مصاحبهٔ ناصرخان قشقایی از منظر یک فرد قشقاییمنبع: مصاحبهٔ حبیب لاجوردی با محمدناصر قشقایی (نوارهای ۱ تا ۸، لاس‌وگاس، ۱۹۸۳)پیش‌درآمد: چرا این تحلیل از منظر قشقایی مهم است؟تاریخ ایل قشقایی، همچون تاریخ بسیاری از ایلات ایران، یا از منظر بیرونی (دولت‌مردان، مورخان خارجی، روشنفکران شهری) نوشته شده، یا به کلی نادیده گرفته شده است. اما صدای درون‌ایلی، صدایی است که از دل کوچ، از دل چادرهای سیاه، از دل گله‌ها و از دل عشیره می‌آید. این صدا، زبان دیگری دارد؛ زبانی که در آن «قول» از «مال» مهم‌تر است، «ایل» از «خود» مهم‌تر است، و «آبروی نیاکان» از «مقام امروز» مهم‌تر است.به عنوان یک قشقایی، وقتی این مصاحبه را می‌خوانیم، نه فقط یک سند تاریخی، بلکه آیینهٔ تمام‌نمای فرهنگ، منش، رنج و شکوه ایل خود را در آن می‌بینیم. در این تحلیل، کوشیده‌ایم تا از دریچهٔ نگاه یک هم‌تبار، آنچه را که ناصرخان در لابه‌لای کلماتش پنهان کرده، رمزگشایی کنیم.۱. ناصرخان؛ نه یک ایلخان، بلکه «پدر ایل»در نگاه یک قشقایی، ناصرخان فقط یک رهبر سیاسی یا خوانین بزرگ نبود؛ او نماد ایل بود. وقتی او سخن می‌گوید، زبانِ ایل سخن می‌گوید. وقتی او عهد می‌بندد، همهٔ ایل عهد می‌بندد. وقتی او می‌ایستد، ایل می‌ایستد.آنچه در این مصاحبه برای من به عنوان یک قشقایی، عمیق‌ترین و آشنا‌ترین حس را برمی‌انگیزد، پایبندی ناصرخان به «قول» است. او بارها در شرایطی که می‌توانست با شکستن عهد خود، جان، مال و قدرت را حفظ کند، اما چنین نکرد:(ب ۲): «مال‌ام می‌رود، ایلم می‌رود، ناموسم می‌رود، جانم می‌رود، ولی قولم نمی‌رود.»این جمله، برای یک قشقایی، فقط یک شعار سیاسی نیست؛ عینِ «قانون نانوشتهٔ ایلی» است. در فرهنگ قشقایی، «قول» خط قرمزی است که حتی اگر مرگ در برابر آن بایستد، شکستنی نیست. ناصرخان با این جمله، خود را نه فقط یک سیاستمدار، که یک قشقاییِ تمام‌عیار معرفی می‌کند.۲. طایفهٔ قراچه؛ بازوی وفادار ایلخانیدر بخش‌هایی از مصاحبه (ب ۴)، ناصرخان با افتخار از طایفهٔ قراچه یاد می‌کند؛ از کلانترانی که در تاریکی شب، با پای پیاده و با گریه، به استقبال او می‌آیند. برای من به عنوان یک قشقایی که با ساختار ایلی آشنا هستم، این صحنه، تصویرگر رابطهٔ عمیق عاطفی و خویشاوندی میان خاندان ایلخانی و طوایف ایل است.«رفتیم یک طایفه‌ای داریم قراچه‌ای که این‌ها پسردایی‌های ما رئیس این‌ها هستند.»این جمله، نشان می‌دهد که در فرهنگ قشقایی، پیوند خونی و سببی، حتی از پیوند سیاسی هم قوی‌تر است. وقتی ناصرخان از «پسردایی‌هایش» سخن می‌گوید، در واقع از خانوادهٔ گسترده‌ای سخن می‌گوید که ایل را تشکیل می‌دهد.۳. «پدر ایل» در برابر «دولت»؛ دو جهانِ متضادیکی از درون‌مایه‌های اصلی مصاحبه، تقابل همیشگی ناصرخان با دولت‌های مرکزی است. از رضاشاه تا محمدرضاشاه و تا معاصر، ناصرخان هرگز با حاکمیت زمان خود به آرامش نرسید. این تقابل، برای یک قشقایی، چیز جدیدی نیست؛ این کهن‌الگوی تاریخی ایل قشقایی است.از زمان صفویه تا قاجار و پهلوی، دولت‌های مرکزی همواره یا به دنبال انحصار قدرت بوده‌اند و ایلات را «تکثر قدرت» می‌دیدند که باید نابود شوند، یا به دنبال بهره‌کشی از آن‌ها. در مقابل، ایل قشقایی همیشه به دنبال حفظ استقلال، فرهنگ، و قلمرو خود بوده است. ناصرخان در این مصاحبه، با صراحت از این تقابل سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که صلح با دولت، فقط در صورتی ممکن است که دولت، «استقلال ایلی» را به رسمیت بشناسد.اما نکتهٔ مهم این است که ناصرخان هرگز به دنبال «تجزیه» نبود. او در (ب ۲) تأکید می‌کند که هدفش فقط مخالفت با تبعیض بوده، نه جدایی از ایران. این، تمایز اساسی یک ایل‌خانِ ملی‌گرا از یک ایل‌خانِ جدایی‌طلب است.۴. ناصرخان و «خون‌های ریخته‌شده»؛ عزای همیشهٔ ایلبرای یک قشقایی، نام «صولت‌الدوله»، «سهراب‌خان»، «خسروقشقایی» و «عبدالله‌قشقایی» تنها اسم نیست؛ آن‌ها شهدایِ تاریخِ ایل هستند. ناصرخان در این مصاحبه، با لحنی سرد و تلخ، از کشته شدن پدرش در زندان، از تیرباران شدن برادرش (خسرو)، از مرگ پسرش (عبدالله) بر اثر حملهٔ قلبی در اوج درگیری، و از مرگ همسرش بر اثر بی‌توجهی پزشکی سخن می‌گوید.او نمی‌گوید: «می‌خواهم انتقام بگیرم». او فقط روایت می‌کند. اما در همین روایت ساده، یک قشقایی، تمام غمِ فروخوردهٔ یک ایل را می‌شنود. ایلی که قرن‌ها، فرزندانش را در راه حفظ هویت و خاک خود داده است.(ب ۴ و ب ۸): «عبدالله سکته کرد... خسرو را تیرباران کردند... همسرم فوت کرد...»