به مناسبت نهم آبان، صدمین سالگرد سقوط قاجاریه بخش اول یکصدمین سالگرد انقراض سلطنت قاجاریه ، بهانه خو

به مناسبت نهم آبان، صدمین سالگرد سقوط قاجاریه بخش اول یکصدمین سالگرد انقراض سلطنت قاجاریه ، بهانه خوبی است برای بازخوانی میراث قاجاریه و کارنامه سلطنت دودمان قاجار ، این نوشتار نگاهی است گذرا بر عمده ترین مسائل در کارنامه سیاسی و فرهنگی قاجاریه : ۱. قاجارها و یکپارچگی ایران تامین وحدت ایران بی تردید ناشی از یکپارچه سازی دوباره ایران به وسیله آقامحمدخان و استمرار آن توسط فتحعلی شاه و سایر جانشینان آن است ،  ایران پسا نادرشاه ایرانی بحران زده و پر آشوب و فاقد حکومت مرکزی واحد بود و در نبود آقامحمدخان به احتمال زیاد ایران هیچ گاه دوباره به عنوان یک واحد جغرافیای سیاسی احیا نمی شد و اگر هم می شد سلطه آن بر خراسان و آذربایجان و مناطق دیگر برای همیشه از میان می رفت ‌، قلمرو شرقی کریم خان زند که مهمترین حکمران بین نادرشاه و آقامحمدخان است هیچ گاه از شاهرود و بسطام آن سو تر نرفت و در شمال غرب هم علی رغم یک بار لشکرکشی کریم خان به آذربایجان در عمل زندیه هیچ اقتداری نداشت. این آقامحمدخان بود که وحدت ایران را دوباره احیا کرد و فتحعلی شاه بود که برخلاف جانشینان نادرشاه از میراث سرسلسله خود پاسداری کرد . علاقه به تامین وحدت ایران و پاسداری از آن در شاهان بعدی نیز به همین شدت وجود داشت از تلاش های محمدشاه برای استرداد هرات تا اقدامات گسترده ناصرالدین شاه برای رفع ملوک الطوایفی در سیستان ( حذف سلطنت محلی کیانی و سربندی ) بلوچستان( استرداد چابهار از مسقطی ها ) هرمزگان و بنادر خلیج فارس ( خلع ید مسقطی ها از بندرعباس و برچیدن بساط حکومت محلی قواسم لنگه )،  کردستان ( محدود سازی  سلاطین اورامانات )، آذربایجان غربی ( محدود سازی شکاک ها ) و..... حتی دوران متاخر قاجاریه  ، نشان می دهد که قاجارها آگاهانه و مستمرا برای حفظ وحدت ایران ، کوشیدند .۲. قاجاریه و مفهوم ایران قاجاریه نه تنها آگاهی تاریخی عمیقی به ایران و مفهوم ایران و هویت ایرانی و جایگاه و شان تاریخی و قلمرو و حدود و ثغور آن داشت بلکه مستمرا در راه حفظ و احیا و برکشیدن آن کوشش می کرد ، نامه فتحعلی شاه به زمان شاه افغان نشانه ای واضح از این خودآگاهی تاریخی است ، جایی که به او می گوید :در مملکت قدیمه ایران زمین چشم حرص و حق تمکین نگشاید و ننماید زیرا که این ملک محروسه و موروثه من است و حفاظت حدود و شرافت ناموس سلطنت از فرایض و شرایف انسانی ما بوده ، مرو و بلخ و اندخو و شبرغان و بدخشان و میمنه  و هرات و سبزوار و بست و نیشابور وطبس و قندهار و بامیان و بلوچستان وسایر مفاضات خراسان در ازمنه قدیمه در عهود ماضیه و دوران صفویه موسویه به این ملک موروث مقرره مسند پیرایه من وابسته بود. چنان که بخواهیم در حالت انتزاع دولتین به زیر سم ستوران لشکریان باردیگر خواهیم آورد.همین خودآگاهی تاریخی در نگاه به فرهنگ و تاریخ باستانی ایران است چنانچه محمدشاه بر متحدالشکل کردن لباس نظامیان با تاکید بر نگاره های تخت جمشید تاکید دارد ، یا فرهاد میرزا برادر محمدشاه نخستین ایرانی است که در تخت جمشید گمانه زنی های باستان شناسانه انجام  داده است ، عشق به ایران و ادبیات و فرهنگ ایران در وجود  شاهان و  بسیاری از شاهزادگان قاجار عجین بوده است ، چنانچه همین فرهاد میرزا وقتی به گنجه رفته و خرابه آرامگاه نظامی گنجوی را می بیند شرح پر سوزی در این باره می نویسد  و باز خود او در شعری فی البداهه درباره ایران می گوید :ملک ایران تا ابد پاینده باد کوکب بخت عجم تابنده باد۳.قاجاریه و مرزهای ایرانبه اهمیت ثبات مرزها در عصر قاجار اشاره می شود  ولی ادعای عجیب و تکان دهنده ای  مطرح می گردد که این ثبات مرزها حاصل سیاست های قدرت های خارجی بوده ، برای نمونه به نقش انگلیس و روس در میانجی گری یرای حل اختلافات ایران و عثمانی اشاره می شود گویا که سرحدات ایران و عثمانی صرفا براساس اراده این دو قدرت تعیین شدند ، این در حالی است که این مرزها در وهله نخست حاصل پیروزیهای درخشان عباس میرزا ولیعهد و محمدعلی میرزا دولتشاه بر عثمانی ها بود و ثانیا در  ترسیم مرزها زحمات دستگاه دیپلماسی ایران از میرزا تقی خان فراهانی تا میرزا جعفرخان مشیرالدوله و میرزا محبعلی خان ناظم الملک یکانلو مرندی و میرزا معصوم خان انصاری و ..... به راستی مایه تحسین و ستایش است ، دریغ است که تمام خون های ریخته شده و زحمات طاقت فرسا را نادیده بگیریم و ادعا کنیم اراده روس و انگلیس مرزها را تعیین کرده است (ادامه در بخش دوم )https://t.me/bahmanighajar