این یادداشت را ۵ سال پیش در سالگرد ترور و کشته شدن میرزا علی اصغر خان امین السلطان نوشتم ، امروز به مناسبت یکصد و هشتمین سالگرد ترور وی بازنشر می کنم : شهید راستین مشروطیت ایران در هشتم شهریور ۱۲۸۶ خورشیدی درست در روزی که روس و بریتانیا قرارداد تقسیم ایران مشهور به قرارداد ۱۹۰۷ را منعقد کردند ، میرزا علی اصغرخان امین السلطان اتابک اعظم نخست وزیر مشروطه به تیر عباس آقا صراف تبریزی کشته شد ، امین السلطان توانسته بود در دوره سالخوردگی و کم حوصلگی ناصرالدین شاه ، در مقام صدارت عظمی ، سامان کشور را حفظ کرده و با نظم و ترتیبی مناسب امور ایران را اداره کند ، امین السلطان هم چنین از پس خیزش های ناشی از جنبش تنباکو برامد و در سال‌های واپسین پادشاهی ناصرالدین شاه در عمل ایران مدار گردیده بود ، در زمان کشته شدن ناصرالدین شاه و تغییر سلطنت ، اوج هنر مدیریت امین السلطان در انتقال قدرت آرام و بدون هرگونه تنش بین ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه ، ظهور و بروز یافت که این انتقال قدرت آرام در ایران معروف به صدمات ناشی از شاه میری ، کم نظیر بود ،  امین السلطان در عصر سلطنت مطفرالدین شاه نیز سرپوشی بر ضعف های شاه جدید بود و هرگاه مسولیت یافت امور کشور را نظم و نسق داد ، اما شاهکار سیاسی امین السلطان ، نخست وزیری محمد علی شاه بود ، امین السلطان بسیاری از آیین های مشروطگی را در ایران بنیان نهاد ، ضرورت ارایه برنامه دولت  به مجلس و رای اعتماد جداگانه مجلس به وزرا و برنامه دولت ، تکلیف به وزرای پر غرور برای ارایه برنامه و دفاع در برابر مجلس و نیز تاکید به شاه که در امور اجرایی دخالت ننماید همگی سنت های پارلمانتاریستی و مشروطگی هستند که به همت اتابک در ایران ایجاد شدند ، دولت اتابک با وابستگی به جامع آدمیت در واقع نخستین دولت حزبی ایران هم بود ، هر چه قدر رادیکال های مشروطه نما در صدد ایجاد آشوب میان ملت و سلطنت و به بیراه بردن مشروطه بودند ، امین السلطان در راه مقید کردن و محدود ساختن قدرت قانونی شاه و در ضمن حکمفرما کردن حاکمیت قانون در ایران کوشش کرد ، عباس آقا صراف تبریزی و گروه اجتماعیون عامیون و شخص حیدرخان عمو اغلی به عنوان آمران و مسببان و مباشران قتل اتابک ، اندیشیده و با هدف او را کشتند تا مشروطیت در ایران پا نگیرد و  ایران به رادیکالیسم و هرج و مرج و انارشی مبتلا گردد ، نتیجه این ماجراجویی اینان ، تبدیل جنبش اصلاح گرایانه مشروطه به جنگ داخلی و خونریزی و هرج و مرج و شورش های بی پایان و شکستن حد و مرز ایران و لشکر کشی های متعدد همسایگان به داخل ایران بود ، ایران از فردای قتل اتابک در هرج و مرجی فرو رفت که تا کودتای سوم اسفند و ظهور رضاخان ادامه داشت و بهای پایان این هرج و مرج نزدیک به ۱۴ ساله، تبدیل مشروطیت به دیکتاتوری پهلوی بود، اما در تاریخ نگاری ایرانی جای قاتل و مقتول عوض شد، امین السلطان نخست وزیر مومن به مشروطه به نماد استبداد تبدیل شد و امثال ملک المتکلمین از صحنه گردانان قتل اتابک ، نماد مشروطه خواهی گردیدند. https://t.me/bahmanighajar