پانزدهم بهمن۱۳۹۷، برای فرصت مطالعاتی به کانادا رفتم. یک سال کامل، بدون تدریس، جلسۀ گروه، راهنمایی پا

پانزدهم بهمن۱۳۹۷، برای فرصت مطالعاتی به کانادا رفتم. یک سال کامل، بدون تدریس، جلسۀ گروه، راهنمایی پایان‌نامه، رساله، کلاس، دانشجو، همکار، سمینار، پروژه و جلسۀ دفاع، فقط و فقط با حضور در چهارده کتابخانه (از جمله کتابخانه‌های بسیارعالی دانشگاه‌های مک‌گیل، کنکوردیا و مونترال) در موضوع تاریخ مفهومی «کنستیتوسیون»، فیش‌برداری که نه، بلکه عکس‌برداری کردم. هفدهم بهمن۱۳۹۸، به ایران برگشتم و در فرودگاه متوجه وضعیتی غیرعادی شدم؛ مهمان‌دار ایرانی پرواز عمان‌ایر، دو تا ماسک داد (و گفت هوای تهران بسیارآلوده است) و دم درب ورود به سالن فرودگاه، خانمی که پشت یک دوربین نشسته بود به افراد می‌گفت که بایستند و عکسی می‌گرفت و پس از نزدیک به بیست‌سی ثانیه که می‌گذشت، اجازۀ عبور می‌داد. اوضاع عادی نبود و من نزد خودم می‌گفتم، چیزی هست و نمی‌دانستم که چیست. بعدها متوجه شدم که بیماری تازۀ ناشناخته (کرونا) آمده بوده و برخی در تکاپو بوده‌اند. ساعت۸ صبح روز۱۹ بهمن، کلاس درس سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران داشتم. رفتم سر کلاس درس. چند روزی گذشت و آرام‌آرام، همه ‌با هم (استاد، دانشجو و کارمند) متوجه شدند که اوضاع اصلاً عادی نیست که هیچ؛ بلکه حالت خاصی دارد و شبیه به بحران است و زمزمه‌ها بالا گرفت که این بیماری جدید به‌سرعت در حال گسترش است و دانشگاه‌ها باید تعطیل شوند و آموزش باید مجازی شود. گوشه‌نشین شدم و در خانه، پشت لپ‌تاپ و گوشی به‌دست و هدفون به‌گوش، تدریس شروع شد. برای خودم سرگرمی ایجاد کردم: در گروه تلگرامی استادان دانشگاه فردوسی مشهد به‌جای هفت‌سین مرسوم، عنوان هفت‌کاف «ک.ک.ک.ک.ک.ک.ک.» را گذاشته بودم (و امیدوار بودم به هفت گاف تبدیل نشود!) که خلاصۀ عبارت «کارگاه کشک‌سابی کرم کتاب کروناگریز کلافه‌شدۀ کاشانه‌نشین»‌ بود و در آن هر دوسه ‌روز یک‌بار، از کتاب‌ها و مجله‌هایی که خوانده بودم نام می‌بردم و همکارانم را که همگی در منازلشان گیر افتاده بودند و کنج‌نشین شده بودند، دعوت می‌کردم به خواندن آن‌ها تا در تنگنای کرونا، افزون بر تدریس که آرام‌آرام نشان می‌داد تا چه‌ اندازه، خسته‌کننده و سوهانِ روح است، به‌ویژه برای پا به ‌سن‌ گذاشته‌ها و جوانی ‌را پشت‌‌سر گذاشته‌ها، به دل‌مشغولی دیگری هم سرگرم باشند.کرونا، امر ناگهان بود و ناگهان، مرا به مهرماه سال۱۳۶۴ پرتاب کرد؛ ترم یک و درس مبانی علم سیاست. امکانات کم بود و کتاب خوب در دسترس نبود و بازار کتاب، نه ‌مانند امروز بود و استاد مجبور بود جزوه بگوید. از استاد محبوبم، جناب آقای دکتر بشیریه، پرسیدم که کدام کتاب خوب است‌ که بخوانم و ایشان، «اصول علم سیاست» موریس دوورژه به‌ترجمۀ استاد دکتر ابوالفضل قاضی (رضوان‌الله تعالی‌علیه‌) را معرفی کردند. با این هشدار که در بازار نیست. بدون درنگ رفتم روبه‌روی دانشگاه و از کتاب‌فروشی قدیمی‌ و نایاب‌فروش، به‌نام «کتاب‌فروشی باستان»، کتاب را خریدم به بیست تومان! بدون درنگ شروع کردم به‌خواندن و البته با حرص و ولع هم می‌خواندم. در همان آغاز، واژۀ ژانوس مرا گرفت و با خود برد و مستم کرد و هشیارم ساخت. گرچه بسیار سیاسی و علاقه‌مند به سیاست بودم و خانواده‌ام نیز به‌نحوی مصیبت‌بار، زیان‌های سیاسی‌‌بودن را با تمام وجود حس کرده بود؛ ولی این نخستین‌بار بود که از دوچهر‌گی سیاست می‌شنیدم. تا پیش از خواندن کتاب، گمان می‌بردم سیاست، تک‌چهره است و یک‌سویه است و حال را می‌نگرد و بی‌خیال گذشته و آینده است.کتابِ «به‌نام کرونا، به‌کام سیاست» (تهران: انتشارات چاپخش، ۱۴۰۱) به‌زودی منتشر می‌گردد.