کدام دو قرن سکوت را بخوانیم؟چاپ اول یا ویرایش زرین‌کوب را؟رضا ساکی: می‌دانید که «دو قرن سکوت» در ۱۳۳

کدام دو قرن سکوت را بخوانیم؟چاپ اول یا ویرایش زرین‌کوب را؟رضا ساکی: می‌دانید که «دو قرن سکوت» در ۱۳۳۰ منتشر شد و زرین‌کوب در ۱۳۳۶ آن را ویرایش کرد و اغلب نسخه‌هایی که در بازار غیررسمی و رسمی هست همین نسخه ۱۳۳۶ است.اگر حتی کتاب را نخوانید و فقط ورق بزنید می‌بینید که زرین‌کوب هر چه را گفته است به منابع مستند کرده است. مثلا «فتوح البُلدان» از «بَلاذُری»، «اخبار الطوال»، «تاریخ سیستان»، «مُروج الذَهَب»، «تاریخ گَردیزی»، «تاریخ طبری»، «عُیون الاخبار»، «ابن خَلَکان»،‌ «ابن اثیر»، «التنبیه و الاشراف» و دیگران. اینها همان منابع مرتضی مطهری هم در «خدمات متقابل اسلام و ایران» هستند و زرین‌کوب چیزی به آنها اضافه نکرده است. اما او در چاپ اول برخی روایت‌های بی‌منبع را حذف کرد و البته ایده خود را گسترش داد و کتاب ۱۳۳۶ کتابی مفصل‌تر است.البته که بدیهی است که هر چه مثلا طبری نوشته است سند نیست و نمی‌شود گفت چون در طبری هست پس حتما درست است. اینها را بعدا دکتر «محمد محمدی ملایری» در شش جلدی «تاریخ و فرهنگ ایران در دوره انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی» بحث کرده است.زرین‌کوب اما آغازگر این ماجراست و تقریبا اغلب پژوهشگران پس از او، این دو قرن را قرن‌هایی ویژه دانسته‌اند و حتی برخی آن را به همین نام «دو قرن سکوت» نام‌گذاری کرده‌اند. از جمله سیدجواد طباطبایی.پس تا اینجا باید بدانید اگر می‌خواهید «دو قرن سکوت» بخوانید همان نسخه‌ای که نشر سخن منتشر کرده است را بخرید یا اگر افست می‌خرید بدانید که دارید چاپ ۱۳۳۶ را می‌خوانید.اما نقدی که به کتابی که در ۷۰ سال پیش نوشته شده است این است که پژوهش‌های مربوط آن به آن دو قرن، حالا دقیق‌تر و عمیق‌تر شده‌اند. اسناد تازه‌ای هست و بسیاری پژوهشگران از جمله «آذرتاش آذرنوش» چند کتاب دقیق درباره آن نوشته‌اند که البته در بسیاری موارد تایید حرف زرین‌کوب است. یعنی آن ستم‌ورزی‌ها به ایرانی‌ها وجود داشته است.همچنین پژوهش‌های نو درباره «ابن‌مقفع» یا روزبه دادویه و عاقبت هم‌عصران او نیز، هم چنین است. کتاب «در نگاه ایرانشهری» از دکتر نصرالله پورجوادی، درباره همین روزهاست.من درباره کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» هم یادداشتی دارم که اینجا می‌توانید بخوانید. شهید مرتضی مطهری این کتاب را در پاسخ زرین‌کوب نوشت اما «خدمات متقابل اسلام و ایران» هم کتابی نیست که چشم‌بسته بخوانیمش.هشتگ‌ها را بخوانید:#محمدی_ملایری #مسئله_زرینکوب @resaki