به مناسبت نهم آبان ، صدمین سالگرد سقوط قاجاریه بخش دوم اگر نبود شمشیر عباس میرزا و دولتشاه و درایت و دانش و به قول قدما زور میرزایی امثال میرزا جعفرخان مشیرالدوله و میرزا تقی خان فراهانی و ناظم الملک و...... عثمانی ها نه اجازه حاکمیت ایران بر خرمشهر را می دادند و نه در سراسر کردستان و خوزستان و آذربایجان غربی ، به ایران رحمی می کردند ، در خلیج فارس زحمات و تلاش های  ایرانی ها ارج دار تر بود ، جایی که حاکمیت ایران بر بندرعباس پس از چند جنگ پرتلفات با مسقطی ها تامین گردید همین طور اراده ناصرالدین شاه بود که به بساط حکومت شبه خودمختار قواسم در بندر لنگه پایان داد و باز با همین اراده بود که نیروی دریایی هرچند کوچکی تشکیل و در جزایر مهمی مانند جزیره سیری ، بساط شیوخ خودسر برچیده شد و همگی این ها علی رغم اعتراضات شدید انگلیس ها بود و گرنه بر سر کل جزایر ایران همان بلا را می آوردند گه بر سر بحرین آوردند و همان بساط اشغالگری ۶۸ ساله در ابوموسی و تنب بزرگ و کوچک در سرتاسر خلیج فارس برپا می کردند. ۴. قاجاریه و وحدت ملیاقدام مهم قاجاریه که اتفاقا به دقت و آگاهانه از سوی خود آنان پیگیری شد و تا حدودی تداوم تعدیل شده سیاست نادرشاه بود ، کاهش  اختلافات مذهبی در ایران از طریق تنش زدایی میان شیعه و سنی با ممنوع کردن سب خلفا و عمرکشان و.....بود. برای نمونه  محمدشاه هنگامی که قنبرعلی خان مافی را به عنوان نماینده مخصوص خود به افغانستان گسیل می دارد به او تاکید می کند که هیچ جا از اختلاف شیعه و سنی یاد نکن و میان افغان سنی و قزلباش شیعه الفت و رافت ایجاد کن ، در زمان ناصرالدین شاه که فرمان منع سب خلفا و منع عمرکشان صادر شد ، سالها بعد مخبر السلطنه هدایت این اقدام را کار بزرگی در راه رفع خرافات در ایران دانسته و با اشاره به نطق رضاشاه در مجلس درباره مبارزه با خرافات می گوید : اگر منظور {از خرافات }سخن های بین سنی و شیعه است هنر ناصرالدین شاه بود اما در این دوره {عصر رضاشاه } ندانستم کدام خرافات از میان رفت ؟؟!!!مهمتر از این،  فرمان منع جزیه بود که گام بزرگی برای تامین  برابری حقوقی ایرانیان مسلمان و غیر مسلمان  بود که بعد از مشروطیت و با اصل ۸ متمم قانون اساسی تکمیل شد ‌.۵. دیوانسالاری قاجارنکته مهم در داوری درباره عصر قاجار،  دیوانسالاری مقتدر و ملی و زبده ای است که در عصر قاجار و در تکمیل دیوانسالاری صفوی  ایجاد می گردد . از زمان فتحعلی خان قاجار یک گروه کوچکی از دبیران و منشیان استرآبادی در خدمت قاجاریه قرار می گیرند،  اجداد خاندان هدایت و خاندان عبدالله مستوفی از زمره این منشیان و دبیران بودند . استرآباد در ایران پایان صفوی نقش فرهنگی مهم و ممتازی پیدا کرده بود و از این رو حلقه فرهنگی  اطراف نادرشاه را نیز استرآبادی ها تشکیل می دادند و مشابه همین حلقه فرهنگی در خدمت فتحعلی خان و سپس محمدحسن خان قرار گرفتند ، با توسعه قلمرو محمد حسن خان ، مازندرانی ها نیز به گروه دبیران قاجار پیوستند ؛ نوری ها ،  سینکی ها و افرادی مانند میرزا شفیع ها ، در دوران تبعید آقامحمدخان در شیراز فرصتی فراهم شد تا او با محافل ادبی و فرهنگی شیراز آشنا شود و همین زمینه را برای بهره گیری از آنان پس از ظهور قدرت  آقامحمدخان فراهم کرد . آقامحمدخان به تدریج ، حلقه دبیران استرآبادی و مازندرانی را در کنار خود سازماندهی کرد و با گسترش فتوحاتش ، آشتیانی ها و فراهانی ها و کاشی ها و اصفهانی هایی مانند خاندان صدر اصفهانی نیز به وی پیوستند . آذربایجانی هایی مانند میرزا رضی کتابدار و شیرازی هایی مانند نشاط و کلانتر حلقه بعدی بودند که دیوانسالاری قاجار را تکمیل کردند و این دیوانسالاری به فتحعلی شاه به ارث رسید . یک گروه از نخبگان فرهنگی و دیوانی که برخی از آنان  محفل تبریز را در کنار عباس میرزا ایجاد کردند و پیشگام ترقی خواهی در ایران گردیدند . این دیوانسالاری چند لایه در عصر فتحعلی شاه و محمدشاه و ناصرالدین شاه ، گسترده تر و مدرن تر شد . دبیرانی که روزی مجهز به نثر و نظم فارسی و عربی و ترکی بودند حالا بر حقوق بین الملل مدرن و زبان های فرانسوی و انگلیسی  نیز مسلط بودند و در همین بستر بود که امثال :  میرزا جعفرخان مشیرالدوله ، میرزا محبعلی خان ناظم الملک،  میرزا معصوم خان و مسعود خان و سعید خان انصاری ، میرزا حسین خان آجودانباشی،  میرزا حسین خان مشیرالدوله سپهسالار اعظم ، مخبرالدوله هدایت و امین الدوله و....... بالیدند.  همین دیوانسالاری در ایجاد نظام مشروطه نقش ایفا کرد و پس از سقوط قاجاریه نیز در خدمت سلطنت پهلوی قرار گرفت و کم و بیش ایران را تا سال ۵۷ اداره کرد . تحولات بعدی نیز تا حد زیادی ناشی از سقوط همین دیوانسالاری است .ادامه داردhttps://t.me/bahmanighajar