🕎 پارادوکس دروغگوپارادوکس دروغگو (Liar paradox) یک نوع پارادوکس خود-ارجاع می باشد. بدین معنا که در متن پارادوکس، به محتوای خود آن یا به معانی و مفاهیم موجود در خود آن ارجاع داده میشود. گفته شده است که این نوع پارادوکس چالشی بزرگ برای بسیاری از فیلسوفان بوده و حتی به مرگ ناگهانی متفکری به نام فیلتوس منجر شده است!یکی از مشهوترین این پارادوکس ها، جمله ای است که از فیلسوف یونانی، اپیمنیدس، که اهل جزیره کرت بوده است به جا مانده: « تمام مردمان کرت دروغگو هستند»!!! بر اساس این جمله، از آن‌جا که اپیمنیدس نیز خود از مردمان کرت بود، بنابراین خودش نیز دروغ می‌گوید. اگر اپیمنیدس دروغ می‌گوید، پس دروغ می‌گوید که مردمان کرت دروغ می‌گویند؛ بنابراین مردمان کرت راست می‌گویند؛ و اگر مردمانِ کرت راست می‌گویند، پس اپیمنیدس (به عنوان یکی از اهالی کرت) نیز راست می‌گوید که مردمانِ کرت دروغ می‌گویند؛ بنابراین مردمان کرت دروغ می‌گویند. به هر طریقی که به این پارادوکس نگاه کنیم، متوجه می شویم که این گزاره در یک زمان هم درست و هم غلط است! اما راه حل چیست؟آلفرد تارسکی، یکی از فیلسوفان معاصر، راه حلی برای چنین پارادوکس های خود-ارجاع ارائه داده است. تارسکی جملات را به دو سطح تقسیم بندی کرد: جملات سطح عینی (جملاتی که به جمله ای دیگر ارجاع داده نمیشوند)، و جملات سطح ذهنی (جملاتی که به جملات سطح عینی ارجاع داده می شوند). جمله ای را که در پست قبلی ارائه شد (اییین جمله سه غلطط دارد) در نظر بگیرید. در نگاه اول هر فرد متوجه وجود دو اشتباه املایی می شود، و سپس در میابد که با وجود این دو اشتباه، متن جمله ادعا میکند که سه اشتباه وجود دارد! پس متن جمله نیز گزاره ای اشتباه است و در مجموع سه اشتباه وجود دارد. حال اگر بگوییم که این جمله درست است، اشتباه گفته ایم (زیرا دو غلط املایی دارد) و اگر بگوییم این جمله نادرست است، باز هم خطا کرده ایم (زیرا خود جمله سه اشتباه موجود را به درستی بیان کرده)! با این توضیح متوجه میشویم که بین اشتباهات موجود در متن و اشتباه مفهومی جمله تفاوت وجود دارد. در اینجا غلط های املایی در سطح عینی قرار دارند و مفهوم جمله که به اشتباهات موجود در محتوای خود اشاره دارد در سطح ذهنی قرار می گیرد. بنابراین دو اشتباه در سطح عینی و یک اشتباه در سطح ذهنی، در این عبارت وجود دارد.به زبان روانشناختی اطلاعات سطح عینی، «شناخت» نامیده می شوند، و اطلاعات سطح ذهنی، «فراشناخت» نام دارند. به عبارتی اطلاعات سطح اول اطلاعاتی هستند که در کانون توجه ما قرار دارند و هر فرد بی واسطه به آن ها دسترسی دارد. اما اطلاعات سطح دوم اطلاعاتی هستند که در مورد اطلاعات سطح اول بدست می آیند. گفته شده است که ادراک ما از خودمان نوعی فراشناخت است که مربوط به اطلاعات سطح دوم می باشد. برای مثال هنگامی که میگوییم «من گرسنه هستم»، گرسنگی را در سطح اول و بدون واسطه احساس کرده ایم، اما اینکه گرسنگی را به خودمان نسبت می دهیم درواقع نوعی آگاهی است که درمورد احساس گرسنگی داریم. از جمله دیگر مثال های مربوط به اطلاعات سطح دوم یا فراشناخت، «احساس دانستن چیزی» است. اینکه ما آگاهی داریم که مطلبی را می دانیم در سطح فراشناخت قرار دارد: «میدانم نوک زبانم است»! @psychological_researchمنابع:Spade, P. V. (2009). Insolubles: Supplementary Document (Stanford Encyclopedia of Philosophy).Nelson, T. O. (1996). Consciousness and metacognition. American Psychologist, 51, 102–116.