🗣درنگ#دکتر_علی_ثاقبی. روان‌پزشک‌ وقتی دایره اثر صفر می‌شوددرباره گفتگوی احسان عبدی‌پور و حسین جنتیچ

🗣درنگ#دکتر_علی_ثاقبی. روان‌پزشک‌ وقتی دایره اثر صفر می‌شوددرباره گفتگوی احسان عبدی‌پور و حسین جنتیچند روز پیش در یکی از صفحات هواداری احسان عبدی‌پور، نظرسنجی کوچکی درباره گفت‌وگوی او با حسین جنتی منتشر شد. از مخاطبان پرسیده بودند، «فارغ از مهری که به آقای عبدی‌پور دارید»، با حرف‌های کدام‌یک همدل‌تر بوده‌اند. تا این لحظه ۱۸۳ نفر در نظرسنجی شرکت کرده‌اند؛ ۵۹ درصد حسین جنتی و ۴۱ درصد احسان عبدی‌پور را انتخاب کرده‌اند.این نظرسنجی نه علمی است و نه نمونه‌اش اجازه می‌دهد چیزی را به «جامعه ایران» تعمیم دهیم. ممکن است اکثریت رای‌دهندگان صرفا استدلال جنتی را قانع‌کننده‌تر یافته باشند. با این همه، نتیجه برای من پرسشی ایجاد کرد: چرا حتی در فضایی که عمدتا مخاطبان و هواداران احسان عبدی‌پور را گرد هم آورده، حرف جنتی می‌تواند چنین همدلی‌ای برانگیزد؟این نظرسنجی چنین چیزی را اثبات نمی‌کند، اما می‌تواند بهانه‌ای باشد برای اندیشیدن به تجربه‌ای گسترده‌تر که مستقل از این داده نیز قابل مشاهده است: کوچک شدن احساس اثرگذاری در زندگی اجتماعی.سال‌ها زیستن با بحران‌های متوالی، حس ناامنی، پیش‌بینی‌ناپذیری، شکست اعتماد، انسداد افق و نهادهایی که اغلب به کنش فرد پاسخ نمی‌دهند، صرفا فرساینده نیست؛ به‌تدریج می‌تواند پیوند روانی میان «کاری که من می‌کنم» و «آنچه در جهان رخ می‌دهد» را سست کند.البته اینکه بگوییم «من با رفتار فردی نمی‌توانم یک ساختار سیاسی را تغییر دهم»، ممکن است تشخیصی کاملا واقع‌بینانه باشد. ساختارها واقعی‌اند، قدرت به شکلی نابرابر توزیع شده و بسیاری از مهم‌ترین تصمیم‌های زندگی ما واقعا بیرون از اختیار ما گرفته می‌شوند.اما گزاره دیگری ممکن است آرام‌آرام از دل همین واقعیت بیرون بیاید: «پس آنچه من در دایره کوچک خودم انجام می‌دهم هیچ اهمیتی ندارد.»این دو گزاره یکی نیستند.یکی از عمیق‌ترین پیامدهای زیستن طولانی در وضعیت بقا همین جابه‌جایی است: اینکه محدود بودن عاملیت، در تجربه روانی ما، به صفر بودن آن تبدیل می‌شود.اینجاست که اختلاف جنتی و عبدی‌پور از یک مناظره سیاسی فراتر می‌رود. جنتی به‌درستی یادآوری می‌کند که نمی‌توان مسئولیت ساختار را با توصیه‌های اخلاقی به مردم نادیده گرفت. اگر ساختار همچنان بی‌اعتمادی، ناامنی و احساس بی‌اثری تولید می‌کند، نمی‌توان از قربانیان آن خواست صرفا با تغییر رفتار خود مسئله را حل کنند.اما عبدی‌پور خطر دیگری را نشان می‌دهد: آن‌قدر به قدرت ساختار خیره شویم که باقی‌مانده قدرت خودمان را نبینیم.یک گفت‌وگو جامعه را ترمیم نمی‌کند. یک معلم خوب نظام آموزشی را اصلاح نمی‌کند. یک رابطه سالم استبداد را از میان نمی‌برد. یک رفتار مسئولانه ماشین تولید بی‌اعتمادی را متوقف نمی‌کند.اما کافی نبودن، همان بی‌معنا بودن نیست.وقتی بخش بزرگی از یک جامعه برای مدت طولانی در معرض بحران و ناامنی قرار می‌گیرد، شاید بیش از موعظه درباره امید به تجربه‌های واقعی اثرگذاری نیاز داشته باشد: جاهایی که کنش واقعا پیامدی ایجاد کند، اعتراض به‌درستی شنیده شود، همکاری چیزی بسازد و اختلاف الزاما رابطه را نابود نکند. احساس عاملیت با توصیه به مسئولیت‌پذیری فردی به دست نمی‌آید؛ با تجربه تکرارشونده اثرگذاری ساخته می‌شود.یکی از پیروزی‌های نهایی هر ساختار فرساینده همین است: نه فقط اینکه دایره اثر آدم‌ها را کوچک کند، بلکه اینکه آن‌ها را متقاعد کند اندازه این دایره برابر صفر است.#تجربه‌های_روان‌پزشکانه