✍️ منابع سیاسی فروپاشی خودکامگی داود نجفی، پژوهشگر پویش فکری توسعه @pooyeshfekri🔹 پرسش از چرایی سقو

✍️ منابع سیاسی فروپاشی خودکامگی داود نجفی، پژوهشگر پویش فکری توسعه @pooyeshfekri🔹 پرسش از چرایی سقوط رژیم‌های خودکامه، یکی از مسائل اساسی در مطالعه تغییر سیاسی است. چرا رژیمی که سال‌ها توانسته است مخالفان را مهار کند، نهادهای سیاسی را تحت کنترل داشته باشد و انتقال قدرت را در چارچوب خود مدیریت کند، ناگهان وارد مرحله‌ای از بحران می‌شود که ادامه حیات آن را دشوار یا ناممکن می‌سازد؟ آیا فروپاشی خودکامگی عمدتاً نتیجه فشارهای اجتماعی، تحولات اقتصادی و تغییرات ساختاری است، یا باید سرچشمه آن را در پویایی‌های سیاسی درون رژیم جست‌وجو کرد؟🔹 پیترو گریلی دی کورتونا در کتاب «بحران و فروپاشی رژیم‌های غیردموکراتیک» آگاهانه دامنه تحلیل خود را محدود می‌کند. هدف او ارائه نظریه‌ای جامع درباره تمام علل فروپاشی خودکامگی نیست؛ بلکه تمرکز بر عوامل سیاسی داخلی است. از همین رو، عوامل ساختاری، اقتصادی و اجتماعی در معنای گسترده آنها در مرکز تحلیل قرار نمی‌گیرند. مسئله اصلی، شناسایی سازوکارهای سیاسی‌ای است که در درون رژیم و در رابطه میان حکومت، نخبگان و جامعه می‌توانند اقتدار موجود را فرسوده و زمینه پایان آن را فراهم کنند. این رویکرد یک مزیت مهم دارد: به جای آنکه سقوط خودکامگی را پیامد مستقیم یک بحران بزرگ و بیرونی تصور کند، این پرسش را مطرح می‌کند که چه اتفاقی در ساختار سیاسی و روابط قدرت رخ می‌دهد که یک رژیم دیگر قادر به بازتولید خود نیست؟🔹 گریلی دی کورتونا برای پاسخ به این پرسش چهار مجموعه عامل را برجسته می‌کند: پایان رژیم‌های قدیمی، اهمیت میراث رژیم پیشین، جامعه مدنی و بسیج علیه رژیم، و تحولات داخلی نخبگان و بحران‌های جانشینی. این چهار عامل را نباید چهار علت مستقل و جدا از یکدیگر دانست؛ آنها در واقع چهار مسیر متفاوت برای تحلیل فرسایش و پایان نظم خودکامه‌اند.پایان رژیم‌های قدیمی🔹 نخستین مسئله، پایان رژیم‌های قدیمی است. هر رژیم سیاسی صرفاً مجموعه‌ای از افراد نیست؛ بلکه یک نظم سیاسی است که در طول زمان مجموعه‌ای از قواعد، نهادها، شبکه‌های وفاداری و شیوه‌های توزیع قدرت را ایجاد می‌کند. استمرار رژیم وابسته به توانایی آن برای بازتولید این نظم است. بنابراین، پایان یک رژیم لزوماً زمانی رخ نمی‌دهد که مخالفان آن ناگهان قدرتمند شوند. گاهی مسئله اساسی این است که خود رژیم دیگر قادر نیست سازوکارهایی را که پیش‌تر بقای آن را تضمین می‌کردند، حفظ کند.🔹 این نکته از نظر تحلیلی بسیار مهم است. رژیم‌های خودکامه برای بقا به مجموعه‌ای از ترتیبات سیاسی متکی‌اند: کنترل نهادهای دولتی، وفاداری نیروهای امنیتی، همکاری نخبگان، مدیریت جانشینی و توانایی کنترل یا جذب مخالفان. اگر این ترتیبات به‌تدریج فرسوده شوند، رژیم ممکن است حتی پیش از آنکه با یک جنبش اجتماعی بسیار قدرتمند مواجه شود، وارد بحران شود. در نتیجه، «پایان رژیم قدیمی» را باید به‌عنوان بحران ظرفیت بازتولید سیاسی فهم کرد.🔹 رژیم ممکن است همچنان ابزارهای سرکوب را در اختیار داشته باشد، اما اگر نتواند میان نخبگان خود وحدت ایجاد کند، جانشینی را مدیریت کند یا وفاداری بازیگران کلیدی را حفظ کند، قدرت رسمی آن لزوماً به قدرت سیاسی مؤثر تبدیل نمی‌شود. از این منظر، فروپاشی خودکامگی را نمی‌توان صرفاً با میزان قدرت ظاهری حکومت سنجید. یک رژیم ممکن است از نظر نهادی و امنیتی بسیار قدرتمند به نظر برسد، اما اگر سازوکارهای بازتولید آن دچار اختلال شده باشند، آسیب‌پذیری آن می‌تواند به‌سرعت افزایش یابد.میراث رژیم پیشین🔹 دومین عامل، میراث رژیم پیشین است. رژیم‌ها در خلأ تاریخی شکل نمی‌گیرند و هر نظم سیاسی جدید بر بستری از نهادها، قواعد، فرهنگ سیاسی، شبکه‌های اجتماعی و تجربه‌های تاریخی رژیم‌های قبلی بنا می‌شود. به همین دلیل، حتی زمانی که یک رژیم خودکامه سقوط می‌کند، گذشته سیاسی آن کشور از بین نمی‌رود. نهادهایی که رژیم پیشین ایجاد کرده، نخبگانی که پرورش داده، روابطی که میان دولت و جامعه شکل داده و شیوه‌هایی که برای توزیع قدرت به وجود آورده، می‌توانند بر روند پایان رژیم و حتی بر شکل نظام سیاسی بعدی اثر بگذارند.🔹 اما اهمیت میراث رژیم پیشین فقط به دوره پس از سقوط محدود نمی‌شود. این میراث می‌تواند رژیم حاکم را نیز تحت تأثیر قرار دهد. برای مثال، اگر یک رژیم خودکامه بر پایه یک حزب قدرتمند، ارتش منسجم یا شبکه گسترده‌ای از نهادهای دولتی شکل گرفته باشد، این نهادها ممکن است بتوانند در برابر بحران مقاومت کنند. در مقابل، اگر رژیم قبلی نهادهای سیاسی ضعیف و روابط شخصی و غیرنهادی بر جای گذاشته باشد، انتقال قدرت می‌تواند بسیار بی‌ثبات‌تر شود. بنابراین ...برای مطالعه متن کامل این یادداشت اینجا کلیک کنید.@pooyeshfekri