فروغی ادیب فرزانه و مساعدت های خیر اندیشانه به ترکیه در مرز ایران و ترکیه بخش سوم معتمدي در بخش ديگ

فروغی ادیب فرزانه و مساعدت های خیر اندیشانه  به ترکیه در مرز ایران و ترکیه بخش سوم معتمدي در بخش ديگري از خاطرات خود در ذيل عنوان: «دولت ناسپاس»، مي‌نويسد:از قرار اظهار ياور هاشمي، قواي دولت تركيه در توژيك و كوه سلب و دره قوزلو، مشغول ساختن نظاميه هستند. حقيقتاً دولت تركيه به هيچ عهد و پيمان مقيد نيست. اين بدقولي و غيرحق‌گويي دولت مشاراليه، مورد تنفر عموم ايران و ايرانيان است. در هر موقع كه دولت ايران نسبت به دولت مزبوره حسن‌ مساعدت نشان داده و ابراز صميميت و مودت كرده است، نتيجه بالعكس شده، دولت تركيه به حقوق ايران تجاوز نموده و حقوق دوستي را خلل‌دار كرده است. همين قضيه اخير و تشريك مساعي دولت شاهنشاهي ايران در مسئله اكراد آرارات، بهترين شاهد براي اثبات قضيه مي‌باشد كه دولت تركيه در ازاء اين معاملات صميمانه دولت ايران، عوض اين كه بايستي با اظهار تشكر، نقاط متعلقه به ايران را تخليه نمايد، در نواحي كه خاك ايران است قشله و نظاميه احداث مي‌كند.آقاي سرهنگ كاظم‌خان، مجدداً در اين موضوع تلفونگرامي به آقاي صالح پاشا نوشته، بعد از تذكر مساعدت‌هاي دولت ايران، تقاضاي تخليه خاك ايران را از قواي تركيه نمود. پاشاي معزي‌اليه جواب را خيلي دوستانه و مؤدبانه داده بود كه امروز‌ها خودشان به بورآلان خواهند آمد و مسائل معلقه را به نوعي تسويه خواهند نمود كه موجب رضايت طرفين باشد. ولي هنوز از آمدن صالح پاشا به اينجا خبري نيست و معلوم نمي‌باشد چه وقت خواهد آمد و كِيْ به تخليه خاك ايران امر خواهد داد و چگونه اين كار را تصفيه خواهد نمود كه هر [دو] دولت راضي باشنددر اول آبان‌ماه 1309 نيز اخباري به هيأت نمايندگي ايران رسيد حاكي از اينكه مأموران تركيه يك گروهان مسلسل و يك گروهان پياده به آيوبيگ از جمله مناطق اشغالي خاك ايران وارد كرده و مشغول ساختن پادگان در اين منطقه هستند. در بيست‌ونهم آبان ماه 1309 سرانجام دولت تركيه به طور رسمي خواستار الحاق آرارات كوچك و توابع آن يعني كليه مناطق اشغالي خاك ايران به تركيه شد. در اول آذرماه 1309، در جلسه كميسيون مرزي نيز، نظمي‌بيگ رياست هيأت نمايندگي تركيه رسماً اظهار داشت، به موجب دستوري كه از آنقره به وي ابلاغ شده است، دولت تركيه درخواست مي‌كند كه دامنه آرارات كوچك از 2700 متري علامت شماره 9 به طرف خاور آرارات كه از 1500 متري تپه توژيك گذشته و به سمت جنوب برمي‌گردد، به دولت تركيه واگذار شود تا دولت تركيه كه براي اصلاح آرارات اين همه فداكاري نموده است بتواند امنيت را در اين حدود برقرار نمايد.دولت ايران با واگذاري مناطق مورد درخواست تركيه موافقت مي‌كند، ولي به اين شرط كه دولت تركيه مالكيت ايران بر قطور و بارژگه را به رسميت بشناسد. البته اين درخواست ايران بي‌معنا و براي فرار از پذيرش واقعيت تجزيه ايران بود. مالكيت ايران بر قطور بارها اثبات شده بود و حتي در كنگره 1885 برلن مورد تأييد دولت‌هاي بزرگ جهان نيز قرار گرفته بود. بنابراين پذيرش مالكيت ايران بر قطور، تحصيل حاصل بود. بارژگه نيز فاقد اهميت استراتژيك بود و افزون بر آن حتي خود قريه بارژگه نيز قرار نبود به ايران واگذار گردد بلكه صرفاً اين دره بارژگه بود كه قرار شد به ايران واگذار شود.رحمت‌الله معتمدي در خاطرات ششم آذرماه 1309 خود در اين باره مي‌نويسد:روز ششم آذر باز هوا منقلب و سرد بود. وقت عصر آقاي نظمي‌بيگ به قرارگاه كميسيون ايران آمد از احضار آقاي مظفرخان اعلم مسبوق و در اطراف پيشنهاد جديد آنها مذاكره شده و نقشه تفصيلي نقاطي را كه مي‌خواهند به كميسيون ايران دادند.اين خط جديد به طوري كه قبلاً اشاره گرديد از يك هزاروپانصد متري تپه توژيك گذشته، به طرف جنوب مي‌رود و جلگه دانبات را نصف كرده تا به توژيك نزديك مي‌شود و از آنجا خط مستقيم به سمت كوه قوزلو مي‌رود كه نظاميه جديدالتأسيس قوزلو داخل اين نقشه است و از قوزلو امتداد گرفته تا مي‌رسد به تپه گيربران، اين قسمت را كه ترك‌ها مي‌خواهند، 788 كيلومتر مربع وسعت دارد. اين نقشه را در ضميمه شرحي كه از طرف هيأت نمايندگان تركيه به هيأت نمايندگي ايران نوشته شده بود، دادند و خلاصه شرح مزبور اين بود [كه] دولت تركيه اين نقاط را كه مي‌خواهد نه از جهت وسعت اراضي و نه از حيث نظر سوق‌الجيشي و استراتژي است، بلكه فقط براي حفظ و انتظام حدود مي‌باشد و در مقابل اين گذشتِ دولت ايران، دولت تركيه حاضر است از قطعه قطور يا سرو و سارديك و يا شرق شمذينان، عوض بدهد.https://t.me/bahmanighajar