فشارهای بزرگ اجتماعی و اقتصادی روبه‌رو باشند. هرچند وضعیت شهروندان بر کیفیت عملکرد بازیکنان بی‌تأثیر نیست، اما نمی‌توان نتیجه مسابقه را نماینده خوبی از کیفیت زندگی مردم یک کشور دانست.🔹 در رتبه‌بندی سال ۲۰۲۶، کشورهایی مانند نروژ، دانمارک، فنلاند، سوئد و سوئیس در جایگاه‌های نخست شاخص پیشرفت اجتماعی قرار گرفته‌اند. نقطه مشترک این کشورها فقط درآمد بالا نیست؛ بلکه توانایی آنها در تبدیل منابع اقتصادی به رفاه عمومی، اعتماد اجتماعی، خدمات عمومی باکیفیت، محیط‌زیست بهتر، فرصت‌های برابرتر و حقوق شهروندی پایدارتر است.🔹 ایران نیز در این گزارش با امتیاز ۶۲.۱۶ در رتبه ۱۰۲ از میان ۱۷۱ کشور قرار گرفته و در سطح چهارم شاخص جای دارد. این جایگاه نشان می‌دهد که مسئله ایران فقط کمبود منابع نیست؛ مسئله مهم‌تر این است که منابع موجود تا چه اندازه به آرامش، امنیت، امید، آزادی، سلامت و فرصت برای مردم تبدیل می‌شود.🔹 پیام گزارش روشن است: توسعه مسابقه‌ای نیست که فقط با پول، تولید، صادرات یا رشد اقتصادی برده شود. توسعه شبیه یک بازی تیمی است؛ اگر آزادی، سلامت، آموزش، محیط‌زیست، امنیت، عدالت، اعتماد و فرصت برابر در زمین نباشند، حتی بزرگ‌ترین اقتصادها هم نمی‌توانند مدعی پیروزی کامل باشند.🔹 در جهانی که هم‌زمان از فوتبال هیجان می‌گیرد، از جنگ می‌ترسد، به آتش‌بس امید می‌بندد و از آینده نگران است، شاخص پیشرفت اجتماعی یک سؤال ساده اما عمیق پیش روی ما می‌گذارد: آیا کشورها فقط بزرگ‌تر و ثروتمندتر شده‌اند، یا مردمشان واقعاً بهتر زندگی می‌کنند؟برای مطالعه خلاصه کامل گزارش پیشرفت اجتماعی 2026 اینجا کلیک کنید.