🗣 درنگ بر میل به فالگیری در داده‌های مربوط به «فالگیر»، پست‌هایی درباره برتری فالگیر بر تراپیست یا نیاز بیشتر خاورمیانه به فالگیر تا تحلیلگر منطقه، بازدید بالایی داشته‌اند. این داده‌ها، نشانه‌های فرهنگیِ خستگی از تحلیل، بی‌اعتمادی به عقلانیت عمومی و درماندگی در برابر آینده‌اند. البته نباید این پدیده را با تحقیر مردم توضیح داد. جامعه‌ای که سال‌ها در معرض تورم، کاهش قدرت خرید، مهاجرت گسترده، محدودیت‌های اجتماعی، عدم فطعیت سیاسی، خطر جنگ، اختلال اینترنت، کاهش امید شغلی و شکاف میان روایت رسمی و تجربه روزمره قرار می‌گیرد، ناگزیر به دنبال راهی برای تسکین اضطراب می‌گردد. وقتی راه‌های سالم‌تر تضعیف می‌شوند، راه‌های ناسالم یا ابتدایی‌تر فعال می‌شوند.از منظر سلامت روان اجتماعی، سه سازوکار در این پسرفت قابل تشخیص است.نخست، کاهش احساس کنترل. یکی از پایه‌های سلامت روان، تجربه حداقلی کنترل بر زندگی است: اینکه فرد احساس کند تصمیم‌هایش تا حدی بر سرنوشتش اثر می‌گذارد. وقتی قیمت‌ها، آینده شغلی، امکان مهاجرت، امکان درمان، دسترسی به اینترنت، امنیت سیاسی و حتی برنامه روزمره دائماً دستخوش آشوب می‌شود، ذهن به جای کنش مؤثر، به کنترل خیالی پناه می‌برد. فال، نوعی کنترل خیالی بر آینده است.دوم، فرسایش اعتماد. سلامت روان اجتماعی بدون اعتماد ممکن نیست؛ اعتماد به نهادها، قانون، رسانه، بازار، دانشگاه، نظام درمان، خانواده و حتی آینده. وقتی اعتماد آسیب می‌بیند، جامعه به منابع غیررسمی معنا رو می‌آورد، منابعی همانند کانال‌های شایعه، پیش‌گویی، تحلیل‌های توطئه‌محور، فالگیران و صفحات شبه‌علمی. این منابع، به‌ظاهر پاسخ می‌دهند، اما در عمل اضطراب را بازتولید می‌کنند.سوم، ناتوانی در سوگواری و فکر کردن. جامعه‌ای که مدام با بحرانی تازه روبه‌رو می‌شود، فرصت هضم بحران قبلی را از دست می‌دهد. بحران اقتصادی، بحران سیاسی، بحران جنگ، بحران مهاجرت، بحران اعتماد، بحران آینده؛ یکی هنوز فهم نشده، دیگری آغاز می‌شود. در چنین وضعی، تفکر دشوار می‌شود. ذهن جمعی از تحلیل پیچیده به الگوهای ساده‌تر می‌لغزد: «چه زمانی تمام می‌شود؟»، «چه کسی برمی‌گردد؟»، «چه اتفاقی می‌افتد؟»، «آیا جنگ می‌شود؟»، «آیا او بازمی‌گردد؟». این پرسش‌ها وقتی در فضای عمومی پاسخ عقلانی پیدا نکنند، در بازار فال و پیش‌گویی پاسخ جعلی می‌گیرند.در اینجا باید میان سنت و وضعیتی اضطرابی فرق گذاشت. فال حافظ، در سنت ایرانی، همیشه فقط دلالت پیش‌گویی نداشته است؛ گاهی آیینی خانوادگی، زبانی ادبی برای امید، تردید و گفت‌وگو با خویشتن بوده است. اما آنچه امروز در شبکه‌های اجتماعی رشد می‌کند، عمدتاً محصول و دامن زننده به بازار اضطراب است، یعنی بازاری که در آن فروش قطعیت به انسان‌های بی‌قرار انجام می‌گردد. این بازار از رنج روانی، تنهایی، ناامنی اقتصادی و ابهام سیاسی تغذیه می‌کند. تفاوت میان آیین فرهنگی و صنعت فالگیری این است که اولی می‌تواند نمادین و گفت‌وگو-محور باشد؛ دومی اغلب استثمار روانی است.از نظر سیاست عمومی، چند اقدام ضروری است. نخست، باید سلامت روان از درمان فردی فراتر دیده شود. چون اگر فقر، تورم، بیکاری پنهان، ناامنی و بی‌آیندگی گسترده شود، کل جامعه وارد وضعیت نابسامان روان‌شناختی می‌شود. دوم، رسانه‌ها باید به جای تمسخر گرایش مردم به فال و آسترولوژی، آن را به‌عنوان علامت اجتماعی بخوانند. سوم، نهادهای درمانی و آموزشی باید سواد روان‌شناختی عمومی را تقویت کنند: تحمل ابهام، تشخیص شبه‌علم، مدیریت اضطراب، سوگواری جمعی، گفت‌وگوی خانوادگی در بحران و کمک‌گرفتن حرفه‌ای. چهارم، سیاست‌گذاران باید بفهمند که هر تصمیم اقتصادی، ارتباطی و امنیتی، پیامد روانی دارد. قطع اینترنت، بی‌ثباتی قیمت‌ها، فقدان شفافیت و سیاست‌های تبعیض‌آمیز روان اجتماعی را فرسوده می‌کنند.در نهایت، موج فال و آسترولوژی در شبکه‌های اجتماعی را باید به‌مثابه دماسنج دید، نه علت تب. تب در جای دیگری است: در ناامنی، بی‌اعتمادی، فرسایش امید، و فقدان افق قابل برنامه‌ریزی. جامعه‌ای که آینده را در فال جست‌وجو می‌کند، در واقع اعلام می‌کند که آینده را در سیاست، اقتصاد، علم و نهادهای عمومی نیافته است. این پیام را باید شنید؛ نه با تحقیر، بلکه با صراحت. وقتی آینده از دسترس عقلانی مردم خارج شود، بازار پیش‌گویی رونق می‌گیرد.بازگرداندن مردم از فال به فکر، از پیش‌گویی به برنامه، و از اضطراب منفعل به کنش اجتماعی، فقط با توصیه اخلاقی ممکن نیست؛ با بازسازی اعتماد، عدالت و امکان واقعی اثرگذاری بر زندگی ممکن است.📎 پایان. ۳/۳#تجربه‌های_روان‌پزشکانه