بازشناسی جمعی‌ای که در جامعه ایران درحال شکل‌گیری است، اغلب ذیل ۲مفهوم توضیح داده می‌شود؛ در ساحت سی

بازشناسی جمعی‌ای که در جامعه ایران درحال شکل‌گیری است، اغلب ذیل ۲مفهوم توضیح داده می‌شود؛ در ساحت سیاسی نوعی خوانش از ملی‌گرایی و در ساحت تاریخی و حافظه‌ای، شکلی از نوستالژی به ایران پیش از انقلاب. اما توسل به‌معنی متعارف‌ این دو مقهوم، قادر به توضیح تمامیت آنچه در ایران جریان دارد، نیست. نه گرایش به امر ملی را میتوان لزوما با منطق ناسیونالیسم کلاسیک فهمید، نه آنچه نوستالژی خوانده میشود الزاما بیانگر میل به بازگشت به گذشته است. هر ۲مفهوم را باید در متن یک وضعیت تاریخی، چیزی شبیه به«خروج از زمان انقلاب»بازخوانی کرد.هر جامعه نیازمند تصوری از (ما) است و بحران زمانی آغاز میشود که نظام معنایی مستقر دیگر نتواند پاسخی به پرسش«ما که هستیم» بدهد. این لحظه‌، خلایی در مرجع تعلق جمعی ایجاد میشود. خاورمیانه معاصر، بارها چنین لحظه‌هایی را تجربه کرده؛ جابجاییها میان ناسیونالیسم عربی، سوسیالیسم و اسلام‌گرایی که هریک مقطعی به دستگاهی برای تولید معنا بدل شد. جوامع در خلا باقی نمی‌مانند و پس از فرسایش هر ایده، پرسش بار دیگر برمی‌گردد. ایران نیز بیرون از این چرخه نبوده اما تفاوت امروز اینجاست که جامعه ایران نه در برابر ایدئولوژیهایی در مقام وعده، بلکه در برابر تجربه تاریخی تحقق ایده‌ها ایستاده است. از تجربه تاریخی نگاه ملی‌ پیش از۵۷ و ایده انقلابی چپ و اسلام سیاسی۵۷. درواقع جامعه با دست خالی به پرسش «ما که هستیم؟» بازنگشته است.بنابراین بازگشت به نمادهای ملی و ایران پیش از۵۷، معنایی فراتر از نوستالژی تاریخی دارد. نوستالژی امروز را باید استخراج امکان آینده از گذشته‌ای که معنایش پس از یک تجربه تاریخی تغییر کرده دانست. این منطق درمورد گرایش به ملی‌گرایی نیز صدق میکند. آنچه امروز حول ایران شکل‌ گرفته را نمیتوان الزاما در قالب ناسیونالیسم اروپایی قرون متاخر که درپی ساخت ملت بود یافت، مسئله ایران امروز، بازپس‌گیری مفهوم ملت از ایدئولوژی است و شاید ملی‌گرایی واژه کاملی برای توصیفش نباشد؛ شاید نوعی بازمرکزیت‌یابی ایران بر پایه واژه ایران‌گرایی.اکنون جامعه ایران، از انباشت چند تجربه تاریخی، پاسخهایی در دل امر ملی و نوستالژی تاریخی خود یافته که هنوز امکان ترجمه‌ شدن به یک نظم سیاسی را نیافته‌. اما همانطور که نوشتم، هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند برای مدت طولانی در خلا هویت جمعی باقی بماند؛ این خلا ممکن است با صورتهای دیگری از معنا پر شود. شاید مسئولیت ما پاسداری از این امکان معنایی امروز و تثبیت آن در آینده سیاسی ایران باشد، پیش از آنکه این خلا به تصرف هویتهای فرقه‌ای، قومی، مذهبی یا آرمان‌شهرهای تازه درآید.#مولود_حاجی_زاده