‍ ‍ #یادداشت"اساطیر یونان"_ که بخش اعظم آن در شاهکار هومر "ایلیاد و اودیسه" تجلی یافته_ از نوعی انسج

‍ ‍ #یادداشت"اساطیر یونان"_ که بخش اعظم آن در شاهکار هومر "ایلیاد و اودیسه" تجلی یافته_ از نوعی انسجام تاریخی، زیبایی‌شناختی و منطق روایی درونی کم‌نظیر برخوردار است؛ و همین منطق روایی_ عِلی یکپارچه و ظریف، اما سخت مستحکمِ حاکمِ بر این ساحت، به‌شکلی منسجم و ناگسستنی با مختصات تاریخی، جغرافیایی و مردم‌شناختی سرزمین یونان و جهان پیرامونی آن درهم تنیده است. از سویی دیگر مکتوب درخشان هومر، حتی از منظرهای به‌ظاهر متأخر و مدرنی چون سیاست، الهیات، جامعه‌شناسی، زیبایی‌شناسی یا حتی روان‌شناسی (در فُرم فرویدی_لکانی آن) امکان بازتعریف، تفسیر و تأویل را برای مفسرین و مخاطبان فراهم ساخته است.اما ساختن یک اقتباس سینمایی چندميليارد دلاری از یک داستان اساطیری مشهور و جهانی، بی‌آنکه بنیادی‌ترین خصایص معنابخشِ آن حفظ و به تصویر کشیده شود(سفیدپوست بودن شخصیت‌ها، جنسیت مشخص و بی‌ابهام قهرمانان، وفاداری به منطق عِلی_ روایی حاکم بر اثر و...) صرفاً به خلقِ یک خروجی کم‌مایه شعارزده، ایدئولوژیک و نه‌چندان ارزشمند می‌انجامد، که در همان گام اول عمیقاً دچار اعوجاج در خوانش متن و آناکرونیسم(زمان/مکان_پریشی) است و بسیاری از مخاطبان جدی و حتی عام را توأمان از تماشای اثر منصرف کرده و احتمالاً به آنها حس تمسخر و توهین به شعور و دانسته‌های پیشینی‌شان را القا می‌کند. حتی اگر تصور کنیم که فیلم آخر کریستوفر نولان(اودیسه، ۲۰۲۶) اثری کاملاًً سفارشی است، اما دست‌کم، از فیلمساز جدی و فکوری چون نولان انتظار می‌رود که بر درک حداقلِ بدیهیاتِ قصه‌ای که به قالب فیلم درآورده توانا و مسلط باشد؛ فهم این موضوع که مفاهیمی چون حقوق اقلیت‌ها، رنگین‌پوستان یا جنبش‌های برابری‌خواهانه‌ی نوین، محصولات پارادایمی یکسره متفاوت با دستگاه فکری حاکم بر جهان عصر باستان هستند و نه تنها هیچ نسبتی با هم ندارند، که غالباً در تقابل و تضاد با یکدیگر قرار می‌گیرند. جز این‌ها، سال‌هاست که نولان سینمای خود را تماماً وقف مفاهیمی انتزاعی‌ چون زمان، هندسه، حرکت، فُرم و... نموده و به‌شدت از بار عاطفی و اومانیستی آثارش کاسته است؛ و به گمانم اکنون نولان با آن کارنامه درخشان و دست‌نایافتنی، مرتکب دو خطای خامدستانه شده است: اول آنکه در عوض بازروایتِ یک داستان انسانی جهانشمول، معنابخش، گیرا و مبتنی بر هنجارها و ارزش‌های همه‌فهم، آشکارا فیلمی شعارزده و تبلیغاتی برای گروه به‌خصوصی از مخاطبان تولید کرده است؛ (هرچند تقریباً تمام منتقدان نامدار سینما، این روزها و پس از اکران خصوصی، فیلم نولان را اثری "جسورانه، ساختارشکن و خیره‌کننده" خوانده‌اند؛ ولی به زعمِ من تا خصیصهٔ "جسورانه" چگونه به اثر منتسب و در چه عرصه‌ای مجال ظهور بیاید! چون هرگز نباید از زد و بندهای پنهانِ گاه و بیگاهِ تروئیکای "منتقد/فیلمساز/کمپانی سرمایه‌گذار" غافل شد؛ گاه تطهیر یا حیثیت‌بخشی به یک اثر سینمایی کم‌اقبال یا شکست‌خورده، حاصل همین تعاملات پشت‌پرده است، خاصه خرج شدن این اعتبار معنوی گزاف برای مشاهیر و بزرگان سینما. اما در نهایت، اکران عمومیِ فیلم، عیار واقعی کار استاد را مشخص خواهد کرد. فعلاً و عجالتاً که نمایش عمومی تریلر این اثر تازه، بیشترین امتیاز منفی مخاطبان را به خود اختصاص داده است!)دوم این‌که، به‌نظر هنوز هم دغدغه نولان، به رغم انتخاب داستانی با تِمی عمیقاً انسانی و ارزش‌محور، بازنمایی انتزاعیات، تکنیک و دستاوردهای خیره‌کننده‌ی بصری و رایانه‌ای بوده است. بدیهی‌ست که من هم فیلم را مثل شما ندیده‌ام، اما با تماشای بخش‌هایی از همان تریلر و از فحوای نظرات و دیدگاه‌های منتقدان می‌توان پی برد که نولان جز مورد نخست، کماکان دل‌مشغولِِ لذت بردن از نیروی تکنولوژی و نمایش‌های جذاب و حیرت‌انگیز استودیوهای مجهر فیلمسازی و هوش مصنوعی‌ست، و در این میان، گویا لوکیشن سوراخ دعا را به‌کلی از یاد برده است!**🔺پی‌نوشت۱: باید منتظر ماند و دید، دستپخت تازه‌ی جناب نولان چقدر به مذاق ما مخاطبان خوش می‌آید و نظرمان را جلب خواهد کرد.🔺️پی‌نوشت ۲: اگر علاقه‌مند به اقتباسی وفادارانه و بی‌حاشیه از "اودیسه" هومر هستید، مینی سریالی جذاب و خوش‌ساخت به همین نام به کارگردانی "آندرِی کُنچالوفسکی" را تماشا کنید؛ محصول ۱۹۹۷ و با حضور چند ستاره بین‌المللی سینما همچون آرماند آسانته، ایرِنه پاپاس، ایزابلا روسلینی و گرتا اسکاکی.✍رضی‌الدین طبیب @Renaissancetranslate