‍ ‍ ‍ #یادداشت 🟥 به مناسبت "یکصد و بیست‌مین سالروز صدور فرمان مشروطه": نگاهی کوتاه به علل، آرمان‌

‍ ‍ ‍ #یادداشت 🟥 به مناسبت "یکصد و بیست‌مین سالروز صدور فرمان مشروطه": نگاهی کوتاه به علل، آرمان‌ها و پیامدها ✍ رضی‌الدین طبیب ۱۴ مرداد ۱۲۸۵(۱۹۰۶‌م)، هنگامی که مظفرالدین‌شاه قاجار فرمان مشروطیت را امضا کرد، شاید کمتر کسی می‌توانست دریابد که آن سند کوتاه،….(ادامه متن🔺)نکته‌ای دیگر که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، نقش شگفت‌آور شبکه‌های نوپای ارتباطی در گسترش اندیشه مشروطه است. در سال‌های پایانی حکومت قاجار، چاپخانه‌ها، روزنامه‌ها، تلگراف و ارتباط روزافزون ایرانیان با قفقاز، استانبول و اروپا، فضایی تازه برای انتقال اندیشه‌های سیاسی پدید آورده بود. واژگانی مانند «ملت»، «قانون»، «حقوق عمومی» و «آزادی» که تا چند دهه پیش بیشتر در نوشته‌های محدود روشنفکران دیده می‌شد، اکنون به زبان بازار، مسجد و محافل عمومی نیز راه یافته بود. به همین دلیل، انقلاب مشروطه را باید نخستین انقلاب ایرانی دانست که علاوه بر خیابان، در عرصه رسانه و افکار عمومی نیز شکل گرفت.مجلس اول نیز صرفاً نهادی سیاسی نبود؛ بلکه مدرسه‌ای برای آموختن سیاست به جامعه ایران محسوب می‌شد. بسیاری از نمایندگان، تجربه قانون‌گذاری نداشتند و حتی آیین اداره مجلس برای آنان پدیده‌ای کاملاً نو بود. با این حال، همان مجلس توانست درباره بودجه، مالیات، نظارت بر هزینه‌های دربار، مسئولیت وزیران و حدود اختیارات دولت بحث‌هایی را مطرح کند که تا آن زمان در تاریخ ایران سابقه‌ای نداشت. همین تجربه، هرچند کوتاه، مفهوم پاسخ‌گویی حکومت را در ذهن جامعه نهادینه کرد.در کنار همه این دستاوردها، نباید فراموش کرد که انقلاب مشروطه، جنبشی صرفاً سیاسی و نخبه‌محور نبود؛ بلکه تحولی فرهنگی و عمومی نیز به شمار می‌رفت. ادبیات فارسی، شعر، نمایشنامه و روزنامه‌نگاری، همگی از روح مشروطه تأثیر پذیرفتند. شاعرانی چون عارف قزوینی، میرزاده عشقی، ادیب‌الممالک فراهانی، ميرزا آقا تبریزی، ملک‌المتکلمین، فتحعلی آخوندزاده و ده‌ها نویسنده و روزنامه‌نگار برجسته و گمنام دیگر، زبان ادبیات را از مدیحه‌سرایی دربار و لفافه‌گویی، به زبان مردم، آزادی و مسئولیت اجتماعی نزدیک کردند. در حقیقت، مشروطه نه تنها سیاست ایران، بلکه شیوه اندیشیدن و نوشتن ایرانیان را نیز دگرگون ساخت.شاید بزرگ‌ترین میراث انقلاب مشروطه را بتوان در این حقیقت خلاصه کرد که برای نخستین‌بار این اندیشه در ایران به رسمیت شناخته شد که هیچ قدرتی فراتر از قانون نیست. اگرچه این اصل بارها نقض شد و تاریخ ایران در سده پس از مشروطه فراز و فرودهای بسیاری را تجربه کرد، اما آرمان حکومت قانون هرگز از افق اندیشه ایرانیان کنار نرفت. از آن زمان تاکنون، هرگاه سخن از اصلاح ساختار حکومت، حقوق ملت، آزادی بیان، عدالت قضایی یا مسئولیت دولت به میان آمده است، ردپای اندیشه‌ای دیده می‌شود که نخستین بار در روزهای پرالتهاب مرداد ۱۲۸۵ به زبان قانون درآمد.از همین منظر، ارزش واقعی فرمان مشروطه را نباید تنها در سطرهای آن جست‌وجو کرد، بلکه باید آن را در تغییری دید که در ذهن ایرانیان پدید آورد. آن فرمان، بیش از آنکه ساختار قدرت را یکباره دگرگون کند، تصور مردم از قدرت را تغییر داد. از آن پس، حکومت دیگر صرفاً موهبتی الهی یا میراثی موروثی تلقی نمی‌شد؛ بلکه نهادی بود که می‌توانست مورد پرسش، نقد و نظارت قرار گیرد. این دگرگونی فکری، عمیق‌تر و ماندگارتر از هر تغییر سیاسی بود.به همین دلیل، با گذشت بیش از یک قرن، امضای فرمان مشروطه همچنان یکی از درخشان‌ترین و سرنوشت‌سازترین لحظه‌های تاریخ ایران به شمار می‌رود؛ لحظه‌ای که در آن، ملتی که قرن‌ها زیر سایه فرمان فردی زیسته بود، برای نخستین‌بار آرمان حاکمیت قانون را به عنوان افق آینده خود برگزید. شاید بسیاری از آرزوهای مشروطه‌خواهان هنوز نیز به تمامی تحقق نیافته باشد، اما همان فرمان کوتاه، راهی را گشود که تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران و ایرانیان از آن پس، هرگز نتوانستند از آن چشم بپوشند و قدم به مسیری بی‌بازگشت اما روشن گذاشتند.@Renaissancetranslate