✍️ قدرت دولت و امکان انقلابداود نجفی؛ پژوهشگر پویش فکری توسعه@pooyeshfekri🔹 یکی از بنیادی‌ترین پیش‌

✍️ قدرت دولت و امکان انقلابداود نجفی؛ پژوهشگر پویش فکری توسعه@pooyeshfekri🔹 یکی از بنیادی‌ترین پیش‌فرض‌های نظریه‌های کلاسیک انقلاب آن است که وقوع انقلاب را باید عمدتاً محصول نارضایتی‌های اجتماعی، بحران‌های اقتصادی یا بسیج مخالفان دانست. 🔹 در این رویکردها، دولت غالباً در مقام بازیگری ظاهر می‌شود که پس از آغاز بحران، یا قادر به مهار آن است یا در برابر آن فرو می‌پاشد. با این حال، پژوهش‌های جدید در جامعه‌شناسی تاریخی و مطالعات دولت نشان داده‌اند که این تصویر، رابطه میان دولت و انقلاب را به‌شدت ساده‌سازی می‌کند. 🔹 دولت صرفاً بازیگری نیست که پس از آغاز انقلاب واکنش نشان دهد؛ بلکه ویژگی‌های ساختاری و نهادی آن از همان ابتدا بر احتمال شکل‌گیری وضعیت انقلابی اثر می‌گذارد. از این منظر، قدرت و انسجام دولت نه‌تنها بر نتیجه انقلاب، بلکه بر امکان وقوع آن نیز تأثیر تعیین‌کننده دارند.🔹 نخست باید میان «قدرت دولت» و «اقتدار رژیم سیاسی» تمایز قائل شد؛ تمایزی که در بسیاری از تحلیل‌های انقلاب نادیده گرفته می‌شود. ممکن است رژیمی از مشروعیت اجتماعی اندکی برخوردار باشد، اما همچنان بر دولتی مقتدر، منسجم و دارای ظرفیت اجرایی بالا تکیه داشته باشد. 🔹 در مقابل، ممکن است رژیمی از پشتوانه اجتماعی قابل‌توجهی برخوردار باشد، اما دولت آن از ضعف نهادی، گسست بوروکراتیک یا ناتوانی در اعمال اقتدار بر سراسر قلمرو سیاسی رنج ببرد. بنابراین، قدرت رژیم و قدرت دولت دو مفهوم هم‌ارز نیستند و تحلیل انقلاب بدون تفکیک این دو، به نتایجی گمراه‌کننده منتهی می‌شود.🔹 قدرت دولت در اینجا صرفاً به معنای برخورداری از نیروی نظامی یا امکانات سرکوب نیست، بلکه مجموعه‌ای از ظرفیت‌های نهادی را در بر می‌گیرد؛ از جمله توانایی گردآوری اطلاعات، اعمال قانون، اخذ مالیات، هماهنگی میان نهادهای اداری، کنترل قلمرو، ارائه خدمات عمومی و حفظ انسجام دستگاه بوروکراتیک. 🔹دولتی که از چنین ظرفیت‌هایی برخوردار است، معمولاً پیش از آنکه نارضایتی‌های اجتماعی به مرحله بسیج انقلابی برسند، قادر است آن‌ها را شناسایی، مدیریت یا مهار کند. در نتیجه، بسیاری از بحران‌ها هرگز به نقطه‌ای نمی‌رسند که بتوان از آن‌ها به‌عنوان وضعیت انقلابی یاد کرد.🔹 از همین رو، نباید نقش دستگاه‌های سرکوب را صرفاً در لحظه رویارویی مستقیم با معترضان جست‌وجو کرد. کارآمدی این دستگاه‌ها بیش از آنکه به استفاده گسترده از خشونت وابسته باشد، به ایجاد نوعی بازدارندگی سیاسی و روانی مربوط است. هنگامی که مخالفان یقین داشته باشند که دولت از توان اطلاعاتی، سازمانی و عملیاتی کافی برای شناسایی و سرکوب شبکه‌های اعتراضی برخوردار است، هزینه مشارکت در کنش انقلابی به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. 🔹در چنین شرایطی، حتی اگر نارضایتی عمومی گسترده باشد، بسیاری از افراد از تبدیل نارضایتی به اقدام جمعی خودداری می‌کنند. بنابراین، ظرفیت سرکوب تنها در سرکوب انقلاب‌های آغازشده خلاصه نمی‌شود؛ بلکه خود یکی از عوامل جلوگیری از شکل‌گیری انقلاب است.🔹 در مقابل، ضعف دولت فرصت‌های سیاسی جدیدی برای نیروهای مخالف ایجاد می‌کند...برای مطالعه متن کامل این یادداشت اینجا کلیک کنید.@pooyeshfekri